­čÄČ Duch i Mrok (1996)

Zaktualizowano: cze 11


Bohaterami dzisiejszego tekstu b─Öd─ů dwa lwy. I to lwy, kt├│re kiedy┼Ť naprawd─Ö istnia┼éy. Film przygodowy w re┼╝yserii Stephena Hopkinsa otrzyma┼é Oscara w kategorii Najlepszy monta┼╝ d┼║wi─Öku, za kt├│ry jest odpowiedzialny Bruce Stambler. Co ciekawe, Val Kilmer , kt├│ry wcieli┼é si─Ö w podpu┼ékownika Pattersona, otrzyma┼é za swoj─ů rol─Ö nominacj─Ö do Z┼éotych Malin, i to r├│wnocze┼Ťnie od razu jeszcze za inny film. W ÔÇ×Duchu i MrokuÔÇŁ pojawia si─Ö r├│wnie┼╝ Michael Douglas, kt├│ry akurat zosta┼é dobrze obsadzony w roli Remingtona, tropiciela i my┼Ťliwego.


Tytu┼é oryginalny to ÔÇ×The Ghost and the DarknessÔÇŁ. Film powsta┼é prawie w stulecie wydarze┼ä, do jakich dosz┼éo w Tsavo w Kenii pod koniec XIX wieku. Brytyjczycy budowali wtedy lini─Ö kolejow─ů pomi─Ödzy Mombas─ů, a Ugand─ů. Napotkawszy naturaln─ů przeszkod─Ö w postaci rzeki Tsavo, musieli wstrzyma─ç prace i najpierw si─Ö przez ni─ů przeprawi─ç. W tym celu rozpocz─Öto budow─Ö mostu. Uczestniczy┼éa w niej olbrzymia liczba robotnik├│w z kolonii podlegaj─ůcych Zjednoczonemu Kr├│lestwu. Wtedy to pojawi┼éo si─Ö kolejne, nieoczekiwane niebezpiecze┼ästwo ÔÇô robotnik├│w zacz─Ö┼éy napada─ç i po┼╝era─ç dwa samce lw├│w. Ich cech─ů charakterystyczn─ů by┼é brak grzyw, co wprawdzie rzadko, ale si─Ö zdarza. Odpowiada za to zaburzenie hormonalne, ale wed┼éug bada┼ä mo┼╝e mie─ç ono te┼╝ zwi─ůzek z temperatur─ů, w jakiej lew przebywa. W nieustaj─ůcym upale grzywa mo┼╝e pono─ç w og├│le nie wyrosn─ů─ç. Zdarza si─Ö r├│wnie┼╝ sytuacja odwrotna ÔÇô lwice posiadaj─ůce grzywy (co jest zwi─ůzane z podniesionym poziomem testosteronu).


Siej─ůce postrach lwy nazwano Duchem i Mrokiem. Nie wiadomo, czy byli to bracia, czy niespokrewnione samce tworz─ůce koalicj─Ö. Nie ba┼éy si─Ö ani ludzi, ani ognia. Pokonuj─ůc p┼éot, wyci─ůga┼éy robotnik├│w z namiot├│w, zastrajkowali wi─Öc oni w obawie o swoje ┼╝ycie.


W ÔÇ×Duchu i MrokuÔÇŁ zobaczymy tropy lwich ┼éap, naszyjnik z trzema lwimi pazurami (kt├│ry wed┼éug jednego z bohater├│w mia┼é pomaga─ç w zdobyciu odwagi i chroni─ç nim obdarowanego), a tak┼╝e lwi─ů sier┼Ť─ç na krzaku. Dwukrotnie zostaje ukazany spos├│b widzenia lwa w nocy. W jednym z uj─Ö─ç w oku lwa wida─ç odbijaj─ůce si─Ö w nim p┼éomienie.


Opr├│cz lw├│w (poza tytu┼éowymi bohaterami pojawiaj─ů si─Ö jeszcze inny samiec i samica), w filmie pojawiaj─ů si─Ö liczne, typowe dla tej szeroko┼Ťci geograficznej gatunki: ┼╝yrafy, hieny, antylopy gnu i springboki, hipopotamy, s┼éonie. W scenie nocnej widzimy sow─Ö. W obozowisku stacjonuj─ů mu┼éy, krowy i osio┼é. S┼éyszymy d┼║wi─Öki wydawane przez nocne ptaki i owady. W jednej ze scen pojawiaj─ů si─Ö (prawdopodobnie, s─ů s┼éabo widoczne) s─Öpy. Widzimy krow─Ö, kt├│ra zostaje nak┼éuta do obrz─Ödowego picia krwi. Ma te┼╝ przywabi─ç lwy. Przyn─Öt─ů jest te┼╝ rozcz┼éonkowana krowa. Jako wabik na lwa zostaje r├│wnie┼╝ u┼╝yty przywi─ůzany pawian. W nocy jest autentycznie przera┼╝ony, na co wskazuje jego wyrazista mimika.


