­čÄČ Cujo (1983)

Zaktualizowano: cze 12


ÔÇ×CujoÔÇŁ (czyt. Kud┼╝o) to osiemdziesi─Öcioo┼Ťmiominutowa ekranizacja niezbyt obszernej (jak na mo┼╝liwo┼Ťci tego autora) powie┼Ťci Stephena Kinga. Jego czytelnicy wiedz─ů, ┼╝e zwierz─ůt w tych ksi─ů┼╝kach nie brakuje (zwykle s─ů to koty), dzisiaj jednak om├│wi─Ö film o psie, kt├│ry jest tytu┼éowym bohaterem powie┼Ťci pod tym samym tytu┼éem. Otrzyma┼éa ona nagrod─Ö British Fantasy Award w 1982 r. W tym kontek┼Ťcie na kuriozum mo┼╝e zakrawa─ç fakt, ┼╝e pisarz nie pami─Öta procesu jej tworzenia z uwagi na ├│wczesne uzale┼╝nienie od alkoholu.


Re┼╝yserem filmu jest Lewis Teague. King bra┼é aktywny udzia┼é w powstawaniu filmu, wsp├│┼étworz─ůc scenariusz. W 1984 r. obraz otrzyma┼é nominacj─Ö do Nagrody Saturna w kategorii: Najlepszy Horror. Tresur─ů zwierz─ůt zaj─ů┼é si─Ö znany trener Karl Lewis Miller.


Od razu powiem, ┼╝e moim zdaniem ekranizacja jest udana: wiernie odwzorowuje powie┼Ť─ç, film utrzymany jest w (z dzisiejszej perspektywy) oldschoolowym stylu lat 80. Sprawnie zrealizowana, jest z pewno┼Ťci─ů jedn─ů z najlepszych (i najwierniejszych orygina┼éowi) ekranizacji powie┼Ťci ÔÇ×kr├│la horroruÔÇŁ.


Dla tych, kt├│rzy jeszcze nie czytali powie┼Ťci i nie widzieli filmu, w skr├│cie nakre┼Ťl─Ö fabu┼é─Ö: pot─Ö┼╝ny bernardyn o imieniu Cujo podczas po┼Ťcigu za kr├│likiem wk┼éada g┼éow─Ö do jamy, w kt├│rej mieszkaj─ů nietoperze. Obudzone szczekaniem psa, zrywaj─ů si─Ö do lotu. Jeden z nich gryzie go w nos. Niestety, jest zara┼╝ony w┼Ťcieklizn─ůÔÇŽ


Od tego miejsca obserwujemy stopniow─ů metamorfoz─Ö z psa zdrowego na psa coraz bardziej chorego, i co za tym idzie ÔÇô niebezpiecznego. Pies jest wi─Öc w tym horrorze potworem, kt├│ry napada ludzi i sieje pop┼éoch.


To, co moim zdaniem w ksi─ů┼╝ce zosta┼éo lepiej nakre┼Ťlone ni┼╝ w filmie, to punkt widzenia psa, jego odczucia fizyczne, uczucia i my┼Ťli, pr├│ba wnikni─Öcia w coraz bardziej pogr─ů┼╝aj─ůcy si─Ö w ob┼é─Ödzie umys┼é. Narrator przejawia te┼╝ wi─Öksz─ů wobec niego empati─Ö. Film niestety przenosi sw├│j ci─Ö┼╝ar akcji na matk─Ö ch┼éopca o imieniu Tad i na niego samego, psa redukuj─ůc w┼éa┼Ťnie do roli potwora, kt├│rego ju┼╝ wcze┼Ťniej, niejako przeczuwaj─ůc nadchodz─ůce wydarzenia, obawia┼é si─Ö maluch. Mo┼╝na by to zmieni─ç, wprowadzaj─ůc do filmu narratora, jednak realizatorzy nie zdecydowali si─Ö na to z uwagi na gatunek filmowy, z jakim mamy tu do czynienia, czyli horror. Ma by─ç strasznie i rzeczywi┼Ťcie pies wygl─ůda jak posta─ç z najgorszych koszmar├│w.


