top of page

馃幀 Szczuro艂ap (1986)

Zaktualizowano: 12 cze 2021


Szczuro艂ap. Kiedy s艂ysz臋 to s艂owo, przypomina mi si臋 ba艣艅 o cz艂owieku, kt贸ry za pomoc膮 fletu zwabia艂 do siebie szczury i wyprowadza艂 je z miasta. Jak si臋 okaza艂o, zreszt膮 nie tylko szczury鈥


Opis dokumentu w re偶yserii Andrzeja Czarneckiego (r贸wnie偶 autora scenariusza) g艂osi: 鈥濬ilm dokumentalny o cz艂owieku, kt贸ry t臋pi szczury na skal臋 przemys艂ow膮. Szczuro艂ap opowiada o tym, jak zdoby膰 zaufanie szczur贸w, jak zwabi膰 je do pu艂apki i jak zniszczy膰 stado. Widzimy skomplikowan膮, psychologiczn膮 gr臋 mi臋dzy cz艂owiekiem a inteligentnymi gryzoniami鈥 oraz: 鈥濪rastyczny dokument Andrzeja Czarneckiego stawia pytania o mechanizmy psychologiczne i podatno艣膰 na wp艂ywy, ilustruj膮c je histori膮 wyt臋pienia pewnej populacji szczur贸w鈥. S艂owa te jednak nie do ko艅ca przygotowuj膮 nas na to, co zobaczymy na ekranie. A zobaczymy rzeczy wstrz膮saj膮ce, dlatego osoby wysoko wra偶liwe powinny raczej ten film omija膰.


Pierwsze sceny tego kr贸tkiego (na szcz臋艣cie, bo przyznam szczerze, 偶e nie mog艂am si臋 ju偶 doczeka膰 ko艅ca), dwudziestominutowego filmu rozgrywaj膮 si臋 w laboratorium, gdzie jest dokonywany s艂ynny eksperyment 鈥 test p艂ywania u szczur贸w Porsolta (znany te偶 jako test wymuszonego p艂ywania). Test oczywi艣cie okrutny, polegaj膮cy na sprawdzeniu, jak d艂ugo mo偶e p艂ywa膰 szczur, kt贸ry uprzednio mia艂 mo偶liwo艣膰 schwytania si臋 czego艣. Pami臋膰 o tej mo偶liwo艣ci i zwi膮zana z tym nadzieja na ratunek, pozwalaj膮 mu si臋 utrzyma膰 przez pewien czas na wodzie. Gdyby kto艣 pyta艂 鈥 a偶 15 godzin! Film serwuje nam obraz ton膮cego nieszcz臋艣nika, wcze艣niej przez tyle godzin torturowanego i skazanego na przegran膮 z g贸ry walk臋, czego oczywi艣cie nie mia艂 艣wiadomo艣ci.


Nast臋pnie przechodzimy do tytu艂owego bohatera, m臋偶czyzny w 艣rednim wieku, kt贸ry z zawodu jest zegarmistrzem, ma wi臋c 藕r贸d艂o utrzymania, ale w zasadzie 鈥瀌la rozrywki鈥, i , jak sam wyznaje, dla poczucia bycia docenionym i powa偶anym w zak艂adach pracy, kt贸re odwiedza, zabija szczury, oczywi艣cie wyszukanymi i okrutnymi metodami. Film doskonale pokazuje hipokryzj臋 i nieetyczne zachowanie cz艂owieka, kt贸ry najpierw zdobywa zaufanie stada, karmi je, w wyniku czego zwierz臋ta si臋 z nim oswajaj膮 i podchodz膮 coraz bli偶ej, a nast臋pnie perfidnie je zdradzaj膮c, truje i spokojnie (oraz nie bez satysfakcji i dumy z siebie) patrzy, jak zwierz臋ta umieraj膮 w konwulsjach. Wszystko to mamy mo偶liwo艣膰 obserwowa膰, w艂膮cznie z najdrastyczniejsz膮 chyba scen膮 鈥 roztrzaskaniem szczura o szyb臋鈥


Jak czuje si臋 mi艂o艣nik (wszystkich) zwierz膮t ogl膮daj膮c takie sceny? Jak ocenia post臋powanie cz艂owieka, kt贸ry przecie偶 m贸g艂by pozby膰 si臋 szczur贸w w znacznie bardziej humanitarny spos贸b? Czy mo偶na mie膰 empati臋 wobec gryzoni niebywale inteligentnych i o niedocenionym potencjale, ale te偶 r贸wnocze艣nie b臋d膮cych jednymi z najbardziej znienawidzonych zwierz膮t? Ot贸偶 mo偶na. I m贸wi臋 to nie tylko dlatego, 偶e widzia艂am szczury po przeprowadzonych na nich (oczywi艣cie nie przeze mnie) testach, a tak偶e znam osoby, kt贸re bada艂y zachowanie dzikich szczur贸w, jak i te, kt贸re ratuj膮 szczury hodowlane z laboratori贸w po zako艅czonych testach i znajduj膮 im domy. Patrzenie na cierpienie 偶yj膮cego, my艣l膮cego i czuj膮cego stworzenia powinno nas bole膰, niezale偶nie od jego gatunku. Wtedy bowiem wiemy, kim jeste艣my 鈥 empatycznymi, wsp贸艂czuj膮cymi lud藕mi, kt贸rzy tytu艂owemu szczuro艂apowi z pewno艣ci膮 nie podaliby r臋ki.


Mimo 偶e by艂 to dla mnie z pewno艣ci膮 najtrudniejszy seans tego roku, obiektywnie trzeba przyzna膰, 偶e film jest dobrze zrobiony od strony technicznej (za monta偶 odpowiada Joanna Borkowska, za艣 za zdj臋cia trio w sk艂adzie: Piotr Soboci艅ski, Marcin Isajewicz i Mieczys艂aw Herba). Film zdoby艂 nagrody m.in. na festiwalu w Clermont-Fernand, w Krakowie i w Mannheim.




Opmerkingen


bottom of page