馃幀 Filmowe koci臋ta



Koci臋ta z uwagi na swoje oczywiste walory wizualne i wzbudzaj膮ce w nas odruchy opieku艅czo-macierzy艅skie s膮 艣wietnymi bohaterami film贸w, wywo艂uj膮cymi u widza zachwyt nad ich urod膮 i zabawnym zachowaniem. Oto zestawienie film贸w z koci臋tami, kt贸re powinien obejrze膰 ka偶dy mi艂o艣nik puszystych kuleczek.


馃幀 Pinokio (1940)


Figaro to czarno-bia艂y kociak, kt贸ry pojawi艂 si臋 po raz pierwszy na ekranie w Pinokiu z 1940 r. By艂a to ulubiona posta膰 Walta Disneya z tego filmu, dlatego wyst臋puje w sporej ilo艣ci scen. Jego imi臋 zaczerpni臋to oczywi艣cie z opery Wolfganga Amadeusza Mozarta zatytu艂owanej 鈥濿esele Figara鈥.

Gepetto bardzo si臋 troszczy o swoje zwierz臋ta 鈥 zar贸wno rybka, jak i kot maj膮 w艂asne 艂贸偶eczka (Cleo 艣pi w zamku wstawionym do wody, a Figaro w miniaturowym 艂贸偶eczku z wyrze藕bionym kotem na wezg艂owiu i z w艂asn膮 ko艂derk膮) obok 艂贸偶ka snycerza.


Rzemie艣lnik w艂a艣nie z Figarem konsultuje swoje pomys艂y i kociak chc膮c nie chc膮c musi go s艂ucha膰, a tak偶e otwiera膰 okno, chocia偶 ledwo do niego dosi臋ga. Zachowuje si臋 jak typowy kociak 鈥 uwa偶nie obserwuje poczynania Gepetta, lubi si臋 bawi膰, zabawnie si臋 skrada, na艣laduje kroki staruszka. Jest niczym ma艂y ch艂opiec, kt贸ry nie lubi ca艂us贸w, i tylko na pro艣b臋 Gepetta niech臋tnie li偶e 艣ciank臋 akwarium na dobranoc (rybka przysuwa wtedy do niej usta), a po poca艂unku Cleo wyciera si臋 艂apk膮. Du偶o mruczy, miauczy i ociera si臋 o Gepetta tak intensywnie, 偶e zsuwa mu przy tym skarpet臋. Pl膮cze si臋 te偶 nieostro偶nie pod nogami, co powoduje, 偶e snycerz depcze mu po ogonie. Figaro jest entuzjastycznie nastawiony do 偶ycia, chce wi臋c towarzyszy膰 Pinokiowi w drodze do szko艂y i jest wyra藕nie zawiedziony, gdy starszy pan udaremnia mu pr贸b臋 wymkni臋cia si臋 za nim.


Posta膰 Figara, podobnie jak inni bohaterowie Disneya, pojawi艂a si臋 potem w r贸偶nych kresk贸wkach i programach telewizyjnych.


Zreszt膮 Figaro i Pluto uchodz膮 za najmniej antropomorfizowane zwierz臋ta spo艣r贸d ca艂ej disneyowskiej mena偶erii.


馃幀 Prywatne 偶ycie kota (1944)


Bohaterami kr贸tkometra偶贸wki Maya Deren i Alexander Hammid uczynili swoje dwa koty (kotk臋 i kocura), kt贸re mieszka艂y z nimi w Greenwich Village.

Co stanowi o oryginalno艣ci tego filmu, na poz贸r przypominaj膮cego film przyrodniczy? Nowatorskie w tamtym okresie uj臋cia z punktu widzenia zwierz膮t, a tak偶e koci por贸d (para doczeka艂a si臋 pi臋ciorga m艂odych), kt贸ra to scena zosta艂a przez niekt贸re kina ocenzurowana. W filmie nie pojawia si臋 cz艂owiek, co sprawia, 偶e odnosimy wra偶enie, 偶e podgl膮damy rzeczywi艣cie prywatne 偶ycie nowojorskiej kociej rodziny.


Film zawiera plansze z napisami. I tak dowiadujemy si臋, 偶e Ona to p贸艂d艂ugow艂osa, pr臋gowana kotka, On 鈥 艣nie偶nobia艂y kot kr贸tkow艂osy. Jeste艣my 艣wiadkami subtelnego kociego romansu, wymiany spojrze艅 i czu艂ych li藕ni臋膰. Najwyra藕niej lubi膮 sp臋dza膰 czas na parapecie.


Nast臋pnie pojawia si臋 plansza, z kt贸rej dowiadujemy si臋, 偶e po dw贸ch miesi膮cach Ona zaczyna szuka膰 鈥瀖iejsca dla rodziny鈥. Kotka zaczyna niespokojnie si臋 rozgl膮da膰, drapa膰 w drzwi. Zerka przy tym w kamer臋, prosz膮c operatora, aby je otworzy艂. Zreszt膮 podczas trwania filmu wielokrotnie spojrzy jeszcze w obiektyw kamery. Jej wzrok kr膮偶y po wysokich meblach (obraz widziany z jej punktu widzenia), otwiera pyszczek (miaukni臋cia nie s艂yszymy), a nast臋pnie odkrywa przygotowane dla siebie legowisko 鈥 karton po chipsach wy艣cielony gazet膮, ustawiony na du偶ej skrzyni. Po szybkiej inspekcji kotka stwierdza, 偶e miejsce to idealnie nadaje si臋 na por贸d.


