­čÄČ Nied┼║wiadek (1988)

Zaktualizowano: cze 13


ÔÇ×Nied┼║wiadekÔÇŁ (fr. LÔÇÖOurs) w re┼╝yserii Jeana-Jacquesa Annaud to film b─Öd─ůcy ekranizacj─ů powie┼Ťci Jamesa Olivera Curwooda pt. ÔÇ×W┼éadca Skalnej DolinyÔÇŁ (ang. The Grizzly King), kt├│ra zosta┼éa wydana w 1916 r. Jest to bardzo dobra ksi─ů┼╝ka, a kto j─ů pami─Öta z dzieci┼ästwa, ten wie, ┼╝e film wiernie oddaje przebieg zdarze┼ä. Curwood jest zreszt─ů autorem innych powie┼Ťci po┼Ťwi─Öconych zwierz─Ötom. Najbardziej znane z nich to ÔÇ×Szara wilczycaÔÇŁ (1914) oraz ÔÇ×W┼é├│cz─Ögi p├│┼énocyÔÇŁ(1919).

Po tej dygresji pora wr├│ci─ç do filmu: otrzyma┼é on dwie nagrody Cezar w kategoriach: Najlepszy re┼╝yser oraz Najlepszy monta┼╝ (za kt├│ry odpowiada No├źlle Boisson). Dosta┼é r├│wnie┼╝ siedem innych nominacji, w tym do Oscara za Najlepszy monta┼╝. Zdj─Öcia kr─Öcono we w┼éoskich Dolomitach, a tak┼╝e w Austrii.


Przez wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç obraz przypomina film przyrodniczy. Skupia si─Ö na zwierz─Ötach, d┼║wi─Ökach wydawanych przez nie i przez natur─Ö. Czasem dyskretnie pojawia si─Ö ┼Ťcie┼╝ka d┼║wi─Ökowa ÔÇô muzyka powa┼╝na. W filmie jest ma┼éo linijek dialogowych. Nie ma narratora, jedynie na pocz─ůtku filmu pojawia si─Ö napis, kt├│ry g┼éosi, ┼╝e miejscem akcji jest Kolumbia Brytyjska roku 1885.


Tytu┼éow─ů rol─Ö gra mi┼Ť o imieniu Youk, jego doros┼éego opiekuna ÔÇô Bart. Obaj s─ů wymienieni w czo┼é├│wce, a dopiero po nich pojawia si─Ö ludzka obsada, co jak na 1988 r. jest zaskakuj─ůce. Tym samym g┼é├│wne role zwierz─Öce zosta┼éy przez filmowc├│w docenione i potraktowane powa┼╝nie.


Nied┼║wiadek jest rozczulaj─ůco uroczy, a wydawane przez niego d┼║wi─Öki, takie jak posapywania czy narzekanie, chwilami przypominaj─ů te wydawane przez ludzkie dziecko.


Ma┼éy, osierocony nied┼║wiadek po tragicznej ┼Ťmierci matki przy┼é─ůcza si─Ö do du┼╝ego samca. Tu trzeba zrobi─ç ma┼é─ů dygresj─Ö ÔÇô w naturze taka sytuacja raczej nie mia┼éaby miejsca: samce zagra┼╝aj─ů m┼éodym. M├│wi─Ö ÔÇ×raczejÔÇŁ gdy┼╝ ┼Ťwiat zwierz─ůt ju┼╝ nie raz zaskoczy┼é nietypowymi z naszego punktu widzenia przyja┼║niami. Z tego powodu Bart, zanim na planie spotka┼é si─Ö z rozkosznym nied┼║wiadkiem, odby┼é trening, kt├│ry mia┼é na celu przyzwyczajenie go do pluszaka wygl─ůdaj─ůcego jak malec, kt├│ry potem zast─ůpi┼é maskotk─Ö.


Nied┼║wiadek, jak ka┼╝de dziecko szuka wzorca do na┼Ťladowania, zabawna jest wi─Öc scena, w kt├│rej usi┼éuje przewr├│ci─ç ma┼é─ů choink─Ö podobnie jak du┼╝y samiec, kt├│ry napiera na drzewo tak mocno, ┼╝e w ka┼╝dej chwili mo┼╝e ono run─ů─ç.

