top of page

­čÄČ ┼Üniadanie u TiffanyÔÇÖego (1961)

Zaktualizowano: 11 cze 2021


Klasyk klasyk├│w. Hit hit├│w. Film, kt├│ry zosta┼é przeanalizowany od A do Z. Wyre┼╝yserowany przez BlakeÔÇÖa Edwardsa. Ekranizacja powie┼Ťci TrumaneÔÇÖa CapoteÔÇÖa pod tym samym tytu┼éem. I chocia┼╝ odbiega ona od ksi─ů┼╝kowego pierwowzoru, popularno┼Ťci─ů chyba nawet przebi┼éa orygina┼é.


Kiedy my┼Ťlimy o filmowych kotach w filmach fabularnych, kot o jak┼╝e oryginalnym imieniu Kot jest zwykle pierwszym wyborem. Widzia┼éam ten film co najmniej trzykrotnie, a poniewa┼╝ jest on regularnie przypominany, na sta┼ée zapisa┼é si─Ö jako sztandarowy przyk┼éad ameryka┼äskiego kina. Blichtr s┼éynnego sklepu z bi┼╝uteri─ů i Nowy Jork s─ů sceneri─ů dla perypetii g┼é├│wnych bohater├│w: Holly Golightly (w tej roli ikona mody i dziewcz─Öcego uroku Audrey Hepburn) oraz Paul Varjak, pocz─ůtkuj─ůcy pisarz (kt├│rego zagra┼é przystojny George Peppard). I On ÔÇô rudy, hipnotyzuj─ůcy kocur. Aktorka otrzyma┼éa nominacj─Ö do Oscara. Ostatecznie film dosta┼é dwie statuetki: za Najlepsz─ů piosenk─Ö (ÔÇ×Moon RiverÔÇŁ) oraz Najlepsz─ů muzyk─Ö autorstwa HenryÔÇÖego Manciniego.


Nie b─Öd─Ö skupia─ç si─Ö na fabule, gdy┼╝ ka┼╝dy prawdziwy kinoman ┼Ťwietnie j─ů pami─Öta, opowiem za to o kulisach powstania filmu i jego zwierz─Öcym bohaterze.

W ksi─ů┼╝ce zatytu┼éowanej ÔÇ×Cinema is a Cat. A Cat LoverÔÇÖs Introduction to Film StudiesÔÇŁ Daisuke Miyao zwraca uwag─Ö na ciekawy aspekt analogii pomi─Ödzy Holly, a kotem: zachowuje si─Ö ona w koci spos├│b w wielu scenach. Snuje si─Ö ulicami Nowego Jorku o pi─ůtej nad ranem, nieustannie wspina si─Ö po schodach, przesiaduje na blacie kuchennym, lubi mleko, poluje na bogatych m─Ö┼╝czyzn niczym kot na szczury (zreszt─ů tak te┼╝ ich okre┼Ťla). Skradaj─ůc si─Ö jak kot zakrada si─Ö do apartamentu Paula by schowa─ç si─Ö przed natr─Ötnymi adoratorami. Okre┼Ťla siebie jako ÔÇ×wolnego duchaÔÇŁ, jest r├│wnie jak kot niezale┼╝na i ÔÇ×bezpa┼äskaÔÇŁ.


O nietypowo┼Ťci relacji Holly i Kota ┼Ťwiadczy nast─Öpuj─ůcy cytat, kt├│ry w filmie zostaje przywo┼éany za powie┼Ťci─ů: ÔÇ×- Biedny niechluj - powiedzia┼éa, ┼éaskocz─ůc go w g┼éow─Ö - biedny niechluj bez imienia. To troch─Ö niewygodne, bo nie ma imienia. Ale nie mam prawa mu go da─ç: b─Ödzie musia┼é poczeka─ç, a┼╝ b─Ödzie nale┼╝a┼é do kogo┼Ť. Po prostu pewnego dnia si─Ö odnale┼║li┼Ťmy, nie nale┼╝ymy do siebie: on jest niezale┼╝ny, ja te┼╝ÔÇŁ.


