­čÄČ Wodnikowe Wzg├│rze (2018)

Zaktualizowano: cze 12


Netfliksowy miniserial ÔÇ×Wodnikowe Wzg├│rzeÔÇŁ to m├│j pierwszy kontakt z t─ů opowie┼Ťci─ů. Przede seansem wiedzia┼éam oczywi┼Ťcie o istnieniu ksi─ů┼╝ki Richarda Adamsa powsta┼éej w 1972 r. pod tytu┼éem ÔÇ×Watership DownÔÇŁ, na kt├│rej zosta┼é oparty. Istnieje r├│wnie┼╝ starsza wersja animowana filmu z 1978 r., kt├│ra uchodzi za bardziej krwaw─ů od tej najnowszej. W 2006 r. w Londynie powsta┼é r├│wnie┼╝ spektakl teatralny.


Pisarz urodzi┼é si─Ö 9 maja 1920 r. w Wash Common (na przedmie┼Ťciach Newbury) w Wielkiej Brytanii, zmar┼é 24 grudnia 2016 r.


Opowie┼Ť─ç o dzielnych kr├│likach powsta┼éa w samochodzie wioz─ůcym autora i jego c├│rki Juliet i Rosamond do innego miasta. Jak wspomina┼é:ÔÇ× >>Watership Down<< zacz─Ö┼éo si─Ö kiedy jechali┼Ťmy do Stratford, a one b┼éaga┼éy o historie. Wszystkie g┼é├│wne sk┼éadowe zosta┼éy wymy┼Ťlone z g┼éowy. Min─Ö┼éo oko┼éo dw├│ch tygodni, zanim sko┼äczy┼éem opowiada─ç im to po raz pierwszy.ÔÇŁ


Po sukcesie ksi─ů┼╝ki (a by┼é to p├│┼║ny debiut autora w wieku 52 lat) Pan Adams porzuci┼é posad─Ö urz─Ödnika w Londynie (pracowa┼é w Ministerstwie Mieszkalnictwa i Samorz─ůdu Lokalnego w dziale czystego powietrza w departamencie ochrony ┼Ťrodowiska, gdzie sporz─ůdza┼é rz─ůdowe raporty na temat ┼Ťrodowiska).


Ksi─ů┼╝ka (kt├│ra powstawa┼éa dwa lata) okaza┼éa si─Ö prawdziwym bestsellerem tamtych czas├│w (w 1972 r. ma┼éy dom Rex Collings Ltd. wydrukowa┼é pierwsze wydanie w nak┼éadzie 2500 egzemplarzy). Brytyjscy krytycy zachwycali si─Ö, por├│wnuj─ůc ksi─ů┼╝k─Ö do ÔÇ×Folwarku Zwierz─ÖcegoÔÇŁ George'a Orwella i do powie┼Ťci J. R. R. Tolkiena, Jonathana Swifta i A. A. Milne'a.


Adams poszed┼é za ciosem i opublikowa┼é w sumie kilkadziesi─ůt ksi─ů┼╝ek, ┼╝adna z nich jednak nie powt├│rzy┼éa sukcesu debiutanckiego dzie┼éa. Jako przyrodnik-amator, pisa┼é r├│wnie┼╝ o innych gatunkach zwierz─ůt, a w 1982 r. zosta┼é prezesem Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals (czyli RSPCA, dzia┼éaj─ůcego do tej pory).


Pisa┼é odr─Öcznie d┼éugopisem lub o┼é├│wkiem, ÔÇ×produkuj─ůcÔÇŁ 1000 s┼é├│w dziennie. Przed ka┼╝d─ů sesj─ů czyta┼é na g┼éos ÔÇ×Raj utraconyÔÇŁ Miltona, ÔÇ×The Faerie QueeneÔÇŁ Spensera czy t┼éumaczenie ksi─ů┼╝ek Prousta autorstwa C. K. Scotta Moncrieffa.

Bohaterem jego drugiej powie┼Ťci ÔÇ×ShardikÔÇŁ (1974) jest nied┼║wied┼║, ÔÇ×The Plague DogsÔÇŁ (1977) za┼Ť dwa psy-zbiegowie z laboratorium eksperymentalnego (temat jak┼╝e aktualny). ÔÇ×Podr├│┼╝nikÔÇŁ (1988) jest bardzo ciekaw─ů kronik─ů wojny secesyjnej opowiedzianej z punktu widzenia konia genera┼éa Roberta E. Lee. Powsta┼éy r├│wnie┼╝ ÔÇ×Tales From Watership DownÔÇŁ (1996), kolejny zbi├│r opowiada┼ä.


Pisarz zapo┼╝yczy┼é wiele informacji o kr├│likach z opracowania R. M. Lockleya pt. ÔÇ×The Private Life of the RabbitÔÇŁ (1964).