Jej niepok贸j narasta, coraz cz臋艣ciej miauczy i dyszy. Jeste艣my 艣wiadkami pierwszych skurcz贸w i narodzin koci膮t ukazanych w du偶ym zbli偶eniu. Ona starannie wylizuje m艂ode. Jest wyra藕nie zm臋czona 鈥 opiera g艂ow臋 o kant kartonu. Obserwujemy dalszy ci膮g akcji porodowej. Zbli偶enia ukazuj膮 koci臋ta podczas ich pierwszego posi艂ku.


Cztery maluchy s膮 bia艂e, jedno 鈥 ciemne. Zgodnie z prawami genetyki, cz臋艣膰 dzieci bardziej przypomina ojca, a cz臋艣膰 matk臋. Kolejna plansza informuje, 偶e rodzina musi teraz odpocz膮膰 i si臋 naje艣膰. Kotka widz膮c nape艂nion膮 miseczk臋 wyskakuje z kartonu. Zaspokoiwszy pierwszy g艂贸d, niezw艂ocznie jednak do niego wraca.

W kolejnym uj臋ciu widzimy ojca rodziny, niecierpliwie kr臋c膮cego si臋 pod drzwiami (niczym ojciec czekaj膮cy na powitanie dziecka w szpitalu), w臋sz膮cego pod drzwiami. Oczy kotki rozszerzaj膮 si臋 鈥 oczywi艣cie go s艂yszy i sprawdza, czy nic nie zagra偶a jej potomstwu. W szparze mi臋dzy drzwiami, a pod艂og膮 ukazuje si臋 oko kocura (zabawne uj臋cie), kt贸ry nie mo偶e ju偶 poskromi膰 swej ciekawo艣ci. W ko艅cu przeciska si臋 przez szpar臋 w drzwiach. Kotka szybko si臋 z nim wita i odchodzi, kocur za艣 bardzo ostro偶nie dokonuje inspekcji kartonu: najpierw starannie go obw膮chuje, a nast臋pnie bardzo ostro偶nie wynurza si臋 zza jego kraw臋dzi i w ko艅cu dowiaduje si臋, sk膮d pochodz膮 dziwne, piskliwe d藕wi臋ki. Nieco p贸藕niej On ogl膮da jeszcze ca艂膮 rodzin臋, stoj膮c na tylnych 艂apkach i upewniaj膮c si臋, czy wszystko w porz膮dku. W ko艅cu wskakuje do 艣rodka i ca艂a rodzina ju偶 jest w komplecie.

Po dw贸ch tygodniach widzimy, 偶e maluchy maj膮 ju偶 otwarte oczy i zaczynaj膮 niezdarnie raczkowa膰. Jeden z nich jest 艣mielszy i wygl膮da nawet zza kraw臋dzi kartonu.


艢pi膮cy na kanapie On jest 艣wiadkiem, jak Ona przenosi kolejno maluchy w nowe, upatrzone miejsce. Zdziwiony kocur uwa偶nie obserwuj臋 t臋 niezrozumia艂膮 dla siebie przeprowadzk臋. Nie ma si臋 jednak czemu dziwi膰 鈥 kotka zgodnie ze swoim instynktem co jaki艣 czas musi zmieni膰 kryj贸wk臋, aby zapobiec odnalezieniu dzieci przez drapie偶niki. To atawistyczne zachowanie ma wi臋c na celu ochron臋 m艂odych nawet wtedy, gdy obiektywnie patrz膮c nic im nie zagra偶a. Przenosiny nie obywaj膮 si臋 bez przeszk贸d 鈥 t艂u艣ciutkie m艂ode co chwil臋 wypadaj膮 kotce z pyszczka, przeniesienie ca艂ej pi膮tki zajmuje jej wi臋c sporo czasu.


Okazuje si臋, 偶e koci臋ta zosta艂y zaniesione pod kominek (na szcz臋艣cie nie rozpalony), a kolejna plansza oznajmia, 偶e w tym miejscu b臋d膮 si臋 uczy艂y chodzi膰. On k艂adzie si臋 obok koci膮t i sam zaczyna si臋 zachowywa膰 jakby przypomnia艂 sobie dzieci艅stwo: zaczepia je 艂apk膮 i pr贸buje si臋 z nimi bawi膰.


Jeste艣my 艣wiadkami nauki chodzenia i stawiania pierwszych, chwiejnych krok贸w, analogicznie do tego, co obserwowaliby艣my u dzieci. Zadania z pewno艣ci膮 nie u艂atwia 艣liska pod艂oga. Koci臋ta widziane z punktu widzenia matki maj膮 typowe dla dzieci proporcje: s膮 鈥瀔r贸ciutkie鈥 i t艂u艣ciutkie.


W jednym z uj臋膰 widzimy te偶 prototyp drapaka dla kot贸w: Ona ostrzy pazury na pionowym s艂upku, On za艣 si臋 na niego wspina. Jeden z maluch贸w pod膮偶a w jego 艣lady (w ko艅cu koty, podobnie jak dzieci, ucz膮 si臋 przez obserwacj臋). Kolejny kociak robi to samo. Zatroskana matka z niepokojem 艣ledzi poczynania dzieci. W ko艅cu przywo艂uje kociaka do porz膮dku.