Wydaje si─Ö, ┼╝e Holly mimo pozornie beztroskiego podej┼Ťcia do ┼╝ycia, gdzie┼Ť w g┼é─Öbi zdaje sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e jest si─Ö odpowiedzialnym za tego, kogo si─Ö oswoi┼éo, parafrazuj─ůc s┼éowa Lisa z ÔÇ×Ma┼éego Ksi─ÖciaÔÇŁ. Boj─ůc si─Ö odpowiedzialno┼Ťci i czuj─ůc, ┼╝e jej ┼╝yciu daleko jeszcze do stabilizacji, trzyma kota na dystans. Dopiero kiedy pojmuje, ┼╝e Paul j─ů naprawd─Ö kocha i ┼╝e jest to cenniejsze ni┼╝ uganianie si─Ö za kolejnym milionerem, jest gotowa przej─ů─ç odpowiedzialno┼Ť─ç za zwierz─Ö i stworzy─ç z nim (i z pisarzem) rodzin─Ö. Prawdziwy hollywoodzki happy end, nieprawda┼╝?


Orangey (bo tak mia┼é na imi─Ö odtw├│rca roli Kota) to obok opisywanego wcze┼Ťniej przeze mnie Morrisa (bohatera reklam karmy dla kot├│w 9Lives oraz wielu film├│w, np. ÔÇ×D┼éugiego po┼╝egnaniaÔÇŁ Roberta Altmana) najbardziej znany filmowy koci rudzielec. Oczywi┼Ťcie jest ich wi─Öcej, ale te dwa koty zagra┼éy w najwi─Ökszej ilo┼Ťci film├│w, a ich role zosta┼éy zauwa┼╝one i docenione. Orangey jest w ko┼äcu jedynym kotem, kt├│ry otrzyma┼é dwie nagrody PATSY (ang. Picture Animal Top Star of the Year), czyli odpowiedniki Oscar├│w dla filmowych zwierz─ůt (za rol─Ö w filmie ÔÇ×RhubarbÔÇŁ oraz w┼éa┼Ťnie za ÔÇ×┼ÜniadanieÔÇŽÔÇŁ).


ÔÇ×┼Üniadanie u TiffanyÔÇÖegoÔÇŁ nie by┼éo pierwszym filmem w karierze Orangeya. W 1951 r. zagra┼é tytu┼éowego Rhubarba w filmie o kocie, kt├│ryÔÇŽdziedziczy dru┼╝yn─Ö baseballow─ů. Inne jego s┼éynne role to Butch w ÔÇ×Cz┼éowieku, kt├│ry si─Ö nieprawdopodobnie zmniejszaÔÇŁ (o kt├│rym ju┼╝ pisa┼éam) oraz w ÔÇ×Dzienniku Anny FrankÔÇŁ. Zagra┼é r├│wnie┼╝ w serialu ÔÇ×The Dick Van Dyke ShowÔÇŁ kota singielki Sally o imieniu Mr. Henderson.


By┼é podopiecznym trenera zwierz─ůt wyst─Öpuj─ůcych w filmach Franka Inna, kt├│ry zas┼éyn─ů┼é p├│┼║niej prac─ů z chyba najbardziej wzbudzaj─ůcym wsp├│┼éczucie psem o ┼╝a┼éosnym i jednocze┼Ťnie wzruszaj─ůcym wygl─ůdzie, Benjim.


