­čÄČ Szczuro┼éap (1986)

Zaktualizowano: cze 12


Szczuro┼éap. Kiedy s┼éysz─Ö to s┼éowo, przypomina mi si─Ö ba┼Ť┼ä o cz┼éowieku, kt├│ry za pomoc─ů fletu zwabia┼é do siebie szczury i wyprowadza┼é je z miasta. Jak si─Ö okaza┼éo, zreszt─ů nie tylko szczuryÔÇŽ


Opis dokumentu w re┼╝yserii Andrzeja Czarneckiego (r├│wnie┼╝ autora scenariusza) g┼éosi: ÔÇ×Film dokumentalny o cz┼éowieku, kt├│ry t─Öpi szczury na skal─Ö przemys┼éow─ů. Szczuro┼éap opowiada o tym, jak zdoby─ç zaufanie szczur├│w, jak zwabi─ç je do pu┼éapki i jak zniszczy─ç stado. Widzimy skomplikowan─ů, psychologiczn─ů gr─Ö mi─Ödzy cz┼éowiekiem a inteligentnymi gryzoniamiÔÇŁ oraz: ÔÇ×Drastyczny dokument Andrzeja Czarneckiego stawia pytania o mechanizmy psychologiczne i podatno┼Ť─ç na wp┼éywy, ilustruj─ůc je histori─ů wyt─Öpienia pewnej populacji szczur├│wÔÇŁ. S┼éowa te jednak nie do ko┼äca przygotowuj─ů nas na to, co zobaczymy na ekranie. A zobaczymy rzeczy wstrz─ůsaj─ůce, dlatego osoby wysoko wra┼╝liwe powinny raczej ten film omija─ç.


Pierwsze sceny tego kr├│tkiego (na szcz─Ö┼Ťcie, bo przyznam szczerze, ┼╝e nie mog┼éam si─Ö ju┼╝ doczeka─ç ko┼äca), dwudziestominutowego filmu rozgrywaj─ů si─Ö w laboratorium, gdzie jest dokonywany s┼éynny eksperyment ÔÇô test p┼éywania u szczur├│w Porsolta (znany te┼╝ jako test wymuszonego p┼éywania). Test oczywi┼Ťcie okrutny, polegaj─ůcy na sprawdzeniu, jak d┼éugo mo┼╝e p┼éywa─ç szczur, kt├│ry uprzednio mia┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç schwytania si─Ö czego┼Ť. Pami─Ö─ç o tej mo┼╝liwo┼Ťci i zwi─ůzana z tym nadzieja na ratunek, pozwalaj─ů mu si─Ö utrzyma─ç przez pewien czas na wodzie. Gdyby kto┼Ť pyta┼é ÔÇô a┼╝ 15 godzin! Film serwuje nam obraz ton─ůcego nieszcz─Ö┼Ťnika, wcze┼Ťniej przez tyle godzin torturowanego i skazanego na przegran─ů z g├│ry walk─Ö, czego oczywi┼Ťcie nie mia┼é ┼Ťwiadomo┼Ťci.


Nast─Öpnie przechodzimy do tytu┼éowego bohatera, m─Ö┼╝czyzny w ┼Ťrednim wieku, kt├│ry z zawodu jest zegarmistrzem, ma wi─Öc ┼║r├│d┼éo utrzymania, ale w zasadzie ÔÇ×dla rozrywkiÔÇŁ, i , jak sam wyznaje, dla poczucia bycia docenionym i powa┼╝anym w zak┼éadach pracy, kt├│re odwiedza, zabija szczury, oczywi┼Ťcie wyszukanymi i okrutnymi metodami. Film doskonale pokazuje hipokryzj─Ö i nieetyczne zachowanie cz┼éowieka, kt├│ry najpierw zdobywa zaufanie stada, karmi je, w wyniku czego zwierz─Öta si─Ö z nim oswajaj─ů i podchodz─ů coraz bli┼╝ej, a nast─Öpnie perfidnie je zdradzaj─ůc, truje i spokojnie (oraz nie bez satysfakcji i dumy z siebie) patrzy, jak zwierz─Öta umieraj─ů w konwulsjach. Wszystko to mamy mo┼╝liwo┼Ť─ç obserwowa─ç, w┼é─ůcznie z najdrastyczniejsz─ů chyba scen─ů ÔÇô roztrzaskaniem szczura o szyb─ÖÔÇŽ


Jak czuje si─Ö mi┼éo┼Ťnik (wszystkich) zwierz─ůt ogl─ůdaj─ůc takie sceny? Jak ocenia post─Öpowanie cz┼éowieka, kt├│ry przecie┼╝ m├│g┼éby pozby─ç si─Ö szczur├│w w znacznie bardziej humanitarny spos├│b? Czy mo┼╝na mie─ç empati─Ö wobec gryzoni niebywale inteligentnych i o niedocenionym potencjale, ale te┼╝ r├│wnocze┼Ťnie b─Öd─ůcych jednymi z najbardziej znienawidzonych zwierz─ůt? Ot├│┼╝ mo┼╝na. I m├│wi─Ö to nie tylko dlatego, ┼╝e widzia┼éam szczury po przeprowadzonych na nich (oczywi┼Ťcie nie przeze mnie) testach, a tak┼╝e znam osoby, kt├│re bada┼éy zachowanie dzikich szczur├│w, jak i te, kt├│re ratuj─ů szczury hodowlane z laboratori├│w po zako┼äczonych testach i znajduj─ů im domy. Patrzenie na cierpienie ┼╝yj─ůcego, my┼Ťl─ůcego i czuj─ůcego stworzenia powinno nas bole─ç, niezale┼╝nie od jego gatunku. Wtedy bowiem wiemy, kim jeste┼Ťmy ÔÇô empatycznymi, wsp├│┼éczuj─ůcymi lud┼║mi, kt├│rzy tytu┼éowemu szczuro┼éapowi z pewno┼Ťci─ů nie podaliby r─Öki.


Mimo ┼╝e by┼é to dla mnie z pewno┼Ťci─ů najtrudniejszy seans tego roku, obiektywnie trzeba przyzna─ç, ┼╝e film jest dobrze zrobiony od strony technicznej (za monta┼╝ odpowiada Joanna Borkowska, za┼Ť za zdj─Öcia trio w sk┼éadzie: Piotr Soboci┼äski, Marcin Isajewicz i Mieczys┼éaw Herba). Film zdoby┼é nagrody m.in. na festiwalu w Clermont-Fernand, w Krakowie i w Mannheim.