­čÄČ Opowie┼Ťci niesamowite (1962)

Zaktualizowano: cze 11


Zrealizowane w 1962 r. ÔÇ×Opowie┼Ťci niesamowiteÔÇŁ (ang. Tales of Terror) w re┼╝yserii Rogera Cormana stanowi─ů lu┼║n─ů adaptacj─Ö s┼éynnego opowiadania dziewi─Ötnastowiecznego mistrza grozy i gotyckiego horroru, Edgara Allana Poe pt. ÔÇ×Czarny kotÔÇŁ. Og├│┼éem film sk┼éada si─Ö z trzech nowelek, a ┼Ťrodkowa (od 23. do 61. minuty filmu) jest po┼Ťwi─Öcona w┼éa┼Ťnie kotu. Wszystkie opowie┼Ťci spaja graj─ůcy w nich Vincent Price, obsadzany cz─Östo w horrorach, prywatnie mi┼éo┼Ťnik kot├│w.


Oryginalne opowiadanie opublikowa┼é Poe 19 sierpnia 1843 r. na ┼éamach gazety ÔÇ×The Saturday Evening PostÔÇŁ. Odbi├│r opowiadania by┼é pozytywny. Narrator, obecnie przebywaj─ůcy w celi ┼Ťmierci za zab├│jstwo w┼éasnej ┼╝ony, w retrospektywnych obrazach odmalowuje nam wydarzenia, kt├│re przywiod┼éy go w to miejsce. Wspomina swoje ┼╝ycie, pocz─ůwszy od czas├│w dzieci┼ästwa: ÔÇ×Przede wszystkim lubi┼éem zwierz─Öta, a rodzice dogadzali mi w wyborze tych moich ulubie┼äc├│w. Niemal wszystek m├│j czas sp─Ödza┼éem z nimi i by┼éem najszcz─Ö┼Ťliwszy, gdym m├│g┼é je pie┼Ťci─ç i karmi─ç. Ta w┼éa┼Ťciwo┼Ť─ç charakteru wzmaga┼éa si─Ö z laty, w wieku za┼Ť m─Öskim sta┼éa si─Ö g┼é├│wnym ┼║r├│d┼éem mych rado┼Ťci. Ludziom, kt├│rzy wiedz─ů, czym jest przywi─ůzanie do wiernego i zmy┼Ťlnego psa, nie potrzebuj─Ö zgo┼éa t┼éumaczy─ç ani rodzaju, ani te┼╝ g┼é─Öbi wynikaj─ůcego st─ůd zadowolenia. W niesamolubnym i ofiarnym przywi─ůzaniu zwierz─Öcia jest co┼Ť, co wnika wprost do serca, kt├│re cz─Östo mia┼éo sposobno┼Ť─ç do┼Ťwiadczy─ç, czym jest n─Ödzna przyja┼║┼ä i nik┼éa jak paj─Öczyna trwa┼éo┼Ť─ç uczu─ç tylko ludzkich.ÔÇŁ Trudno nie zgodzi─ç si─Ö z tymi trafnymi uwagami dotycz─ůcymi sta┼éo┼Ťci i wierno┼Ťci zwierz─Öcej (nie tylko psiej i kociej) przyja┼║ni, daj─ůcej nam oparcie w trudnych chwilach.


Jednym ze zwierz─ůt w domu narratora i jego ┼╝ony by┼é dorodny kocur: ÔÇ×By┼éo to nadzwyczaj du┼╝e i pi─Ökne zwierz─Ö, ca┼ékiem czarne i nies┼éychanie zmy┼Ťlne. M├│wi─ůc o jego inteligencji, ┼╝ona moja, w g┼é─Öbi duszy nieco przes─ůdna, czyni┼éa nieraz aluzje do starodawnego, ludowego zabobonu, wedle kt├│rego wszystkie koty czarne s─ů przedzierzgnionymi w zwierz─Öta czarownicami. Nie utrzymywa┼éa wszak┼╝e tego powa┼╝nie (ÔÇŽ)ÔÇŁ. Pluto ÔÇô tak kot si─Ö wabi┼é ÔÇô by┼é moim ulubie┼äcem i towarzyszem zabaw. Sam go karmi┼éem, on za┼Ť nie opuszcza┼é mnie ani na krok, kiedy by┼éem w domu. I trudno mi by┼éo powstrzyma─ç go, by nie wybiega┼é za mn─ů na ulic─Ö.ÔÇŁ Warto zauwa┼╝y─ç, ┼╝e Pluto (imi─Ö kojarz─ůce nam si─Ö bynajmniej nie z kotem) to prawdopodobnie skr├│t od Plutona, kt├│ry by┼é rzymskim bogiem podziemi).