Film prezentuje du┼╝o takich i podobnych zachowa┼ä obserwowanych r├│wnie┼╝ w naturze, np. ocieranie si─Ö o drzewo, spanie w gawrze, poszukiwanie miodu i owoc├│w. Mowa cia┼éa nied┼║wiedzi jest bardzo czytelna i zrozumia┼éa dla widz├│w, nie wymaga komentarza z offu. W filmie widzimy r├│wnie┼╝ reakcje zwierz─ůt na przedstawicieli innych gatunk├│w, np. strach konia podczas spotkania z nied┼║wiadkiem, a tak┼╝e reakcj─Ö ma┼éego na ludzi w obozowisku.


Mimo wszystko mo┼╝na dopatrze─ç si─Ö stresu u zwierz─ůt, np. puma oblizuje si─Ö nerwowo (jeden z objaw├│w stresu u wszystkich kot├│w),wielokrotnie te┼╝ wida─ç, ┼╝e maluch si─Ö boi, np. w wodzie, kiedy porywa go nurt. Zreszt─ů ÔÇ×jazda na k┼éodzieÔÇŁ w wodzie jest niestety cz─Östo wykorzystywana w filmach o zwierz─Ötach. Kiedy maluch chowa si─Ö przed sfor─ů ps├│w w jaskini widzimy, jak trz─Ösie mu si─Ö tylna ┼éapka. Z tej perspektywy naiwna jest scena, kiedy oswobodzony przez my┼Ťliwego nied┼║wiadek macha ludziom na po┼╝egnanie.


W ÔÇ×Nied┼║wiadkuÔÇŁ pojawia si─Ö sporo zwierz─ůt: opr├│cz nied┼║wiedzi (mamy nied┼║wiadka, malucha, du┼╝ego samca i samicy) widzimy owady (pszczo┼éy, motyle, muchy), ┼╝ab─Ö, za kt├│r─ů pod─ů┼╝a ciekawy wszystkiego nied┼║wiadek, ┼╝├│┼éwia (kt├│ry s┼éu┼╝y mu za zabawk─Ö), konie, mu┼éa, sfor─Ö ps├│w (znamy imiona niekt├│rych z nich: Dixie, Willy, Dago, Mango), dwa tch├│rze, uszatk─Ö zwyczajn─ů, ryby, jelenie, pum─Ö, ptaki, paj─Öczyn─Ö, a tak┼╝e nied┼║wiedzie sk├│ry.


R├│┼╝ne gatunki zwierz─ůt mia┼éy w filmie r├│┼╝nych trener├│w. W napisach ko┼äcowych wymienieni s─ů m.in. trener pumy oraz inna osoba, zajmuj─ůca si─Ö psami.

W filmie wyst─Öpuje wielka zwierz─Öca gwiazda, czyli samiec nied┼║wiedzia o imieniu Bart. Bart the Bear (Bart Nied┼║wied┼║), czyli ksi─ů┼╝kowy ÔÇ×W┼éadca Skalnej DolinyÔÇŁ to nied┼║wied┼║ grizzly urodzony w 1977 r. w zoo w Baltimore. Niestety, w wielu zaledwie 5 tygodni zosta┼é oddzielony od matki i trafi┼é do trener├│w, przygotowuj─ůcych zwierz─Öta do filmu: Douga i Lynne Seus. Trzeba jednak przyzna─ç, ┼╝e Doug nawi─ůza┼é z nim ┼Ťwietne relacje, a u┼╝ywane przez ma┼é┼╝e┼ästwo metody na szcz─Ö┼Ťcie opiera┼éy si─Ö na nagrodach i pochwa┼éach, a nie karach fizycznych i ÔÇ×┼éamaniu psychikiÔÇŁ, co niew─ůtpliwie pozwoli┼éo zbudowa─ç wzajemne zaufanie i zaowocowa┼éo wieloletni─ů przyja┼║ni─ů.


