­čÄČ O┼Ťmiornica w moim domu (2019)

Zaktualizowano: 12 cze 2021


Jaki┼Ť czas temu pisa┼éam o doskona┼éym filmie dokumentalnym, kt├│ry zrobi┼é w tym roku du┼╝─ů furor─Ö, czyli o ÔÇ×Czego nauczy┼éa mnie o┼ŤmiornicaÔÇŁ (dost─Öpnym na Netfliksie). Dzisiaj obejrza┼éam inny dokument po┼Ťwi─Öcony tym zwierz─Ötom, ukazuj─ůcy je z innej perspektywy. W netflliksowym dokumencie mogli┼Ťmy obserwowa─ç mi─Öczaka w jego naturalnym ┼Ťrodowisku, natomiast w ÔÇ×O┼Ťmiornicy w moim domuÔÇŁ (ang. The Octopus in My House) w re┼╝yserii Anny Fitch jest on umieszczony w akwarium w domu badacza, Davida Scheela, kt├│ry wraz z c├│rk─ů w swoim domu w Anchorage na Alasce poddaje j─ů (bo mowa o samiczce o imieniu Heidi) eksperymentom behawioralnym. S─ů to ma┼éo inwazyjne badania, skupiaj─ůce si─Ö na obserwacji zachowania o┼Ťmiornicy oraz jej reakcji na obiekty pojawiaj─ůce si─Ö w zasi─Ögu jej wzroku i macek. Oczywi┼Ťcie, dla naukowca jest to wygodniejszy spos├│b prowadzenia bada┼ä ni┼╝ nurkowanie lub badanie zwierz─ůt w laboratorium.

Heidi jest o┼Ťmiornic─ů cyanea, kt├│ra jest znana r├│wnie┼╝ jako du┼╝a niebieska o┼Ťmiornica lub o┼Ťmiornica dzienna, jako ┼╝e prowadzi dzienny tryb ┼╝ycia.


Budowa tego mi─Öczaka nie przypomina ┼╝adnego innego zwierz─Öcia: trzy serca, dzi├│b, osiem macek, niebieska krew, brak kr─Ögos┼éupa i m├│zg, kt├│ry nie ogranicza si─Ö do g┼éowy, lecz tak┼╝e ma o┼Ťrodki inteligencji w mackach, kt├│re mog─ů nawet smakowa─ç badany obiekt. O┼Ťmiornice pojawi┼éy si─Ö a┼╝ 600 milion├│w lat przed cz┼éowiekiem, a jednak dopiero w XX1 wieku zaczynamy poznawa─ç i rozumie─ç mechanizmy rz─ůdz─ůce ich cia┼éem i umys┼éem.


O┼Ťmiornice to zwierz─Öta nie tylko o ciekawej budowie, ale te┼╝ niezwykle interesuj─ůce z uwagi na swoje zachowanie.


Rokiem prze┼éomowym je┼Ťli chodzi o obserwacj─Ö ich zachowania by┼é z pewno┼Ťci─ů 2009. Wtedy to zarejestrowano niezale┼╝nie od siebie dwa niezwyk┼ée zachowania: zbieranie na dnie po┼é├│wek kokosa, kt├│re prawid┼éowo po┼é─ůczone stworzy┼éy ┼Ťwietne schronienie dla mi─Öczaka. Na tym si─Ö nie sko┼äczy┼éo ÔÇô noszone ÔÇ×pod pachamiÔÇŁ przez o┼Ťmiornic─Ö, pozwala┼éy jej mie─ç sw├│j dom pod r─Ök─ů, a raczej ÔÇ×pod mack─ůÔÇŁ. Domek s┼éu┼╝y┼é r├│wnie┼╝ do zasadzki na ofiar─Ö, a po posi┼éku zn├│w zamienia┼é si─Ö w mieszkanie.


W tym samym roku odkryto tzw. Octopolis, czyli miasto o┼Ťmiornic, kt├│re po┼Ťr├│d skorup przegrzebk├│w (gatunku ma┼é┼╝y) ┼╝y┼éy gromadnie (a zwyk┼éo si─Ö uwa┼╝a─ç, ┼╝e s─ů to zwierz─Öta prowadz─ůce samotniczy tryb ┼╝ycia). Ponadto, okaza┼éo si─Ö, ┼╝e nawi─ůzuj─ů one relacje mi─Ödzyosobnicze: do jednych o┼Ťmiornic wyci─ůgaj─ů ramiona, a inne odganiaj─ů.


O┼Ťmiornice s─ů zaliczane do nielicznych zwierz─ůt (stanowi─ůcych oko┼éo 1% spo┼Ťr├│d wszystkich gatunk├│w), kt├│re potrafi─ů u┼╝ywa─ç narz─Ödzi (wspomniane kokosy).