Ojciec pozwala bawi膰 si臋 swoim ogonem, co jego pociecha skrz臋tnie wykorzystuje. Tak samo zreszt膮 post臋puj膮 samce lw贸w. Koci臋 udaje, 偶e upolowa艂o wielk膮 zdobycz, chyba jednak wgryza si臋 w ogon zbyt mocno, gdy偶 On reaguje. W ko艅cu sam nie mo偶e si臋 powstrzyma膰 i zaczynaj膮 si臋 kocie zapasy.


Z dzisiejszej, XXI-wiecznej perspektywy, kiedy to kontrola narodzin zwierz膮t i bezdomno艣膰 kot贸w s膮 偶ywo dyskutowane, rozmna偶anie w艂asnych (w dodatku nierasowych) kot贸w mo偶e si臋 wydawa膰 beztrosk膮. Pami臋tajmy jednak kontekst historyczny, w kt贸rym film powstawa艂: stosowanie antykoncepcji i kastracja kot贸w nie by艂y wtedy tak powszechne jak dzisiaj, kiedy istniej膮 nawet tzw. sterylkobusy, pomagaj膮ce opiekunom ps贸w i kot贸w w mniejszych miejscowo艣ciach i na wsiach zapobiega膰 niechcianym miotom. Znalezienie dom贸w kilku koci臋tom lub szczeni臋tom to w ko艅cu nie lada wyzwanie.


Nie jest to r贸wnie偶 czas profesjonalnych budek porodowych dla kot贸w, kupowanych obecnie przez hodowc贸w. Ona musi wi臋c rodzi膰 na gazecie, w sparta艅skich warunkach.


Film ko艅czy si臋 tak, jak zaczyna 鈥 kocur okazuje partnerce czu艂o艣膰 na parapecie.

Oczywi艣cie film antropomorfizuje koty (jak 99% film贸w o zwierz臋tach), a analogie do ludzi (chocia偶by s艂owo 鈥瀝odzina鈥) sytuuj膮 do艣wiadczenie zwierz膮t bardzo blisko uczu膰 rodzicielskich. Czy jednak jest to co艣 z艂ego? W ko艅cu wi臋藕 mi臋dzy doros艂ymi kotami i ich potomstwem, a tak偶e mi臋dzy koci膮 par膮 jest prawdziwa.


Najwi臋ksz膮 zalet膮 filmu jest z pewno艣ci膮 jego warto艣膰 historyczna, a tak偶e nowatorskie zwr贸cenie oka kamery tylko i wy艂膮cznie na koty.


馃幀 A potem nie by艂o ju偶 nikogo (1945)


Niew膮tpliw膮 ozdob膮 tego krymina艂u jest pr臋gowany kociak, kt贸ry pojawia si臋 w kilku scenach. Zamieszkuje dom posadowiony na odludnej wyspie i ch臋tnie wchodzi w interakcje z jego go艣膰mi. Jest wi臋c noszony na r臋kach, trzymany na kolanach, bawi si臋 we艂n膮, czeka na schodach na mijaj膮cych go ludzi i jest tutaj w zasadzie jedynym pozytywnym bohaterem, ogrzewaj膮cym swoj膮 obecno艣ci膮 ponury budynek.


Niestety, nie mamy dok艂adnych informacji na temat kota graj膮cego w filmie, pozostaje nam wi臋c cieszy膰 oczy jego widokiem i pr贸bowa膰 rozwik艂a膰 kryminaln膮 zagadk臋.


馃幀 Na brzeg (1965)


Na brzeg to praktycznie nieznana u nas szwedzka komedia pe艂na gag贸w i nieoczekiwanych zwrot贸w akcji. Przezabawne perypetie bohater贸w zostaj膮 okraszone udzia艂em psa (rottweiler, niestety na 艂a艅cuchu przy budzie) i pr臋gowanego kociaka. Obydwa zwierzaki nale偶膮 do ekscentrycznego, starego rybaka, mi艂o艣nika Z艂otej Ery Hollywoodu, podkochuj膮cego si臋 w aktorkach, mamrocz膮cego pod nosem i chwytaj膮cego za strzelb臋 pod byle pretekstem. Koci臋 pojawia si臋 w kilku scenach 鈥 rybak je karmi, jest noszone i zwabiane przez s膮siad贸w za pomoc膮 ryby, za kt贸r膮 maluch pos艂usznie maszeruje. Zwykle chowa si臋 pod 艂贸偶kiem rybaka lub w innych zakamarkach jego chatki.


Jednak odgrywa ono wa偶n膮 rol臋 w momencie pr贸by kradzie偶y kluczyka do k艂贸dki od 艂a艅cucha 艂odzi rybaka, kt贸rej pr贸buj膮 dokona膰 鈥瀔reatywni鈥 s膮siedzi. Kiedy kluczyk zostaje schwytany na 偶y艂k臋 i jest ci膮gni臋ty po pod艂odze, oczywi艣cie nie mo偶e nie zwr贸ci膰 na siebie uwagi ma艂ego drapie偶nika, kt贸ry skutecznie udaremnia jego 鈥瀦w臋dzenie鈥. Dla niego jest to w ko艅cu 艣wietna zabawka, pozwalaj膮ca po膰wiczy膰 艂owieckie umiej臋tno艣ci. Dopiero odwr贸cenie jego uwagi za pomoc膮 ryby pozwala na doko艅czenie rabunku.