Poniewa┼╝ film opowiada o czasach kolonializmu, pozycj─Ö dominuj─ůc─ů zajmuje bia┼éy cz┼éowiek (w tym przypadku Brytyjczyk), za┼Ť jego podw┼éadnymi s─ů ludzie o innych kolorach sk├│ry. Natura r├│wnie┼╝ jest eksploatowana przez kolonizatora. Tubylcy nazywaj─ů poci─ůg stalowym w─Ö┼╝em. Wypala si─Ö trawy, aby tylko unicestwi─ç lwy. Po ich zabiciu ka┼╝dorazowo w tle s┼éyszymy triumfalne rytmy, jak gdyby to, czego na ekranie dokonali Remington i podpu┼ékownik Patterson, by┼éo powodem do dumy.


W scenie ko┼äcowej s┼éyszymy, ┼╝e lwy z Tsavo znajduj─ů si─Ö obecnie w Muzeum Historii Ziemi w Chicago, gdzie ich wypchane szcz─ůtki s─ů udost─Öpniane dla zwiedzaj─ůcych: ÔÇ×Nawet teraz patrz─ůc im g┼é─Öboko w oczy, trudno opanowa─ç strachÔÇŁ.

Co do liczby zabitych ludzi, istniej─ů sprzeczne relacje: Patterson w swojej wspomnieniowej ksi─ů┼╝ce pod sensacyjnym tytu┼éem ÔÇ×Ludojady z TsavoÔÇŁ, wydanej w 1907 r., pisze o 135 osobach (lwy grasowa┼éy przez 9 miesi─Öcy, zanim zosta┼éy zastrzelone). Jak to cz─Östo bywa w podobnych przypadkach, wed┼éug historyk├│w podpu┼ékownik mocno przesadzi┼é i lwy zabi┼éy prawdopodobnie co najmniej 28 os├│b, z czego 11 zjad┼éy lub ÔÇ×nadgryz┼éyÔÇŁ.


Pierwszego lwa Patterson zastrzelił 9 grudnia 1898 r., drugi poległ również od jego strzałów 29 grudnia tego samego roku.


Dlaczego lwy atakowa┼éy? Teorii jest kilka. W latach 90. XIX w. nast─ůpi┼é masowy pom├│r byd┼éa, wi─Öc lwy mia┼éy ograniczony dost─Öp do pokarmu, a cz┼éowiek by┼é ┼éatwym celem. Ponadto, z uwagi na prowadzone tam budowy, wyst─Öpowa┼é w wielkiej liczebno┼Ťci, lwy nie musia┼éy si─Ö wi─Öc przenosi─ç na inne terytoria.


Z kolei epidemia ospy na tym terenie spowodowała masowe grzebanie ludzi, których wykopanie nie stanowiło dla lwów problemu.


W okolicach, w kt├│rych dosz┼éo do atak├│w, prowadzi┼é r├│wnie┼╝ szlak niewolnik├│w, a chorzy i s┼éabi byli pozostawiani samym sobie, staj─ůc si─Ö ┼éatwym ┼éupem dla zwierz─ůt.


Na sytuacj─Ö mog┼éo r├│wnie┼╝ wp┼éyn─ů─ç przyzwyczajenie pokarmowe lw├│w do okre┼Ťlonego typu ofiary.


Badania czaszki jednego z nich wykaza┼éy, ┼╝e na skutek wady uz─Öbienia m├│g┼é on mie─ç problemy ze skutecznym polowaniem na ÔÇ×trudniejszeÔÇŁ od cz┼éowieka ofiary.


Prawdziwe wydaj─ů si─Ö teorie o ┼éatwym dost─Öpie do du┼╝ych zasob├│w zdobyczy oraz o braku ┼╝ywno┼Ťci dotychczas dost─Öpnej, czyli byd┼éa.


Nie wiemy, jak by┼éy traktowane zwierz─Öta podczas realizacji tego filmu. Jest on ukazany z typowo antropocentrycznej perspektywy, lwy za┼Ť traktowane s─ů niemal jako z┼éo wcielone. Schematyczne podej┼Ťcie do tych du┼╝ych kot├│w sprawia, ┼╝e z pewno┼Ťci─ů film ten nie nale┼╝y do moich ulubionych produkcji.