W castingu do roli futrzastego towarzysza Holly wystartowa┼éo 25 rudzielc├│w. Przes┼éuchanie odby┼éo si─Ö w hotelu Commodore w Nowym Jorku. Zwyci─Ö┼╝y┼é kocur pa┼ästwa Murphych z Hollis w Queens. Inn widz─ůc go, powiedzia┼é: ÔÇ×To prawdziwy kot nowojorski. Dok┼éadnie to, czego chcemy. W mgnieniu oka zamierzam wymy┼Ťli─ç dla niego metod─Ö lub typ pracy Lee StrasbergaÔÇŁ. Inn pracowa┼é ju┼╝ z Orangeyem dziewi─Ö─ç lat wcze┼Ťniej, wiedzia┼é wi─Öc, co m├│wi.


Pojawia si─Ö jednak pytanie, kt├│re dr─Öczy kinoman├│w-mi┼éo┼Ťnik├│w kot├│w: ile kot├│w tak naprawd─Ö zagra┼éo Kota ze ÔÇ×┼ÜniadaniaÔÇŽÔÇŁ? Nie jest ┼éatwo odpowiedzie─ç na to pytanie. Portal IMDB wspomina a┼╝ o dziewi─Öciu kotach. Orangey by┼é nazywany r├│┼╝nymi imionami, co niepotrzebnie wprowadzi┼éo zam─Öt i jest ┼║r├│d┼éem spekulacji po dzie┼ä dzisiejszy.


Zasad─ů na planach filmowych jest to, ┼╝eby zwierz─Öcy aktor ma dubler├│w. Prawdopodobnie wi─Öc w filmie zagra┼éy dwa lub trzy koty (prawdziwa jest raczej wersja numer 2). Zauwa┼╝ono bowiem, ┼╝e w filmie wida─ç rudzielca pr─Ögowanego klasycznie, ale i pr─Ögowanego tygrysio (dwa z mo┼╝liwych wzor├│w pr─Ögowa┼ä na kocim futrze), ale wida─ç te┼╝ kota o trzecim mo┼╝liwym wzorze, marmurkowym...


W bardzo interesuj─ůcym artykule autorstwa Dana Sallitta zatytu┼éowanym: ÔÇ×The Hardest Working Cat in Show BizÔÇŁ czytamy, ┼╝e ÔÇ×poniewa┼╝ koty s─ů trudne do wyszkolenia, Inn nie by┼é pewien, czy m├│g┼éby nauczy─ç jednego kota wszystkich sztuczek niezb─Ödnych do wykonania scenariusza filmu ÔÇ×RhubarbÔÇŁ. Zamiast tego naby┼é 60 podobnych do siebie kot├│w i wykorzysta┼é 36 z nich w filmie. Inn wyszkoli┼é ka┼╝dego z 36 kot├│w do wykonywania jednej lub dw├│ch sztuczek i u┼╝ywa┼é kot├│w zamiennie: na przyk┼éad, gdy re┼╝yser potrzebowa┼é kota do skoku, Inn przyprowadzi┼é jednego z kot├│w, kt├│ry potrafi┼éby skaka─ç na zawo┼éanie. Kot wykonywa┼é sztuczk─Ö, Inn wk┼éada┼é go z powrotem do swojej klatki i wyjmowa┼é innego, kt├│ry m├│g┼éby wykona─ç kolejn─ů sztuczk─Ö zlecon─ů przez re┼╝ysera. Inn mia┼é r├│┼╝ne nazwy dla 36 kot├│w, z kt├│rymi pracowa┼é - Pie Plant (inny termin na rabarbar czyli Rhubarb), Big Boy, Long Tail, The Fraidy Cat, Little Britches. Jednak oficjalne komunikaty prasowe studia promowa┼éy histori─Ö, ┼╝e rol─Ö Rhubarba zagra┼é jeden kot, OrangeyÔÇŁ.


