馃幀 艢niadanie u Tiffany鈥檈go (1961)

Zaktualizowano: cze 11


Klasyk klasyk贸w. Hit hit贸w. Film, kt贸ry zosta艂 przeanalizowany od A do Z. Wyre偶yserowany przez Blake鈥檃 Edwardsa. Ekranizacja powie艣ci Trumane鈥檃 Capote鈥檃 pod tym samym tytu艂em. I chocia偶 odbiega ona od ksi膮偶kowego pierwowzoru, popularno艣ci膮 chyba nawet przebi艂a orygina艂.


Kiedy my艣limy o filmowych kotach w filmach fabularnych, kot o jak偶e oryginalnym imieniu Kot jest zwykle pierwszym wyborem. Widzia艂am ten film co najmniej trzykrotnie, a poniewa偶 jest on regularnie przypominany, na sta艂e zapisa艂 si臋 jako sztandarowy przyk艂ad ameryka艅skiego kina. Blichtr s艂ynnego sklepu z bi偶uteri膮 i Nowy Jork s膮 sceneri膮 dla perypetii g艂贸wnych bohater贸w: Holly Golightly (w tej roli ikona mody i dziewcz臋cego uroku Audrey Hepburn) oraz Paul Varjak, pocz膮tkuj膮cy pisarz (kt贸rego zagra艂 przystojny George Peppard). I On 鈥 rudy, hipnotyzuj膮cy kocur. Aktorka otrzyma艂a nominacj臋 do Oscara. Ostatecznie film dosta艂 dwie statuetki: za Najlepsz膮 piosenk臋 (鈥濵oon River鈥) oraz Najlepsz膮 muzyk臋 autorstwa Henry鈥檈go Manciniego.


Nie b臋d臋 skupia膰 si臋 na fabule, gdy偶 ka偶dy prawdziwy kinoman 艣wietnie j膮 pami臋ta, opowiem za to o kulisach powstania filmu i jego zwierz臋cym bohaterze.

W ksi膮偶ce zatytu艂owanej 鈥濩inema is a Cat. A Cat Lover鈥檚 Introduction to Film Studies鈥 Daisuke Miyao zwraca uwag臋 na ciekawy aspekt analogii pomi臋dzy Holly, a kotem: zachowuje si臋 ona w koci spos贸b w wielu scenach. Snuje si臋 ulicami Nowego Jorku o pi膮tej nad ranem, nieustannie wspina si臋 po schodach, przesiaduje na blacie kuchennym, lubi mleko, poluje na bogatych m臋偶czyzn niczym kot na szczury (zreszt膮 tak te偶 ich okre艣la). Skradaj膮c si臋 jak kot zakrada si臋 do apartamentu Paula by schowa膰 si臋 przed natr臋tnymi adoratorami. Okre艣la siebie jako 鈥瀢olnego ducha鈥, jest r贸wnie jak kot niezale偶na i 鈥瀊ezpa艅ska鈥.


O nietypowo艣ci relacji Holly i Kota 艣wiadczy nast臋puj膮cy cytat, kt贸ry w filmie zostaje przywo艂any za powie艣ci膮: 鈥- Biedny niechluj - powiedzia艂a, 艂askocz膮c go w g艂ow臋 - biedny niechluj bez imienia. To troch臋 niewygodne, bo nie ma imienia. Ale nie mam prawa mu go da膰: b臋dzie musia艂 poczeka膰, a偶 b臋dzie nale偶a艂 do kogo艣. Po prostu pewnego dnia si臋 odnale藕li艣my, nie nale偶ymy do siebie: on jest niezale偶ny, ja te偶鈥.


Wydaje si臋, 偶e Holly mimo pozornie beztroskiego podej艣cia do 偶ycia, gdzie艣 w g艂臋bi zdaje sobie spraw臋 z tego, 偶e jest si臋 odpowiedzialnym za tego, kogo si臋 oswoi艂o, parafrazuj膮c s艂owa Lisa z 鈥濵a艂ego Ksi臋cia鈥. Boj膮c si臋 odpowiedzialno艣ci i czuj膮c, 偶e jej 偶yciu daleko jeszcze do stabilizacji, trzyma kota na dystans. Dopiero kiedy pojmuje, 偶e Paul j膮 naprawd臋 kocha i 偶e jest to cenniejsze ni偶 uganianie si臋 za kolejnym milionerem, jest gotowa przej膮膰 odpowiedzialno艣膰 za zwierz臋 i stworzy膰 z nim (i z pisarzem) rodzin臋. Prawdziwy hollywoodzki happy end, nieprawda偶?