Pokr├│tce przypomn─Ö, czym jest dok┼éadnie w┼Ťcieklizna: do zaka┼╝enia dochodzi poprzez kontakt ┼Ťliny chorego z ran─ů lub b┼éon─ů ┼Ťluzow─ů osobnika zdrowego. Choroba atakuje nerwy obwodowe, a potem dociera do m├│zgu. Jest jedn─ů z najniebezpieczniejszych chor├│b neurologicznych i zwykle ko┼äczy si─Ö ┼Ťmierci─ů. Dlatego tak istotne s─ů ochronne szczepienia ps├│w. W┼Ťcieklizna mo┼╝e mie─ç dwie postaci; form─Ö sza┼éow─ů (gwa┼étown─ů) i cich─ů (utajon─ů). Cujo prezentuje objawy formy sza┼éowej, czyli agresj─Ö, napady sza┼éu. Po zaka┼╝eniu zaczyna b┼é─ůka─ç si─Ö wok├│┼é farmy, na kt├│rej mieszka z nastolatkiem Brettem (w filmie, w por├│wnaniu z ksi─ů┼╝k─ů, jego rola jest marginalna) i jego rodzicami. Jednym z licznych objaw├│w jest te┼╝ widoczny w filmie ┼Ťlinotok i ÔÇ×bicie pianyÔÇŁ, inne ni┼╝ ÔÇ×zwyk┼éeÔÇÖ ┼Ťlinienie si─Ö, charakterystyczne dla niekt├│rych du┼╝ych ras ps├│w. Niestety, do tej pory nie wynaleziono leku na t─Ö straszn─ů chorob─Ö.


U Cujo obserwujemy wszystkie klasyczne objawy w┼Ťcieklizny: zaczyna unika─ç ludzi, chowa─ç si─Ö, wykopuje sobie nor─Ö pod werand─ů, w kt├│rej si─Ö izoluje. Jest nadwra┼╝liwy na ha┼éas. W jednej ze scen wy┼éania si─Ö z mg┼éy i zaczyna warcze─ç na Bretta, nie poznaj─ůc go. W ko┼äcu powoli odchodzi i ch┼éopiec unika pogryzienia przez w┼éasnego psa. Nie jest ju┼╝ sob─ů, nie my┼Ťli racjonalnie, nie wie, co robi. Atakuje w┼éasny dom na d┼║wi─Ök dobywaj─ůcego si─Ö z niego dzwonka telefonu, gdy┼╝ tak irytuje go ha┼éas. Najazd na uszy psa le┼╝─ůcego pod warsztatem sugeruje, ┼╝e nie jest on w stanie znie┼Ť─ç ha┼éasu wytwarzanego przez pracuj─ůcego w nim ojca Bretta (w ksi─ů┼╝ce jest mowa o tym, jak rozsadza mu on wr─Öcz czaszk─Ö). Czai si─Ö za i pod samochodem matki Tada, skacze po nim, byle tylko dosta─ç si─Ö do uwi─Özionych w nim ludzi. Pocz─ůtkowo ma tylko rank─Ö na nosie, stopniowo jest coraz bardziej brudny, zakrwawiony, za┼Ťliniony i pokryty flegm─ů. Mo┼╝na postawi─ç tez─Ö, ┼╝e jest to z pewno┼Ťci─ů najbrudniejszy pies w historii kinematografii. Trzeba przyzna─ç, ┼╝e charakteryzacja psa jest ┼Ťwietna.


I jeszcze kr├│tka charakterystyka rasy, kt├│ra te┼╝ mo┼╝e nam si─Ö przyda─ç do analizy postaci Cujo: bernardyny wywodz─ů si─Ö z klasztor├│w mnich├│w, kt├│rzy w XVIII w. wychowywali je na przewodnik├│w i ratownik├│w g├│rskich. Na starych wizerunkach cz─Östo mo┼╝na je zobaczy─ç z bary┼ék─ů rumu przyczepion─ů do szyi, kt├│ra mia┼éa pokrzepi─ç znalezionych ludzi. W rzeczywisto┼Ťci psy jej nie nosi┼éy. Ca┼éa akcja ratunkowa mia┼éa za to ciekawy przebieg: psy wyrusza┼éy na poszukiwania zaginionego pod lawin─ů czw├│rkami. Po jego odnalezieniu dwa z nich k┼éad┼éy si─Ö przy cz┼éowieku by go ogrza─ç, trzeci liza┼é mu twarz by go ocuci─ç, a czwarty bieg┼é po pomoc do klasztoru. Tak przynajmniej jest to opisywane w ksi─ů┼╝kach dotycz─ůcych ps├│w.