Pod wra┼╝eniem tego imponuj─ůcego nied┼║wiedzia (nale┼╝a┼é do podgatunku nied┼║wiedzia brunatnego, tzw. kodiaka) by┼éo wielu aktor├│w (zafascynowany by┼é nim Anthony Hopkins), a Bart zyska┼é przydomek ÔÇ×Johna WayneÔÇÖa w┼Ťr├│d nied┼║wiedziÔÇŁ. Co┼Ť w tym jest, Bart by┼é bowiem pot─Ö┼╝nym nied┼║wiedziem o wzro┼Ťcie ponad 2 metr├│w i wadze prawie 700 kilogram├│w. Z pewno┼Ťci─ů budzi┼é respekt. Mo┼╝ecie go zobaczy─ç w wielu hollywoodzkich produkcjach, mi─Ödzy innymi w ÔÇ×Gdzie jest Benji?ÔÇŁ (1987), ÔÇ×Bia┼éym KleÔÇŁ (1991), ÔÇ×Lekcji przetrwaniaÔÇŁ(1997), czy w┼éa┼Ťnie w ÔÇ×Nied┼║wiadkuÔÇŁ.


W 1998 r. u Barta zdiagnozowano nowotw├│r. Dwukrotnie przeszed┼é operacj─Ö usuni─Öcia guza z prawej ┼éapy. Niestety, to silne zwierz─Ö przegra┼éo walk─Ö z chorob─ů. Os┼éabiony, pozbawiony apetytu i odmawiaj─ůcy przyjmowania lekarstw, w 2000 roku zosta┼é poddany eutanazji i pochowany na ranczu Seusa. W chwili ┼Ťmierci mia┼é 23 lata.


W filmie zanurzamy si─Ö we dwa sny nied┼║wiadka: w pierwszym pojawiaj─ů si─Ö ┼╝aby z wielkimi k┼éami i sadzawka pe┼éna krwi, w drugim ÔÇô mi┼Ť widzi swoj─ů mam─Ö wybieraj─ůc─ů mi├│d (kt├│ra potem zamienia si─Ö w ska┼é─Ö) oraz pszczo┼éy. Obydwa sny s─ů koszmarami, z kt├│rych nied┼║wiadek budzi si─Ö zaniepokojony. Ponadto, zwierz─Ö zjada muchomora, po kt├│rym ma halucynacje (widzi wiruj─ůce w powietrzu, kolorowe grzyby, kt├│re usi┼éuje z┼éapa─ç w ┼éapki). Wszystkie trzy powy┼╝sze sceny zawieraj─ů elementy animowane, za kt├│re odpowiada┼é Jim Henson zwany ojcem Muppet├│w.


Pojawia si─Ö tak┼╝e m├│j ulubiony w─ůtek, czyli uj─Öcia ukazane z punktu widzenia zwierz─ůt, np. w scenie pogoni doros┼éego nied┼║wiedzia za jeleniem czy wtedy, kiedy maluch obserwuje walk─Ö nied┼║wiedzia z psami z jaskini.


Co do ludzi, zdecydowanie s─ů tutaj czarnymi charakterami. Dwaj my┼Ťliwi ┼╝─ůdni s─ů tylko sk├│r nied┼║wiedzi, stanowi─ů wi─Öc bezpo┼Ťrednie zagro┼╝enie dla naszych bohater├│w. Scena, w kt├│rej dorodny samiec ryczy na jednego z m─Ö┼╝czyzn, doprowadzaj─ůc go niemal do za┼éamania nerwowego, jest bardzo widowiskowa. Zwierz─Ö jednak darowuje mu ┼╝ycie, a co w zamian robi cz┼éowiek? Oczywi┼Ťcie dalej pr├│buje zastrzeli─ç nied┼║wiedzia, w ko┼äcu jednak si─Ö powstrzymuje, a nawet nie pozwala go zabi─ç swojemu towarzyszowi. Zachowanie nied┼║wiadka w obozie m─Ö┼╝czyzn wskazuje na to, ┼╝e sk├│ra, do kt├│rej si─Ö przytula, mog┼éa nale┼╝e─ç do jego matki.