馃幀 Kobieta-w膮偶 (1966)


Fabu艂a tego horroru jest do艣膰 prosta: Valery i Harry Spaldingowie (oraz ich ma艂a, czarna kotka o imieniu Katie) przyje偶d偶aj膮 na prowincj臋, gdzie m臋偶czyzna otrzyma艂 w spadku dom po zmar艂ym bracie. Mieszka艅cy osady Cornish dziwnie si臋 zachowuj膮 i pr贸buj膮 ostrzec przed czym艣 par臋, jednak ta upiera si臋 przy swoim. Okazuje si臋, 偶e w pobli偶u grasuje kobieta-w膮偶, dziwny stw贸r morduj膮cy m臋偶czyzn swoim jadem. Koci臋 znika z domu, a Harry znajdzie je w klatce w domu miejscowego naukowca i jego c贸rki, Anny. Co kociak robi w jej zwierz臋tarni? Przekonajcie si臋 sami.


馃幀 Aryskotraci (1970)


G艂贸wnymi bohaterami s膮 rasowa, 艣nie偶nobia艂a Duchessa (Ksi臋偶na) oraz jej troje koci膮t: podobna do mamy Marie oraz jej dw贸ch niesfornych braciszk贸w: rudy Toulouse (nazwany na cze艣膰 malarza Henriego de Toulouse-Lautreca, przedstawiciela postimpresjonizmu) oraz czarny Berlioz (swoje imi臋 zawdzi臋czaj膮cy kompozytorowi Hectorowi Berliozowi). Ka偶dy kociak ma oczywi艣cie inn膮 osobowo艣膰: Marie jest romantyczk膮, ale i skar偶ypyt膮, Berlioz jest l臋kliwy i wra偶liwy (gra na fortepianie), Toulouse za艣 najbardziej niesforny i zadziorny (uwielbia wyobra偶a膰 sobie konfrontacj臋 z dachowcem, kt贸rego z przyjemno艣ci膮 by ofuka艂 i osycza艂, je偶膮c przy tym sier艣膰 i 艣miesznie podskakuj膮c na czterech 艂apkach). Koci臋ta potrafi膮 gra膰 na fortepianie, wi臋c bez trudu wykonuj膮 ulubiony utw贸r swojej mamy pt. 鈥濭amy i pasa偶e鈥.


馃幀 Dziwny 艣wiat kota Filemona (1972-1974)


Dziwny 艣wiat kota Filemona to klasyczny ju偶 serial animowany dla dzieci, wyprodukowany przez Studio Ma艂ych Form Filmowych Se-Ma-For z 艁odzi. Seria powsta艂a w latach 1972鈥1974, za艣 jej kontynuacj膮 by艂 kolejny serial 鈥 Przygody kota Filemona.


Pomys艂odawc膮 postaci by艂 pisarz i scenarzysta Marek Nejman. To on jest ojcem chrzestnym bia艂ego (z dwoma rudymi 艂atkami) kociaka o imieniu Filemon i doros艂ego, czarnego kocura Bonifacego, uwielbianych przez pokolenia dzieci. Obydwa koty mieszkaj膮 na wsi z Babci膮 i Dziadkiem. W artykule 鈥濼ygodnika Przegl膮d鈥 autorstwa Bronis艂awa Tumi艂owicza dotycz膮cym tego serialu czytamy, 偶e Filemon to: 鈥(鈥) r贸wie艣nik dziecka, z kt贸rym ono si臋 uto偶samia, przewodnik po 偶yciu ma艂ego cz艂owieka鈥. Trudno si臋 z tym nie zgodzi膰.


Jak s艂usznie zauwa偶a Autor tekstu, 鈥濵arek Nejman uwa偶a, 偶e film o kocie by艂 pierwszym w historii polskiego kina serialem telewizyjnym adresowanym do najm艂odszych dzieci o nierozwini臋tej jeszcze percepcji. Trzy-, czterolatek, r贸wie艣nik Filemona, rozwija艂 si臋 wraz z kocim bohaterem, poznawa艂 艣wiat, uczy艂 si臋 w nim porusza膰 i rozumie膰 podstawowe poj臋cia鈥. Mowa tutaj oczywi艣cie o wieku w przeliczeniu, wiadomo bowiem, 偶e Filemon jest bardzo ma艂ym kotkiem, kt贸ry mo偶e mie膰 zaledwie kilka tygodni.


