­čÄČ Sidik i lampart (2019)

Zaktualizowano: cze 11

­čÄČ Sidik i lampart (2019)


ÔÇ×Sidik i lampartÔÇŁ (hol. Sidik en de panter, ang. Sidik nad the Panter) to holenderski film dokumentalny wyre┼╝yserowany przez Rebera DoskyÔÇÖego (s┼éyszymy w nim j─Özyk kurdyjski). Film obejrza┼éam w ramach Festiwalu HumanDOC 2020.


G┼é├│wnym bohaterem jest tytu┼éowy Sidik Barzani, starszy m─Ö┼╝czyzna, kt├│ry od 25 lat przemierza g├│ry i doliny w poszukiwaniu lamparta perskiego. Miejscem akcji jest p├│┼énocny Irak i tereny historycznie zamieszkiwane przez Kurd├│w, przodk├│w m─Ö┼╝czyzny. W─Ödruje z kijem, na kt├│rym si─Ö podpiera oraz star─ů lornetk─ů po ojcu, przekazywan─ů z pokolenia na pokolenie, kt├│ra ma dla niego wielk─ů warto┼Ť─ç. Nie znamy jego zawodu, prowadzone jednak przez niego w noszonym ze sob─ů zeszycie notatki i wiedza wskazuj─ů, ┼╝e mo┼╝e by─ç biologiem (a przynajmniej biologiem-amatorem). Opr├│cz tego, ┼╝e Sidik jest wielkim mi┼éo┼Ťnikiem, znawc─ů i piewc─ů przyrody, w jego misji przy┼Ťwieca mu r├│wnie┼╝ inny cel: je┼Ťli znajdzie lamparta, g├│rski region ma szans─Ö zosta─ç chronionym rezerwatem przyrody jako ostoja dla tego rzadkiego podgatunku, co by┼éoby korzystne r├│wnie┼╝ dla ludzi, poniewa┼╝ zako┼äczy┼éoby walki trwaj─ůce od lat 70.


W ÔÇ×Sidiku i lamparcieÔÇŁ urzeka pi─Ökna przyroda (widzimy wielu przedstawicieli lokalnej flory i fauny, np. kozioro┼╝ce i s─Öpy), ukazana o r├│┼╝nych porach roku, a tak┼╝e m─ůdro┼Ť─ç ┼╝yciowa i pi─Ökne opowie┼Ťci o niej snute przez bohatera. W─Ödruj─ůc pieszo, na szlaku spotyka czasem nieznajomych, kt├│rych go┼Ťcinnie zaprasza na herbat─Ö oraz do do┼é─ůczenia do swojego ogniska. Zabawne mo┼╝e wydawa─ç si─Ö to, ┼╝e ka┼╝dego dok┼éadnie wypytuje o zaw├│d i cel podr├│┼╝y. Nie jest to jednak przejaw jego w┼Ťcibstwa, a troska o lamparty: Sidik spotyka my┼Ťliwych i k┼éusownik├│w, a z jednym z nich stacza nawet za┼╝arty pojedynek, skutecznie odbieraj─ůc mu bro┼ä. Grozi przy tym, ┼╝e ca┼ée zaj┼Ťcie zg┼éosi na policj─Ö. Jest wi─Öc samozwa┼äczym obro┼äc─ů i stra┼╝nikiem teren├│w, na kt├│rych jego przodkowie widywali lamparty. Jak to jednak cz─Östo bywa w przypadku ludzkich konflikt├│w zbrojnych, zwierz─Öta uciekaj─ů w spokojniejsze rejony, a gdy wojna si─Ö ko┼äczy, powracaj─ů (jak m├│wi w filmie badaczka tych zwierz─ůt).


