馃幀 Matka Teresa od kot贸w (2010)

Zaktualizowano: cze 11


Czasem 偶ycie serwuje nam scenariusz bardziej przera偶aj膮cy od niejednego horroru. Taka sytuacja ma miejsce w debiucie filmowym Paw艂a Sali, kt贸ry oparty jest na autentycznej historii dw贸ch syn贸w, kt贸rzy zabili swoj膮 matk臋. Film nie pokazuje momentu zbrodni, koncentruj膮c si臋 na wydarzeniach kt贸re j膮 poprzedzi艂y.


Tytu艂 filmu w spos贸b oczywisty nawi膮zuje do Matki Teresy z Kalkuty, b臋d膮cej synonimem ratowniczki ubogich i porzuconych. To samo mo偶na powiedzie膰 w odniesieniu do filmowej Teresy, kt贸rej misj膮 z kolei jest ratowanie kot贸w. S膮 jedyn膮 rado艣ci膮 i pociech膮 w 偶yciu, jak膮 ma. Tytu艂 jest te偶 nawi膮zaniem do 鈥濵atki Joanny od Anio艂贸w鈥.


Empatia kobiety stoi w szokuj膮cym kontra艣cie do okrucie艅stwa, agresji i bezmy艣lno艣ci jej syn贸w (zw艂aszcza starszego Artura), a tak偶e do ich ma艂ej siostry, kt贸ra w zasadzie milcz膮co przygl膮da si臋 strasznemu dramatowi rozgrywaj膮cemu si臋 w domu.


A s膮 tu bohaterowie tragiczni: ojciec, kt贸ry po powrocie z misji wojskowej najwyra藕niej cierpi na PTSD (zesp贸艂 stresu pourazowego) i nie radz膮c sobie z w艂asnymi emocjami odsuwa si臋 od rodziny, nie wspieraj膮c 偶ony w wychowywaniu trudnych dzieci; matka, kt贸ra w pracy radzi sobie dobrze (sprzedaje polisy ubezpieczeniowe), za to w 偶yciu jedynymi istotami, u kt贸rych mo偶e uzyska膰 pociech臋 s膮 kompulsywnie przygarniane koty (w filmie widzimy ich co najmniej osiem, w tym koci臋 wyci膮gni臋te spod samochodu). Synowie, z kt贸rych starszy jest przekonany o posiadanej przez siebie tajemnej mocy polegaj膮cej na zapanowaniu nad umys艂em innego cz艂owieka twierdzi, 偶e rodzice niszcz膮 jego energi臋 偶yciow膮 (mo偶liwe, 偶e cierpi na jak膮艣 form臋 choroby psychicznej, chocia偶 wydaje si臋, 偶e dzia艂a z pe艂n膮 艣wiadomo艣ci膮 czyn贸w przez siebie pope艂nianych). M艂odszy Marcin jest pod wyra藕nym z艂ym wp艂ywem brata i gdyby nie on, by膰 mo偶e by艂by nawet ca艂kiem wra偶liwym ch艂opakiem. Film zbudowany na retrospekcji konsekwentnie cofaj膮cej nas w czasie a偶 do 13 miesi臋cy przed pope艂nieniem morderstwa pozwala nam prze艣ledzi膰 i zrozumie膰, co si臋 tak naprawd臋 sta艂o w tej rodzinie.


Artur wyp臋dza ojca z domu. Jest tu najsilniejsz膮 psychicznie postaci膮 i wszyscy si臋 go boj膮 (w艂膮cznie z w艂asnymi rodzicami). Terroryzuje ich wymuszaj膮c pieni膮dze, straszy, szanta偶uje, posuwa si臋 do r臋koczyn贸w (pierwsz膮 pr贸b膮 zab贸jstwa matki jest scena, w kt贸rej zaczyna j膮 dusi膰). Bezradno艣膰 doros艂ych jest tutaj pora偶aj膮ca: rodzina, szko艂a, znajomi 鈥 nikt nie oferuje pomocy adekwatnej do skali problemu, a trzeba te偶 przyzna膰, 偶e matka pozostawiona z dzie膰mi sama, wstydzi si臋 i ukrywa przed 艣wiatem swoj膮 gehenn臋, ok艂amuj膮c sam膮 siebie i staraj膮c si臋 wyprze膰 ze 艣wiadomo艣ci fakt, 偶e jest ofiar膮 przemocy domowej. Nie potrafi poprosi膰 o pomoc, gdy偶 jest do tego stopnia zastraszona, 偶e czuje si臋 sparali偶owana.