Charakteryzuj膮c Filemona, trzeba podkre艣li膰 jego dzieci臋c膮 naiwno艣膰 i ciekawo艣膰 艣wiata. Podobnie jak ma艂e dziecko, ci膮gle zadaje pytania (czym z艂o艣ci Bonifacego), a to, czego nie wie, b膮d藕 nie rozumie, pr贸buje sobie wyt艂umaczy膰 na sw贸j dzieci臋cy (a w艂a艣ciwie 鈥瀔oci臋cy鈥) spos贸b. Bardzo aktywny, cz臋sto si臋 nudzi, poniewa偶 jego doros艂ego kociego towarzysza interesuj膮 g艂贸wnie kocie drzemki na zapiecku. Kociak jest uroczy i bardzo psotny. Nie jest w zasadzie antropomorfizowany (鈥瀠cz艂owieczany鈥) je艣li chodzi o mow臋 cia艂a (zachowuje si臋 jak typowy kot), poza tym, 偶e s艂yszymy jego my艣li i rozmowy z drugim kotem oraz napotkanymi zwierz臋tami, z kt贸rymi cz臋sto usi艂uje si臋 zaprzyja藕ni膰. Filemona fascynuj膮 zw艂aszcza zjawiska atmosferyczne, zmieniaj膮ce si臋 pory roku oraz inne zwierz臋ta. Uwielbia wygl膮da膰 przez okno. Bardzo te偶 lubi (jak ka偶dy kot) przygl膮da膰 si臋 czynno艣ciom wykonywanym w domu przez jego ludzkich mieszka艅c贸w. Bonifacy jest dla niego wzorem do na艣ladowania i przewodnikiem po fascynuj膮cym (a czasem gro藕nym) 艣wiecie.


Dla tej serii film贸w charakterystyczne jest to, 偶e praktycznie w ka偶dym odcinku przed zielonymi oczami Filemona o偶ywaj膮 鈥瀙rzedmioty martwe鈥: kurz, ba艅ki mydlane, ognik, woda, sadza, spaliny auta, wiatr, dym z fajki. St膮d te偶 zapewne bierze si臋 przys艂贸wek 鈥瀌ziwne鈥 w tytule serialu.


Musz臋 przyzna膰, 偶e Filemon i Bonifacy to moi ulubie艅cy z dzieci艅stwa. I zosta艂o tak po dzie艅 dzisiejszy


Cudowny i ciep艂y serial z pewno艣ci膮 sprzyja wyrobieniu si臋 empatycznego podej艣cia m艂odego widza do zwierz膮t.


馃幀 Nicponie (1973)


Jola, ma艂a bohaterka filmu, to rezolutna, niepozbawiona uroku ma艂a dziewczynka, kt贸ra wsz臋dzie targa ze sob膮 koci臋ta, kt贸re urodzi艂a w koszyku jej kotka. Pozwala im stawia膰 pierwsze kroki na trawie, ale te偶 upycha jednego z nic w kieszonce fartuszka i wraz z nim puszcza si臋 w pogo艅 za starszymi od siebie ch艂opcami, kt贸rzy oczywi艣cie chc膮 si臋 jej pozby膰. Dziewczynka planuje znale藕膰 kociakom dobre domy, proponuje wi臋c jednego z nich dozorcy, ten jednak nie przejawia zainteresowania. Opr贸cz kot贸w Jola i jej brat Romek maj膮 w domu owczarka niemieckiego, kt贸rego dziewczynka z trudem jest w stanie utrzyma膰 na smyczy.


馃幀 Alicjo, s艂odka Alicjo (1976)


Jest to klasyczny ju偶 slasher wyre偶yserowany przez Alfreda Sole鈥檃. Miejscem akcji jest New Jersey lat 60., a opowie艣膰 niczym ba艣艅 koncentruje si臋 na dw贸ch siostrach: dziewi臋cioletniej, dobrej Karen oraz starszej z nich, z艂ej dwunastoletniej Alicji.


Jest i niechlujny, do艣膰 przera偶aj膮cy s膮siad, Alphonso, m臋偶czyzna wr臋cz monstrualny (z du偶膮 nadwag膮), s艂uchaj膮cy z gramofonu muzyki powa偶nej, posiadaj膮cy trzy m艂ode koty (z kt贸rymi zajada koci膮 karm臋), wiecznie izoluj膮cy si臋 od 艣wiata i wyzywaj膮cy Alicj臋 od najgorszych. Ta z kolei jest bardzo agresywna (gdy wpada w sza艂, chwyta w niew艂a艣ciwy spos贸b kociaka s膮siada i upuszcza go na ziemi臋! Ten za艣 krzyczy, 偶e 鈥瀦abi艂a jego male艅stwo鈥). Po takim czynie nie mo偶emy jej uzna膰 za dobr膮 osob臋. Jak wspomnia艂am, w filmie wyst臋puj膮 trzej przedstawiciele 鈥瀔ociej m艂odzie偶y鈥. Pojawiaj膮 si臋 w kilku scenach rozgrywaj膮cych si臋 wy艂膮cznie w mieszkaniu m臋偶czyzny.


Wspomniana scena przemocy wobec koci臋cia budzi i budzi艂a kontrowersje (nie uzasadnia jej oczywi艣cie fakt, 偶e jest to zemsta na Alphonso), o czym 艣wiadczy wyci臋cie jej z brytyjskiej kopii filmu z uwagi na restrykcyjne przepisy dotycz膮ce przemocy wobec zwierz膮t w Wielkiej Brytanii. Wed艂ug jednych 藕r贸de艂 u偶yto kota-maskotki, wed艂ug innych 鈥 pocz膮tkowo Alicja potrz膮sa prawdziwym kociakiem, a rzuca ju偶 zabawk膮 (rzeczywi艣cie nie widzimy momentu upadku kota na ziemi臋). To, co z pewno艣ci膮 nie ulega w膮tpliwo艣ci, to to, 偶e scena ta wstrz膮艣nie ka偶dym mi艂o艣nikiem kot贸w.