Lampart perski (zwany te┼╝ kaukaskim) to jeden z podgatunk├│w lamparta zagro┼╝onych wygini─Öciem. Jego populacj─Ö szacuje si─Ö tylko na nieca┼ée 1300 osobnik├│w. Podobnie jak inne dzikie koty, jest bardzo skryty, a ┼╝e ┼╝yje na trudno dost─Öpnych dla cz┼éowieka terenach, niemo┼╝liwe jest podanie dok┼éadnych liczb. ┼╗yje na Kaukazie, w Iranie i Afganistanie i w Azji ┼Ürodkowej. Lubi skaliste zbocza i w─ůwozy. Populacje s─ů od siebie odizolowane, co wp┼éywa na zr├│┼╝nicowanie materia┼éu genetycznego. Lamparty by┼éy sporadycznie widywane r├│wnie┼╝ w p├│┼énocnym Iraku. W pa┼║dzierniku 2011 r. i styczniu 2012 zwierz─Ö to zosta┼éo sfotografowane przez fotopu┼éapk─Ö na g├│rze Jazhna, po┼éo┼╝onej w irackim Kurdystanie w p├│┼énocnym Iraku. W latach 2001ÔÇô2014 co najmniej dziewi─Ö─ç lampart├│w zosta┼éo zabitych przez miejscow─ů ludno┼Ť─ç tego regionu. Od 2019 r. Nature Iraq (kt├│ra jest pierwsz─ů i jedyn─ů grup─ů ochrony ┼Ťrodowiska w Iraku) mapuje siedlisko w pobli┼╝u granicy z Iranem jako pierwszy etap projektu ochrony. Z kolei w Armenii rok 2019 zosta┼é og┼éoszony przez Ministerstwo Ochrony Przyrody ÔÇ×Rokiem lamparta kaukaskiegoÔÇŁ.


W filmie pojawia si─Ö legenda o lamparcie, kt├│ry po zabiciu jego matki zosta┼é schwytany i trafi┼é do miasta. Mia┼é wszystko: nie musia┼é troszczy─ç si─Ö o posi┼éek, ani o miejsce do spania, nie mia┼é ┼╝adnych trosk. A jednak t─Öskni┼é za krain─ů swego dzieci┼ästwa i zapragn─ů┼é do niej powr├│ci─ç. Podr├│┼╝ zaj─Ö┼éa mu du┼╝o czasu, ale tylko tam odnalaz┼é szcz─Ö┼Ťcie i spok├│j. Przypowie┼Ť─ç jest aluzj─ů do historii jednego z rozm├│wc├│w Sidika, m┼éodego m─Ö┼╝czyzny po studiach, kt├│ry nie mo┼╝e znale┼║─ç pracy i my┼Ťli o emigracji do Europy. Lokalny patriota, Sidik, powy┼╝sz─ů opowie┼Ťci─ů daje mu do my┼Ťlenia.


G┼é├│wny bohater spotyka te┼╝ dw├│ch m┼éodych m─Ö┼╝czyzn, kt├│rych z kolei przepytuje na okoliczno┼Ť─ç wiezionego przez nich na osio┼éku drewna. Uzyskuje zapewnienie, ┼╝e s─ů to suche ga┼é─ůzki i ┼╝e nie ┼Ťci─Öli ┼╝adnego drzewa. Humoru scenie dodaje fakt, i┼╝ osio┼éek ma na imi─Ö Messi, a jego towarzysze krytykuj─ů gr─Ö najs┼éynniejszych pi┼ékarzy (dostaje si─Ö te┼╝ Ronaldo), kt├│rzy ich zdaniem, podobnie jak zwierz─Ö, zbyt wolno si─Ö poruszaj─ů.



Można powiedzieć, że jest to film o lamparcie bez lamparta, ale nie byłaby to do końca prawda: lamparta w końcu zobaczymy na monitorze dzięki przekazowi z zamocowanej w terenie fotopułapki. Bohater również mocuje fotopułapki. Czy misja Sidika zostanie jednak zakończona sukcesem?


Niespieszne tempo, i to zar├│wno opowiadania, jak i sposobu poruszania si─Ö postaci, pozwalaj─ů odetchn─ů─ç od nat┼éoku ha┼éa┼Ťliwych i rozgrywaj─ůcych si─Ö z zawrotn─ů szybko┼Ťci─ů produkcji. Wytrwa┼éo┼Ť─ç Sidika, determinacja, wiara w wyznawane przez siebie warto┼Ťci robi─ů wra┼╝enie. Pi─Ökne przes┼éanie p┼éyn─ůce z tego filmu pozwala na moment zatrzyma─ç si─Ö i zastanowi─ç nad tym, jak dalece odeszli┼Ťmy od natury, kt├│rej tak bardzo potrzebujemy, nawet o tym nie wiedz─ůc. Bardzo polecam!