Relacja między niedźwiedziami jest pełna troski: gdy duży jest ranny, mały go wylizuje. Potem sytuacja się powtarza, tylko tym razem mały potrzebuje pomocy. Dorosły samiec zastępuje maluchowi matkę (łapie dla niego ryby, broni go przed ludźmi), a także wprowadza w niedźwiedzie życie.


Do┼Ť─ç zabawna jest scena z pum─ů, kiedy to ma┼éy nied┼║wiadek pr├│buje j─ů odstraszy─ç rycz─ůc. Nagle puma bierze nogi za pas, a my przekonujemy si─Ö, ┼╝e za m┼éodym stoi doros┼éy nied┼║wied┼║ i to jego ryk odstrasza drapie┼╝nika.


Nie zapominajmy te┼╝ o obecnej sytuacji nied┼║wiedzi na ca┼éym ┼Ťwiecie, a z winy cz┼éowieka jest ona delikatnie m├│wi─ůc nieweso┼éa. Zwierz─Öta te s─ů nadal wykorzystywane w cyrkach, poddawane brutalnym treningom, uczone ÔÇ×ta┼äcaÔÇŁ aby ┼╝ebra┼éy dla swoich w┼éa┼Ťcicieli. W Azji nied┼║wiedzie malajskie s─ů trzymane na fermach w tak ciasnych klatkach, ┼╝e zwierz─Öta nie s─ů w stanie si─Ö obr├│ci─ç, a wykorzystuje si─Ö je doÔÇŽodci─ůgania ┼╝├│┼éci, kt├│ra wed┼éug przes─ůd├│w jest przydatna w medycynie. Oczywi┼Ťcie nieustannie zagra┼╝aj─ů im r├│wnie┼╝ my┼Ťliwi i nieodpowiedzialni ludzie. Swego czasu w Sieci mo┼╝na by┼éo zobaczy─ç amatorski filmik, na kt├│rym wida─ç przera┼╝on─ů nied┼║wiedzic─Ö z m┼éodym. Powodem paniki by┼é dron, kt├│ry zak┼é├│ci┼é spok├│j zwierz─Ötom. Ca┼éa sytuacja mog┼éa si─Ö dla nich sko┼äczy─ç tragicznie. Istniej─ů organizacje, kt├│re walcz─ů o dobrostan tych zwierz─ůt, niestety skala zjawiska przemocy wobec nich ci─ůgle jest wi─Öksza ni┼╝ mo┼╝liwo┼Ťci pomocy. Warto zdawa─ç sobie z tego spraw─Ö.


Film ko┼äczy si─Ö cytatem z wypowiedzi Curwooda: ÔÇ×Nie sztuk─ů jest zabi─ç, ale darowa─ç ┼╝ycieÔÇŁ. Pojawia si─Ö r├│wnie┼╝ przes┼éanie WWF (World Wildlife Found): ÔÇ×Na ca┼éym ┼Ťwiecie zagro┼╝eniem dla nied┼║wiedzi jest degradacja las├│w oraz agresja ze strony cz┼éowieka. Legendy, sympatia i wsp├│┼éczucie w istotny spos├│b mog─ů pom├│cÔÇŁ.


ÔÇ×Nied┼║wiadekÔÇŁ nie jest z pewno┼Ťci─ů filmem dla ma┼éych dzieci z uwagi na sceny przemocy i krew, ale polecam go wszystkim mi┼éo┼Ťnikom zwierz─ůt. Tym bardziej, ┼╝e sceny z ich udzia┼éem by┼éy monitorowane i nikomu nic si─Ö nie sta┼éo. Pi─Ökny, wzruszaj─ůcy film. Moim zdaniem najpi─Ökniejszy film o nied┼║wiedziach. Bardzo polecam! Przed seansem warto r├│wnie┼╝ si─Ögn─ů─ç po ksi─ů┼╝k─Ö.