Trzymanie tych mi─Öczak├│w w niewoli pozwoli┼éo zaobserwowa─ç inne niezwyk┼ée zachowania: umiej─Ötno┼Ť─ç odkr─Öcania mackami s┼éoika, w kt├│rym zamkni─Öto pokarm (kraba), rozpoznawanie symboli wy┼Ťwietlanych na ekranie, znajdowanie drogi w labiryncie i pokonywanie przeszk├│d, odr├│┼╝nianie twarzy poszczeg├│lnych os├│b i kojarzenie ich jako dobrych (daj─ůcych pokarm) i z┼éych (dra┼╝ni─ůcych).


To, co zdaniem naukowc├│w dobitnie ┼Ťwiadczy o ich niesamowitej inteligencji, to umiej─Ötno┼Ť─ç zabawy. Badacz, w kt├│rego domu go┼Ťcimy, daje o┼Ťmiornicy do zabawy pust─ů fiolk─Ö po lekach. Odpycha j─ů ona ku powierzchni akwarium, a gdy obiekt do niej powraca, znowu go odpycha, itd. C├│rk─Ö naukowca o┼Ťmiornica potrafi trzyma─ç za r─Ök─Ö przez p├│┼é godziny, zanim j─ů pu┼Ťci, chlapie na ni─ů wod─ů i wyra┼║nie nawi─ůzuje mi─Ödzygatunkow─ů przyja┼║┼ä. To, co zdumiewa, to to, ┼╝e o┼Ťmiornica ewidentnie ogl─ůda telewizj─Ö (siada w k─ůcie akwarium w miejscu, gdzie najlepiej mo┼╝e ┼Ťledzi─ç oceaniczne zwierz─Öta na ekranie), potrafi te┼╝ nawi─ůzywa─ç z lud┼║mi kontakt wzrokowy.


W filmie widzimy r├│wnie┼╝ Heidi podczas snu: zawieszona w wodzie, co chwil─Ö zmienia kolor (od bia┼éego a┼╝ do pomara┼äczowego), co t┼éumaczone jest tym, ┼╝e w ┼Ťnie prze┼╝ywa ona polowanie na kraba, poniewa┼╝ tak w┼éa┼Ťnie zmieniaj─ů si─Ö u niej barwy podczas wykonywania tej czynno┼Ťci.


Wszystkie te sceny ogl─ůda si─Ö z rosn─ůcym zainteresowaniem, aleÔÇŽw opisywanym dzi┼Ť filmie zwierz─Ö jest przetrzymywane w niewoli (podobnie jak osobniki tego gatunku s─ů trzymane w laboratoriach na ca┼éym ┼Ťwiecie). Po┼╝ytki poznawcze z tego typu bada┼ä nie ulegaj─ů w─ůtpliwo┼Ťci, jednak pojawiaj─ů si─Ö w─ůtpliwo┼Ťci natury etycznej: czy zwierz─Ö, kt├│re jest tak inteligentne i wra┼╝liwe, ┼╝yj─ůce zaledwie rok, powinno swoje ┼╝ycie sp─Ödzi─ç w niewoli? Pomimo dop┼éywu r├│┼╝nych bod┼║c├│w, dostarczanych przez naukowc├│w, o┼Ťmiornica pozbawiona jest z regu┼éy kontakt├│w mi─Ödzyosobniczych i mo┼╝liwo┼Ťci decydowania o sobie i swoich wyborach.


Trzeba te┼╝ podkre┼Ťli─ç, ┼╝e nie jest to zwierz─ůtko domowe i nie powinno by─ç przetrzymywane w domu tylko dla zaspokojenia ludzkiego kaprysu.


Na marginesie zdumiewa fakt, jak tak inteligentne zwierz─Ö mo┼╝e stanowi─ç ┼║r├│d┼éo pokarmu dla cz┼éowieka, jednak prawd─Ö m├│wi─ůc pod tym wzgl─Ödem nasz gatunek nie jest zbyt refleksyjny (w ko┼äcu zjada te┼╝ ┼Ťwinie, kolejne niezwykle interesuj─ůce i inteligentne zwierz─Öta).


Niestety, r├│wnie┼╝ nasz gatunek poprzez swoje dzia┼éania wobec ┼Ťrodowiska naturalnego zdecyduje o przysz┼éo┼Ťci o┼Ťmiornic, co nie napawa optymizmem. Nie ulega jednak w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e zwierz─Öta te zas┼éuguj─ů na szacunek i podziw nie tylko z uwagi na ich umiej─Ötno┼Ťci, lecz r├│wnie┼╝ pi─Ökno, du┼╝─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç i ciekawo┼Ť─ç otaczaj─ůcego je ┼Ťwiata.