Autor cytuje te s┼éowa za ksi─ů┼╝k─ů Pauline Bartel pt. ÔÇ×Amazing Animal ActorsÔÇŁ. Prawdopodobnie podobna taktyka zosta┼éa zastosowana w ÔÇ×┼ÜniadaniuÔÇŽÔÇŁ chocia┼╝ w tym przypadku m├│wi si─Ö o znacznie mniejszej ilo┼Ťci kot├│w. Mimo wszystko Orangey jest chyba najd┼éu┼╝ej pracuj─ůcym kocim aktorem z poka┼║nym dorobkiem 10 film├│w i 8 serii telewizyjnych na koncie. Dok┼éadna data jego ┼Ťmierci nie jest znana, wiadomo jedynie, ┼╝e mia┼é wtedy co najmniej 16 lat.


Orangey zas┼éyn─ů┼é r├│wnie┼╝ i┼Ťcie gwiazdorskimi fochami, dlatego by┼é nazywany ÔÇ×Najpodlejszym kotem na ┼ŤwiecieÔÇŁ. Oczywi┼Ťcie my, mi┼éo┼Ťnicy kot├│w wiemy, ┼╝e nie s─ů one intencjonalnie pod┼ée (w ko┼äcu to nie ludzie ;-)). Faktem jest, ┼╝e by┼é trudnym wsp├│┼épracownikiem: gryz┼é, sycza┼é i drapa┼é na planie, samowolnie opuszcza┼é studio, a odnalezienie go zajmowa┼éo ekipie sporo czasu. Podobno Inn trzyma┼é nawet psy str├│┼╝uj─ůce pod drzwiami studia aby powstrzyma─ç ucieczkowe zap─Ödy kocura. Mimo to dla fan├│w filmu to on jest prawdziw─ů gwiazd─ů ÔÇ×┼ÜniadaniaÔÇŽÔÇŁ


Kiedy podsumowano czas, w jakim Orangey jest widoczny na ekranie w ÔÇ×┼ÜniadaniuÔÇŽÔÇŁ okaza┼éo si─Ö, ┼╝e to nieca┼ée 7 minut filmu. Nie da si─Ö jednak zaprzeczy─ç, ┼╝e skrad┼é show Audrey Hepburn i doskonale wykorzysta┼é sw├│j czas na ekranie. Wszyscy chyba pami─Ötamy sceny, w kt├│rych budzi Holly, prosi o jedzenie, kiedy syczy na widok psiej maski na twarzy Paula. To, co by┼éo niez┼éym pomys┼éem to to, ┼╝e w scenie przyj─Öcia w mieszkaniu Holly kot znajduje si─Ö ponad t┼éumem go┼Ťci, co sprawia, ┼╝e mo┼╝e poczu─ç si─Ö bezpiecznie i kontrolowa─ç sytuacj─Ö z g├│ry. Najdziwniejsze uj─Öcie w tym filmie to chyba to, kiedy siedzi na g┼éowie bykaÔÇŽprzymocowanej do ┼Ťciany, podobnie jak trofea.


Nikt te┼╝ tak chyba nie wyciska ┼éez z oczu mi┼éo┼Ťnik├│w kot├│w jak Orangey w scenie, gdy bezceremonialnie zostaje wyrzucony z taks├│wki na deszcz i kiedy siedzi skulony i zmokni─Öty niedaleko koszy na ┼Ťmieci. Kiedy Holly idzie po rozum do g┼éowy i po chwili go odnajduje, ich powitanie jest bardzo wzruszaj─ůce, a ko┼äcowa scena, gdy tr├│jka bohater├│w si─Ö przytula, jest bardzo wzruszaj─ůca (chocia┼╝ kotu z pewno┼Ťci─ů nie by┼éo zbyt wygodnie pomi─Ödzy ca┼éuj─ůcymi si─Ö lud┼║mi).


Orangey zapisa┼é si─Ö wi─Öc w historii kociego kina lat 50. i 60. nie tylko dzi─Öki du┼╝ej ilo┼Ťci r├│l, lecz tak┼╝e za spraw─ů zawadiackiego uroku, wobec kt├│rego trudno przej┼Ť─ç oboj─Ötnie.




Comments


bottom of page