Orangey (bo tak mia艂 na imi臋 odtw贸rca roli Kota) to obok opisywanego wcze艣niej przeze mnie Morrisa (bohatera reklam karmy dla kot贸w 9Lives oraz wielu film贸w, np. 鈥濪艂ugiego po偶egnania鈥 Roberta Altmana) najbardziej znany filmowy koci rudzielec. Oczywi艣cie jest ich wi臋cej, ale te dwa koty zagra艂y w najwi臋kszej ilo艣ci film贸w, a ich role zosta艂y zauwa偶one i docenione. Orangey jest w ko艅cu jedynym kotem, kt贸ry otrzyma艂 dwie nagrody PATSY (ang. Picture Animal Top Star of the Year), czyli odpowiedniki Oscar贸w dla filmowych zwierz膮t (za rol臋 w filmie 鈥濺hubarb鈥 oraz w艂a艣nie za 鈥炁歯iadanie鈥︹).


鈥炁歯iadanie u Tiffany鈥檈go鈥 nie by艂o pierwszym filmem w karierze Orangeya. W 1951 r. zagra艂 tytu艂owego Rhubarba w filmie o kocie, kt贸ry鈥ziedziczy dru偶yn臋 baseballow膮. Inne jego s艂ynne role to Butch w 鈥濩z艂owieku, kt贸ry si臋 nieprawdopodobnie zmniejsza鈥 (o kt贸rym ju偶 pisa艂am) oraz w 鈥濪zienniku Anny Frank鈥. Zagra艂 r贸wnie偶 w serialu 鈥濼he Dick Van Dyke Show鈥 kota singielki Sally o imieniu Mr. Henderson.


By艂 podopiecznym trenera zwierz膮t wyst臋puj膮cych w filmach Franka Inna, kt贸ry zas艂yn膮艂 p贸藕niej prac膮 z chyba najbardziej wzbudzaj膮cym wsp贸艂czucie psem o 偶a艂osnym i jednocze艣nie wzruszaj膮cym wygl膮dzie, Benjim.


W castingu do roli futrzastego towarzysza Holly wystartowa艂o 25 rudzielc贸w. Przes艂uchanie odby艂o si臋 w hotelu Commodore w Nowym Jorku. Zwyci臋偶y艂 kocur pa艅stwa Murphych z Hollis w Queens. Inn widz膮c go, powiedzia艂: 鈥濼o prawdziwy kot nowojorski. Dok艂adnie to, czego chcemy. W mgnieniu oka zamierzam wymy艣li膰 dla niego metod臋 lub typ pracy Lee Strasberga鈥. Inn pracowa艂 ju偶 z Orangeyem dziewi臋膰 lat wcze艣niej, wiedzia艂 wi臋c, co m贸wi.


Pojawia si臋 jednak pytanie, kt贸re dr臋czy kinoman贸w-mi艂o艣nik贸w kot贸w: ile kot贸w tak naprawd臋 zagra艂o Kota ze 鈥炁歯iadania鈥︹? Nie jest 艂atwo odpowiedzie膰 na to pytanie. Portal IMDB wspomina a偶 o dziewi臋ciu kotach. Orangey by艂 nazywany r贸偶nymi imionami, co niepotrzebnie wprowadzi艂o zam臋t i jest 藕r贸d艂em spekulacji po dzie艅 dzisiejszy.


Zasad膮 na planach filmowych jest to, 偶eby zwierz臋cy aktor ma dubler贸w. Prawdopodobnie wi臋c w filmie zagra艂y dwa lub trzy koty (prawdziwa jest raczej wersja numer 2). Zauwa偶ono bowiem, 偶e w filmie wida膰 rudzielca pr臋gowanego klasycznie, ale i pr臋gowanego tygrysio (dwa z mo偶liwych wzor贸w pr臋gowa艅 na kocim futrze), ale wida膰 te偶 kota o trzecim mo偶liwym wzorze, marmurkowym...