馃幀 Przygody kota Filemona (1977-1981)


Przygody kota Filemona to kontynuacja Dziwnego 艣wiata kota Filemona. Przygody鈥 powstawa艂y w latach 1977-1981. Serial liczy w sumie 26 odcink贸w, ka偶dy o d艂ugo艣ci 艣rednio o艣miu-dziewi臋ciu minut, czyli podobnej do pierwszej serii. Autorem scenariusza jest Marek Nejman, serial znowu re偶yserowany jest zbiorowo przez: Ludwika Kronica, Alin臋 Kotowsk膮, Wac艂awa Fedaka, Ryszarda Szymczaka, Ireneusza Czesnego, Andrzeja Piliczewskiego i Zbigniewa Czerneleckiego. Za projekty plastyczne podobnie jak w Dziwnym 艣wiecie kota Filemona odpowiadaj膮 Julitta Karwowska i Ludwik Kronic.


Bez zmian pozostaje r贸wnie偶 tw贸rca charakterystycznej muzyki, Piotr Marczewski. Czy zauwa偶yli艣cie, jak smyczki przypominaj膮 w pewnym momencie miauczenie kota? Kiedy na ekranie pojawia si臋 Bonifacy, muzyka przybiera ni偶sze tony.


Tytu艂owa piosenka jest przez dziecko 艂atwa do zapami臋tania:


鈥濻zare, bure lub pstrokate,

wszystkie koty za pan brat.

Maj膮 drogi swe i p艂oty,

po prostu koci 艣wiat.

Po prostu koci 艣wiat鈥.


W por贸wnaniu z Dziwnym 艣wiatem kota Filemona mo偶na zauwa偶y膰 kilka zmian. Po pierwsze, w pierwszym odcinku Filemon obchodzi swoje 1. urodziny.


Po drugie, w p贸藕niejszych odcinkach kociak jest czasem nieznacznie wi臋kszy (co daje si臋 zauwa偶y膰, kiedy stoi tu偶 przy Bonifacym). Tak naprawd臋 r贸偶nica pomi臋dzy jego wielko艣ci膮 w obu serialach nie jest du偶a, a powinna by膰 wi臋ksza.


Po trzecie, w tym serialu pojawia si臋 znacznie wi臋cej zwierz膮t.


Po czwarte, pojawia si臋 Szczeniak (co dziwne, nie ma imienia, jest przez wszystkich tylko tak nazywany).


Po pi膮te, akcja w tej serii cz臋艣ciej toczy si臋 w nocy, w ko艅cu Filemon jest wi臋kszy i cz臋艣ciej udaje si臋 na w臋dr贸wki po zmierzchu.

Po sz贸ste, w Przygodach kota Filemona narratork膮 jest Barbara Marsza艂ek, a nie Teresa Sawicka.


Trzeba te偶 wspomnie膰 o czo艂贸wce: w pierwszym serialu widzimy Filemona zmagaj膮cego si臋 z literami tworz膮cymi tytu艂 filmu. Nie pojawia si臋 w niej Bonifacy. W Przygodach kota Filemona ponownie to kociak 鈥瀠stawia鈥 litery tworz膮ce napis, natomiast jest ju偶 tu obecny Bonifacy. Po pojawieniu si臋 ca艂ego tytu艂u na ekranie obydwa koty siadaj膮 frontem do widza.


Ale w 23. odcinku widzimy sytuacj臋 nietypow膮 dla ca艂ego serialu: oto Babcia daje klapsa (!) Filemonowi, poniewa偶 porozrzuca艂 na stole skrawki materia艂u, z kt贸rych mia艂a uszy膰 dziadkow膮 kapot臋. Nigdy wcze艣niej ani p贸藕niej w serialu kar cielesnych nie by艂o.


To, co mo偶e zaskoczy膰, to troch臋 dziwne zako艅czenie ca艂ej opowie艣ci o kotach: jest do艣膰 raptowne i w mojej ocenie nie podsumowuje dobrze ca艂ego serialu. W ostatniej scenie bowiem Filemon odgra偶a si臋 Bonifacemu, 偶e wkr贸tce uro艣nie i nie da si臋 ju偶 zbywa膰 tak, jak ma to miejsce obecnie.


馃幀 Jennifer (1978)


Horror koncentruje si臋 na losach nastolatki odrzuconej przez 艣rodowisko r贸wie艣nik贸w. W sklepie zoologicznym jej ojca po艣r贸d innych zwierz膮t znajduje si臋 ma艂y, pr臋gowany kociak. Jest ulubie艅cem Jennifer, kiedy wi臋c dowiaduje si臋, 偶e ojciec (kt贸ry radzi艂 jej si臋 do niego nie przywi膮zywa膰) sprzeda艂 go innej nastolatce, jest za艂amana i z艂a jednocze艣nie. Czy go odnajdzie? Tak 鈥 ostatecznie w膮tek koci臋cia przyczyni si臋 do rozwi膮zania nagromadzonych problem贸w, a sytuacja z nim zwi膮zana stanie si臋 katalizatorem poczyna艅 rozjuszonej (nie bez powodu) Jennifer. Mi艂o艣nik贸w kot贸w ostrzegam jednak, 偶e 艂atwo nie b臋dzie鈥


馃幀 Oliver i Sp贸艂ka (1988)


Trzecia ju偶 (po Pinokiu i Aryskotratach) produkcja Disneya w moim zestawieniu opowiada o losach bezdomnego rudego kocurka Olivera oraz gangu ps贸w, kt贸re spotka艂 on na swojej drodze na ulicach Nowego Jorku. Kociak podbije serce pewnej dziewczynki i prze偶yje wiele przyg贸d. Wesprze te偶 psy w ich misji 鈥 wyci膮gni臋ciu ich opiekuna z finansowych tarapat贸w.