Niestety, jak si臋 nietrudno domy艣li膰, ofiarami tej patologii s膮 te偶 koty: w kilku scenach s膮 niew艂a艣ciwie podnoszone, jeden z nich jest chory i pojawia si臋 sugestia (w kt贸r膮 trudno nie wierzy膰), 偶e Artur co艣 mu zrobi艂. Widzimy r贸wnie偶 p贸藕niej jego zw艂oki.


Dr臋czenie zwierz膮t, poza okrucie艅stwem wobec nich, jest te偶 oczywi艣cie kolejn膮 form膮 zemsty na matce. Kiedy przynosi ona do domu kolejnego kota (a jest to kotka zabrana z krzak贸w po tym, jak siedzia艂a przy cia艂ach swoich zabitych przez cz艂owieka dzieci), kobieta m贸wi do niej, 偶e potrzebuje teraz du偶o spokoju i mi艂o艣ci. Tak naprawd臋 jednak m贸wi to te偶 do siebie i o sobie.


Koty pojawiaj膮 si臋 w wielu scenach: siedz膮 na meblach, le偶膮 na sto艂ach, k艂臋bi膮 si臋 pod drzwiami. Jedyn膮 postaci膮 spo艣r贸d nich nazwan膮 z imienia jest Tycjan, kocurek prawdopodobnie podtruty przez psychopatycznego syna Teresy. Tycjan przed chorob膮 mia艂 tendencje do ucieczek, a wi臋c kobieta musia艂a gania膰 go po klatce schodowej.


Bardzo poruszaj膮ca scena z ich udzia艂em to r贸wnie偶 ta, kiedy wskazuj膮 miejsce zbrodni, zbieraj膮c si臋 gromadnie pod drzwiami pokoju i miaucz膮c, dzi臋ki czemu przyjaci贸艂ka Teresy odkrywa straszn膮 prawd臋. A wcze艣niej m贸wi艂a jej, 偶e 鈥瀟o tylko koty (鈥) nie zast膮pi膮 ci rodziny鈥濃eresa jednak odpowiada jej wtedy, 偶e one czekaj膮, a偶 kto艣 si臋 nimi zajmie.


Film doskonale ukazuje nieudolno艣膰 i niewydolno艣膰 systemu, w kt贸rym ofiary przemocy s膮 pozostawione same sobie, a ludzie, kt贸rzy widz膮 lub domy艣laj膮 si臋 problemu (jak znajomy Teresy) nie chc膮, nie potrafi膮 lub nie mog膮 wkroczy膰 ze zdecydowan膮 interwencj膮.


Chcia艂oby si臋 powiedzie膰, 偶e jednak dobro wygrywa: bracia zostaj膮 osadzeni w wi臋zieniu; ale czy na pewno? Przecie偶 spustoszenie, jakiego wcze艣niej dokonali, jest nieodwracalne. Zniszczyli swoj膮 rodzin臋, swoj膮 przysz艂o艣膰, obna偶yli bezradno艣膰 doros艂ych wobec przemocy.


Trudny i poruszaj膮cy seans o rodzinie w g艂臋bokim kryzysie, w kt贸ry uwik艂ane s膮 r贸wnie偶 pozostaj膮ce na 艂asce ludzi zwierz臋ta, kt贸re nie mog膮 w zasadzie wydosta膰 si臋 z mieszkania, co czyni ich dramat jeszcze wi臋kszym.


Niestety, jak to si臋 cz臋sto zdarza w zwi膮zku z naszymi rodzimymi produkcjami, trudno uzyska膰 jakiekolwiek informacje na temat kocich bohater贸w, nie ma tak偶e w napisach ko艅cowych informacji, 偶e podczas filmu nie ucierpia艂o 偶adne zwierz臋. Z pewno艣ci膮 konieczne s膮 zmiany w tym zakresie.


Niestety, jak to si臋 cz臋sto zdarza w zwi膮zku z naszymi rodzimymi produkcjami, trudno uzyska膰 jakiekolwiek informacje na temat kocich bohater贸w. Pojawia si臋 za to napis: "Producent o艣wiadcza, i偶 w filmie 偶adne zwierz臋 nie ucierpia艂o", jednak za pierwszym razem go przegapi艂am, gdy偶 standardowo powinien pojawi膰 si臋 na ko艅cu. Z pewno艣ci膮 konieczne s膮 zmiany w tym zakresie i skodyfikowane przepisy dotycz膮ce pracy ze zwierz臋tami na planie filmowym w formie przewodnika, takie, jakie opracowa艂o American Humane Association. W Polsce reguluje to Ustawa o ochronie zwierz膮t, a jak nietrudno si臋 domy艣li膰, zawarte tam stwierdzenia s膮 mocno og贸lnikowe i nie uwzgl臋dniaj膮 wszystkich mo偶liwych sytuacji.