Trzeba zaznaczy─ç, ┼╝e opowiadanie jest znacznie okrutniejsze ni┼╝ ocenzurowana nowelka filmowa, powsta┼éa na jego podstawie. W opowiadaniu narrator bezlito┼Ťnie zn─Öca si─Ö nad kotem, kt├│rego przecie┼╝ lubi┼é, uzasadniaj─ůc swoje zachowanie popadni─Öciem w na┼é├│g alkoholowy i niezrozumia┼é─ů dla niego agresj─ů. Nic jednak nie t┼éumaczy okaleczenia zwierz─Öcia, a w ko┼äcu jego zabicia. M─Ö┼╝czyzna ow┼éadni─Öty si┼éami z┼éa i w szponach na┼éogu, w napadzie sza┼éu morduje ┼╝on─Ö. W tym czasie ma ju┼╝ innego kota, kt├│ry jednak ucieka przed ┼╝─ůdnym mordu m─Ö┼╝czyzn─ů. Morderca zamurowuje zw┼éoki kobiety w ┼Ťcianie, ciesz─ůc si─Ö ze swojego sprytu i przemy┼Ťlno┼Ťci. Powodowany poczuciem winy, zdradza jednak miejsce ukrycia zw┼éok policji. Dodatkowo demaskuje go dochodz─ůcy zza ┼Ťciany wrzask kota, kt├│ry, jak si─Ö okaza┼éo, zosta┼é przypadkowo w niej zamurowany.


Opowiadanie filmowe skupia si─Ö na drugiej cz─Ö┼Ťci tej historii ÔÇô nie poznajemy Pluta, a bohater (w tej roli Peter Lorre, kt├│ry cz─Östo towarzyszy┼é PriceÔÇÖowi na planie filmowym, zagra┼é tak┼╝e u boku Borisa Karloffa w ÔÇ×Arszeniku i starych koronkachÔÇŁ) jest szorstki zar├│wno wobec ┼╝ony (kt├│ra bezskutecznie stara si─Ö zwi─ůza─ç koniec z ko┼äcem, co nie jest proste w domu alkoholika, kt├│ry dba tylko o zaspokojenie swojego pragnienia), jak i wobec czarnego kota (w opowiadaniu drugi kot mia┼é bia┼é─ů plamk─Ö w kszta┼écieÔÇŽszubienicy).


Z uwagi na cenzur─Ö w filmie, pomini─Öto sceny przemocy zar├│wno wobec kota, jak i wobec ┼╝ony (nie widzimy momentu jej zab├│jstwa). Pojawiaj─ů si─Ö dodatkowe w─ůtki, np. wspomniana troska ┼╝ony o nieustannie brakuj─ůce pieni─ůdze, czy jej romans z poznanym przez jej m─Ö┼╝a w szynku eleganckim m─Ö┼╝czyzn─ů, o kt├│rego zazdro┼Ť─ç popycha bohatera do zbrodni. To, co zgadza si─Ö z pierwowzorem, to ostatnia scena, kiedy to po zburzeniu ┼Ťciany w piwnicy policjanci odkrywaj─ů kota siedz─ůcego na g┼éowie przykutej do ┼Ťciany ofiary (w tej wersji opowie┼Ťci zamurowany zostaje r├│wnie┼╝ kochanek).


Warto zapozna─ç si─Ö z literackim pierwowzorem (kt├│ry jednak jest drastyczny z uwagi na wspomniane obrazy przemocy), a nast─Öpnie z filmow─ů ÔÇ×wersj─ů lightÔÇŁ.


W 1961 r. odby┼éo si─Ö przes┼éuchanie do roli filmowego kota. Wzi─Ö┼éy w nim udzia┼é 152 czarne mruczki, kt├│re podobno by┼éy mniej zdenerwowane ni┼╝ ich opiekunowie. Spo┼Ťr├│d nich kilkana┼Ťcie zosta┼éo zdyskwalifikowanych z powodu posiadania bia┼éych skarpetek na ┼éapkach lub bia┼éej plamki na nosie. W ko┼äcu horror=czarny kotÔÇŽOkaza┼éo si─Ö jednak, ┼╝e ÔÇ×wiod─ůcegoÔÇÖ kota zagra profesjonalny koci aktor, a casting s┼éu┼╝y┼é wyborowi jego dubler├│w. Do tej roli zaanga┼╝owano siedem kot├│w posiadaj─ůcych ÔÇ×najbrzydsze twarzeÔÇŁ.


W magazynie ÔÇ×LifeÔÇŁ, w kt├│rym ukaza┼é si─Ö fotoreporta┼╝ z tego castingu, napisano, ┼╝e ÔÇ×Ich w┼éa┼Ťciciele, kt├│rych ambicje dotycz─ůce ich zwierz─ůt przewy┼╝sza┼éy ambicje samych zwierz─ůt, nie mogli nic na to poradzi─ç, ale pozwolili, by zabobony wzi─Ö┼éy z nich to, co najlepsze. Chocia┼╝ zachowywali si─Ö naturalnie w stosunku do w┼éasnych kot├│w, wielu stara┼éo si─Ö nie dopu┼Ťci─ç do przej┼Ťcia przez ich ┼Ťcie┼╝ki jakimkolwiek dziwnym czarnym kotomÔÇŁ.


Przytoczone fragmenty opowiadania pochodz─ů z : Edgar Allan Poe, Czarny kot [w:] Opowiadania, t. 1, Czytelnik, Warszawa 1956, wyd. 1, ss. 362-371.