馃幀 Keanu (2016)


Film Keanu w re偶. Petera Atencio wbrew tytu艂owi nie jest biografi膮 Keanu Reevesa, lecz komedi膮 kryminaln膮.


Streszczenie fabu艂y: m臋偶czyzna po odej艣ciu ukochanej przygarnia pr臋gowanego kocurka, kt贸rego nazywa Keanu. W jego najbli偶szym s膮siedztwie mieszka diler narkotyk贸w. Traf chce, 偶e pragn膮cy odzyska膰 od niego d艂ug gangsterzy myl膮 mieszkania i w dow贸d zemsty porywaj膮 zwierz膮tko, ku rozpaczy jego opiekuna. Wraz z koleg膮 bohater pr贸buje przenikn膮膰 do mafijnego 艣rodowiska i odzyska膰 koci臋. Wi膮偶e si臋 to oczywi艣cie z mas膮 perypetii i nieporozumie艅. Okazuje si臋 bowiem, 偶e nawet najtwardsi gangsterzy mi臋kn膮 na widok s艂odkiego kociaka. I tak w zale偶no艣ci od tego, u kogo aktualnie przebywa, ma on na imi臋 Keanu, Iglesias lub New Jack.


Kociak pomimo swoich male艅kich rozmiar贸w jest bardzo dzielny i w kluczowym momencie uwalnia swojego przyjaciela z wi臋z贸w.


W Keanu pojawia si臋 r贸wnie偶 kot doros艂y, ale przyzna膰 nale偶y, 偶e kociak jest bardzo ma艂y. Pytanie, czy nie za m艂ody.


Film w przewrotny spos贸b drwi ze stereotypu, jakoby kociakiem mog艂a si臋 zajmowa膰 kobieta (a najlepiej 鈥瀞tara panna鈥). Tutaj o jego 艂aski walcz膮 niebezpieczni m臋偶czy藕ni.


Trzeba przyzna膰, 偶e male艅ki Keanu jest g艂贸wnym atutem tego filmu klasy B, dlatego mi艂o艣nicy kot贸w mog膮 si臋 z nim zapozna膰.


馃幀 The Square (2017)


Kampanie reklamowe maj膮 to do siebie, 偶e cz臋sto po to by przyku膰 nasz膮 uwag臋 korzystaj膮 z zagra艅 poni偶ej pasa: szokuj膮, oburzaj膮, stosuj膮 w膮tpliwe etycznie przekazy wizualne, aby tylko zaistnie膰 w naszej 艣wiadomo艣ci.


Doskona艂ym tego przyk艂adem jest film Rubena 脰stlunda 鈥濼he Square鈥, w kt贸rym do tego typu kampanii wykorzystuje si臋 dwie najbardziej bezbronne (i zarazem s艂odkie) istoty: ma艂膮 dziewczynk臋 i kociaka. Jest to jednocze艣nie jeden z tych film贸w, w kt贸rych kot pojawia si臋 tylko raz, za to w tak mocnej scenie, 偶e trudno o niej zapomnie膰. Ale od pocz膮tku.


Oto sztokholmskie muzeum chce wypromowa膰 najnowsz膮 wystaw臋 zatytu艂owan膮 鈥濼he Square鈥. W tym celu zatrudnia zewn臋trzn膮 firm臋 marketingow膮, w kt贸rej pracuj膮 typowe 鈥瀖艂ode wilki鈥: bezwzgl臋dne, skupione tylko na korporacyjnych celach i sprzedaniu klientowi swojego produktu. Po trupach. Dos艂ownie i w przeno艣ni.



Kontrowersyjny projekt z wykorzystaniem bezbronnego dziecka i r贸wnie bezbronnego kociaka ma zarazem za zadanie przetestowa膰 lokaln膮 spo艂eczno艣膰: czy te dwie postaci, ustawione w narysowanym wok贸艂 nich tytu艂owym kwadracie, przykuj膮 uwag臋 przechodni贸w? Czy ko艣 si臋 zainteresuje tym, co robi膮 na 艣rodku placu? Czy kto艣 im pomo偶e? A mo偶e przechodnie wyjm膮 telefony i b臋d膮 tylko biernymi widzami sceny, w kt贸rej mieszka艅cy kwadratu zostan膮 wysadzeni w powietrze? Czy naprawd臋 zgin臋li? Czy kampania posun臋艂aby si臋 a偶 do morderstwa celem zdobycia rozg艂osu? Na te pytania pr贸buje odpowiedzie膰 film, znakiem czasu jest jednak to, 偶e spot reklamowy kampanii wrzucony do medi贸w spo艂eczno艣ciowych ma tak szokuj膮co wysok膮 ogl膮dalno艣膰, 偶e dziwi to nawet jej tw贸rc贸w, kt贸rzy na naszych oczach wcielaj膮 w 偶ycie sen szale艅ca.