Nazwa rasy pochodzi od Wielkiej Prze┼é─Öczy ┼Ťw. Bernarda, znajduj─ůcej si─Ö pomi─Ödzy Szwajcari─ů, a W┼éochami. Najs┼éynniejszym przedstawicielem tej rasy by┼é Barry (zm. 1814), kt├│ry uratowa┼é a┼╝ 40 os├│b. Walt Disney zrealizowa┼é zreszt─ů w 1977 r. jego biografi─Ö, zatytu┼éowan─ů ÔÇ×Barry, pies z Prze┼é─Öczy ┼Ťw. BernardaÔÇŁ (ang. Barry of the Great St. Bernard), kt├│ra by┼éa wy┼Ťwietlana w Telewizji Polskiej w latach 90.


Bernardyn, jak du┼╝o innych, olbrzymich ras, jest wcieleniem ┼éagodno┼Ťci i przyjacielskiego nastawienia. Lubi dzieci i jest bardzo inteligentny. Widzimy wi─Öc przewrotno┼Ť─ç sytuacji, w jakiej stawia King swojego zwierz─Öcego bohatera: oto ┼éagodny, spokojny, ÔÇ×misiowatyÔÇŁ pies staje si─Ö najdziksz─ů besti─ů, poluj─ůc─ů na ludzi w podst─Öpny spos├│b.


To, co niew─ůtpliwie jest w tym filmie godne uwagi, to do┼Ť─ç liczne pr├│by ukazania punktu widzenia psa (raz jest ukazany punkt widzenia kr├│lika, kt├│ry patrzy na rozci─ůgaj─ůc─ů si─Ö przed nim ┼é─ůk─Ö). Je┼Ťli chodzi o Cujo, to widzimy gonionego przez niego kr├│lika z psiej perspektywy, ludzi widzianych od do┼éu przez psa le┼╝─ůcego pod sto┼éem, nogi kobiety wysiadaj─ůcej z auta.


Ciekawym zabiegiem jest stopniowo coraz szybszy ruch kamery wokół wnętrza samochodu, co ma symbolizować klaustrofobiczne położenie matki Tada i dziecka. Ruch jak na karuzeli uzmysławia widzowi ich poczucie uwięzienia, ugrzęźnięcia w zepsutym samochodzie i bycia osaczonymi przez Cujo.


Podczas sceny walki rozchybotana kamera symuluje z kolei zawroty głowy Cujo i momenty, kiedy pies traci równowagę i się przewraca, podnosi się i za chwilę cała sytuacja się powtarza.


Interesuj─ůcy jest te┼╝ zabieg, kt├│ry pojawi┼é si─Ö r├│wnie┼╝ w innym udanym horrorze, ÔÇ×Pi─ůtku, trzynastegoÔÇŁ z 1980 r.: ju┼╝ wydaje si─Ö, ┼╝e sytuacja zosta┼éa opanowana i bohaterowie s─ů bezpieczni, a┼╝ tu nagleÔÇŽZwielokrotnione uj─Öcie szcz─Ök psa ma na celu ukazanie jego zab├│jczych zamiar├│w.


Opr├│cz psa w filmie pojawia si─Ö wspomniany, br─ůzowy kr├│lik, stadko nietoperzy, krowy. Ze ÔÇ×zwierz─Öcych rekwizyt├│wÔÇŁ mamy pluszowe zabawki Tada (np. misia, papug─Ö), lampk─Ö w kszta┼écie g┼éowy papugi w pokoju dzieci─Öcym oraz dwa konie na biegunach. Tad ogl─ůda w telewizji ÔÇ×Scooby-Doo!ÔÇŁ. Ch┼éopiec by rozbawi─ç rodzic├│w i roz┼éadowa─ç napi─Öt─ů sytuacj─Ö pomi─Ödzy nimi, udajeÔÇŽrekina ze ÔÇ×Szcz─ÖkÔÇŁ Stephena Spielberga.


Warto zauwa┼╝y─ç, ┼╝e podobnie, jak mia┼éo to miejsce w innych produkcjach z tamtego okresu, w napisach ko┼äcowych nie ma klauzuli na temat dba┼éo┼Ťci o dobrostan zwierz─ůt wyst─Öpuj─ůcych w filmie, chocia┼╝ zostaje wymieniona osoba okre┼Ťlona jako ÔÇ×welfare workerÔÇŁ. Pies nie zosta┼é te┼╝ wymieniony z imienia w napisach ko┼äcowych.


Podsumowuj─ůc: polecam zar├│wno film, jak i ksi─ů┼╝k─Ö. Widok psa z pewno┼Ťci─ů nie nale┼╝y do przyjemnych, ale emocji nie brakuje.