W bardzo interesuj膮cym artykule autorstwa Dana Sallitta zatytu艂owanym: 鈥濼he Hardest Working Cat in Show Biz鈥 czytamy, 偶e 鈥瀙oniewa偶 koty s膮 trudne do wyszkolenia, Inn nie by艂 pewien, czy m贸g艂by nauczy膰 jednego kota wszystkich sztuczek niezb臋dnych do wykonania scenariusza filmu 鈥濺hubarb鈥. Zamiast tego naby艂 60 podobnych do siebie kot贸w i wykorzysta艂 36 z nich w filmie. Inn wyszkoli艂 ka偶dego z 36 kot贸w do wykonywania jednej lub dw贸ch sztuczek i u偶ywa艂 kot贸w zamiennie: na przyk艂ad, gdy re偶yser potrzebowa艂 kota do skoku, Inn przyprowadzi艂 jednego z kot贸w, kt贸ry potrafi艂by skaka膰 na zawo艂anie. Kot wykonywa艂 sztuczk臋, Inn wk艂ada艂 go z powrotem do swojej klatki i wyjmowa艂 innego, kt贸ry m贸g艂by wykona膰 kolejn膮 sztuczk臋 zlecon膮 przez re偶ysera. Inn mia艂 r贸偶ne nazwy dla 36 kot贸w, z kt贸rymi pracowa艂 - Pie Plant (inny termin na rabarbar czyli Rhubarb), Big Boy, Long Tail, The Fraidy Cat, Little Britches. Jednak oficjalne komunikaty prasowe studia promowa艂y histori臋, 偶e rol臋 Rhubarba zagra艂 jeden kot, Orangey鈥.


Autor cytuje te s艂owa za ksi膮偶k膮 Pauline Bartel pt. 鈥濧mazing Animal Actors鈥. Prawdopodobnie podobna taktyka zosta艂a zastosowana w 鈥炁歯iadaniu鈥︹ chocia偶 w tym przypadku m贸wi si臋 o znacznie mniejszej ilo艣ci kot贸w. Mimo wszystko Orangey jest chyba najd艂u偶ej pracuj膮cym kocim aktorem z poka藕nym dorobkiem 10 film贸w i 8 serii telewizyjnych na koncie. Dok艂adna data jego 艣mierci nie jest znana, wiadomo jedynie, 偶e mia艂 wtedy co najmniej 16 lat.


Orangey zas艂yn膮艂 r贸wnie偶 i艣cie gwiazdorskimi fochami, dlatego by艂 nazywany 鈥濶ajpodlejszym kotem na 艣wiecie鈥. Oczywi艣cie my, mi艂o艣nicy kot贸w wiemy, 偶e nie s膮 one intencjonalnie pod艂e (w ko艅cu to nie ludzie ;-)). Faktem jest, 偶e by艂 trudnym wsp贸艂pracownikiem: gryz艂, sycza艂 i drapa艂 na planie, samowolnie opuszcza艂 studio, a odnalezienie go zajmowa艂o ekipie sporo czasu. Podobno Inn trzyma艂 nawet psy str贸偶uj膮ce pod drzwiami studia aby powstrzyma膰 ucieczkowe zap臋dy kocura. Mimo to dla fan贸w filmu to on jest prawdziw膮 gwiazd膮 鈥炁歯iadania鈥︹


Kiedy podsumowano czas, w jakim Orangey jest widoczny na ekranie w 鈥炁歯iadaniu鈥︹ okaza艂o si臋, 偶e to nieca艂e 7 minut filmu. Nie da si臋 jednak zaprzeczy膰, 偶e skrad艂 show Audrey Hepburn i doskonale wykorzysta艂 sw贸j czas na ekranie. Wszyscy chyba pami臋tamy sceny, w kt贸rych budzi Holly, prosi o jedzenie, kiedy syczy na widok psiej maski na twarzy Paula. To, co by艂o niez艂ym pomys艂em to to, 偶e w scenie przyj臋cia w mieszkaniu Holly kot znajduje si臋 ponad t艂umem go艣ci, co sprawia, 偶e mo偶e poczu膰 si臋 bezpiecznie i kontrolowa膰 sytuacj臋 z g贸ry. Najdziwniejsze uj臋cie w tym filmie to chyba to, kiedy siedzi na g艂owie byka鈥rzymocowanej do 艣ciany, podobnie jak trofea.


Nikt te偶 tak chyba nie wyciska 艂ez z oczu mi艂o艣nik贸w kot贸w jak Orangey w scenie, gdy bezceremonialnie zostaje wyrzucony z taks贸wki na deszcz i kiedy siedzi skulony i zmokni臋ty niedaleko koszy na 艣mieci. Kiedy Holly idzie po rozum do g艂owy i po chwili go odnajduje, ich powitanie jest bardzo wzruszaj膮ce, a ko艅cowa scena, gdy tr贸jka bohater贸w si臋 przytula, jest bardzo wzruszaj膮ca (chocia偶 kotu z pewno艣ci膮 nie by艂o zbyt wygodnie pomi臋dzy ca艂uj膮cymi si臋 lud藕mi).


Orangey zapisa艂 si臋 wi臋c w historii kociego kina lat 50. i 60. nie tylko dzi臋ki du偶ej ilo艣ci r贸l, lecz tak偶e za spraw膮 zawadiackiego uroku, wobec kt贸rego trudno przej艣膰 oboj臋tnie.