Wspomniana wystawa jest wi臋c w du偶ej mierze eksperymentem socjologicznym, badaj膮cym moralno艣膰 spo艂ecze艅stwa, jednocze艣nie plasuj膮c si臋 w kategoriach sztuki nowoczesnej. Czy jednak wszystko mo偶na sztuk膮 nazwa膰? Gdzie przebiega granica? Czy tam, gdzie zaczyna si臋 cierpienie 偶ywych istot, mo偶na jeszcze m贸wi膰 o sztuce? Moim zdaniem nie. Performance artystyczny, podobnie jak kampanie reklamowe, cz臋sto pos艂uguje si臋 bezwzgl臋dnymi, amoralnymi metodami. Od nas zale偶y, czy zach艂y艣niemy si臋 pomys艂em i mu przykla艣niemy, czy spojrzymy na niego krytycznym okiem i ocenimy go z etycznego punktu widzenia.


Poza przywo艂anym malutkim pr臋gowano-bia艂ym kociakiem trzymanym przez dziewczynk臋, w filmie zobaczymy te偶 pi臋knego charcika w艂oskiego (piesek szefowej), a tak偶e szympansa.


Kolejnym, kontrowersyjnym elementem otwarcia wystawy, jest m臋偶czyzna udaj膮cy szympansa, kt贸ry, podobnie jak dzikie zwierz臋, wymyka si臋 spod kontroli, by zmusi膰 widz贸w do reakcji. Czy pozwol膮 mu oni na nieakceptowalne w cywilizowanym spo艂ecze艅stwie zachowania? Czy te偶 strach sparali偶uje ich do tego stopnia, 偶e nie zrobi膮 nic? Jak widzicie, film ka偶e nam zadawa膰 sobie te wszystkie pytania i z pewno艣ci膮 jest to zapadaj膮cy w pami臋膰 seans. Trzeba si臋 z nim zapozna膰, gdy偶 sk艂ania do refleksji na temat wsp贸艂czesnych spo艂ecze艅stw, zachowania grupy i jednostki. Scena z dzieckiem i koci臋ciem jest doskona艂ym punktem wyj艣cia do tego typu rozwa偶a艅.


馃幀 K艂amczucha (2020)


Ma艂a dziewczynka i kotek 鈥 trudno o s艂odszy duet, jednak w kr贸tkometra偶owym dramacie Swiet艂any 呕eleznowej ta para przechodzi naprawd臋 trudne chwile.


Ju偶 w czo艂贸wce natrafiamy na niezwyk艂y zapis: 鈥濬ilm dedykowany wszystkim nieoboj臋tnym鈥, mo偶emy wi臋c spodziewa膰 si臋 pe艂nej empatii opowie艣ci. I tak jest. K艂amczucha trwa niespe艂na siedem minut, ale opowie艣膰 w niej zawarta ma w sobie tyle skumulowanych emocji, 偶e jest to seans poruszaj膮cy i warto艣ciowy.


Dziecko gor膮czkowo poszukuje szpitala, jednak w jego poczekalni okazuje si臋, 偶e kolejka jest tak du偶a, 偶e nie ma szans, aby szybko dosta膰 si臋 do lekarza. Zdesperowana wybiega wi臋c ze szpitala i kaleczy si臋 rozbit膮 szyb膮鈥ym razem nie ma ju偶 偶adnych problem贸w z dostaniem si臋 do gabinetu lekarskiego 鈥 sam jej widok sk艂ania do podj臋cia szybkiej interwencji (uprzedzam, 偶e krwi tu nie brakuje).


Podczas ogl臋dzin dokonywanych przez lekarza okazuje si臋, 偶e pod bluz膮 dziewczynka przemyci艂a do szpitala鈥ale艅kiego rudo-bia艂ego kotka, kt贸ry ma ran臋 obwi膮zan膮 skrawkiem materia艂u z jej sukienki. Zwierz臋 najwyra藕niej uleg艂o jakiemu艣 wypadkowi. Piel臋gniarka oczywi艣cie jest zbulwersowana, jednak lekarz widz膮c desperacj臋 dziecka zgadza si臋 udzieli膰 mu pomocy. W ko艅cu tytu艂owa K艂amczucha mo偶e si臋 u艣miechn膮膰.


Ma艂a blondynka w 偶贸艂tej bluzie, bia艂ej sukience i bia艂ych trampkach oraz rudo-bia艂y kociak niew膮tpliwie wzbudzaj膮 sympati臋 i empati臋 widza.


W trakcie napis贸w ko艅cowych na ekranie pojawia si臋 m贸wi膮ca do kamery dziewczynka, trzymaj膮ca na r臋kach kotka. Padaj膮 s艂owa: 鈥濸odczas kr臋cenia filmu nie ucierpia艂a 偶adna dziewczynka ani 偶aden kotek!鈥, co jest dowcipn膮 gr膮 z pojawiaj膮cymi si臋 zwykle napisami o podobnym charakterze na ko艅cu film贸w. Novum jest to, 偶e dodatkowo widza informuje si臋, 偶e r贸wnie偶 dziewczynka by艂a pod szczeg贸ln膮 ochron膮.


Interesuj膮cy film z wa偶nym przes艂aniem, kt贸re m贸wi, 偶e nale偶y pomaga膰 bezbronnym zwierz臋tom (i dzieciom w potrzebie), nawet je艣li okupione jest to du偶ym wysi艂kiem i wymaga kreatywnego podej艣cia do sprawy.


A jakie koci臋ta wyst臋puj膮ce w filmach Wy najlepiej zapami臋tali艣cie?