Co ciekawe, Watership Down w Hampshire to prawdziwe miejsce (le┼╝y 60 mil od Londynu), a obiekt znany z serialu ÔÇ×Downtown AbbeyÔÇŁ (naprawd─Ö nazywaj─ůcy si─Ö Hyclere Castle) jest po┼éo┼╝ony zaledwie 5,6 mil od niego.


Jak podkre┼Ťlaj─ů wielbiciele powie┼Ťci, ┼╝adna z filmowych serii nie jest w 100% odzwierciedleniem los├│w ksi─ů┼╝kowych bohater├│w.


Czteroodcinkowy epos opowiada o kr├│likach, kt├│re w poszukiwaniu nowego siedliska pokonuj─ů 8 mil, a wi─Ökszo┼Ť─ç akcji rozgrywa si─Ö przez oko┼éo p├│┼é roku. Kr├│liki opuszczaj─ů sw├│j pierwotny dom z powodu wizji Pi─ůtka, m┼éodszego brata Leszczynka, kt├│ry w swoich koszmarnych snach (w ka┼╝dym odcinku widzimy kolejny) ogl─ůda zag┼éad─Ö swojej rodziny i przyjaci├│┼é.


Koprodukcja BBC One i Netflix została oparta na scenariuszu Toma Bidwella i wyreżyserowana przez Noama Murro.


Adams w swojej powie┼Ťci wymy┼Ťli┼é animistyczn─ů religi─Ö, rz─ůdzon─ů przez s┼éo┼äce (Lord Frith), z kr├│likami bronionymi przez El-ahrairah (ÔÇ×Ksi─ů┼╝─Ö z tysi─ůcem wrog├│wÔÇŁ). By─ç mo┼╝e jest to zbyt daleko id─ůce por├│wnanie, ale kr├│liki s─ů narodem, kt├│rego to┼╝samo┼Ť─ç niczym Narodu Wybranego opiera si─Ö na dumie z historii dotychczasowych prze┼Ťladowa┼ä i przetrwania, o kt├│re musz─ů walczy─ç od nowa ka┼╝dego dnia.


Jak pisze jeden z krytyk├│w: ÔÇ×By┼éa to ponadczasowa alegoria wolno┼Ťci, etyki i natury ludzkiej. Opr├│cz zdolno┼Ťci mowy i intelektu, pan Adams nasyci┼é swoje kr├│liki dr┼╝─ůcym l─Ökiem, b┼éaze┼äskim dowcipem, odwag─ů, folklorem przys┼é├│w i poezji oraz j─Özykiem zwanym Lapine, uzupe┼énionym s┼éownikiem: ÔÇ×silflayÔÇŁ (id─ůc po pasz─Ö), ÔÇ×hrakaÔÇŁ (odchody), ÔÇ×tharnÔÇŁ (zamro┼╝one strachem), ÔÇ×elilÔÇŁ (wrogowie)ÔÇŁ.

Ponadczasowa tematyka: wygnanie, odwaga, wola zemsty, braterstwo krwi sprawiaj─ů, ┼╝e historia nadal poch┼éania uwag─Ö odbiorcy. Nale┼╝y przy tym zaznaczy─ç, ┼╝e wbrew temu, o czym nieraz mo┼╝na przeczyta─ç, nie jest to powie┼Ť─ç (ani film) dla dzieci (na Netfliksie produkcja oznaczona jest ratingiem 13+). Z pewno┼Ťci─ů mo┼╝na j─ů zaliczy─ç do nurtu literatury Young Adult. M├│wi si─Ö, ┼╝e jest to lepsza wersja ÔÇ×Walking DeadÔÇŁ.


Postapokaliptyczny exodus kr├│lik├│w rzeczywi┼Ťcie niepozbawiony jest brutalno┼Ťci, knowa┼ä, ust─Öpstw i zdrad w imi─Ö ocalenia siebie, czarnych charakter├│w, walki o terytorium (tak oczywistej z punktu widzenia zwierz─ůt), a tak┼╝e mrocznych przestrzeni podziemnego ┼╝ycia.


Zagro┼╝e┼ä w kr├│liczym ┼Ťwiecie oczywi┼Ťcie nie brakuje: najgorszy jest cz┼éowiek, kt├│ry zr├│wnuje z ziemi─ů ich osad─Ö, ┼╝eby co┼Ť na jej miejscu zbudowa─ç. Mo┼╝emy tu zauwa┼╝y─ç analogi─Ö do pracy pisarza w dziale zajmuj─ůcym si─Ö ekologi─ů. Podejrzewam, ┼╝e z tych zainteresowa┼ä wyr├│s┼é w─ůtek przymusowej wyprowadzki d┼éugouchych. Na potwierdzenie tej tezy wskazuj─ů s┼éowa jednego z czytelnik├│w, kt├│ry wspomina┼é, ┼╝e Richard Adams przyszed┼é do jego szko┼éy i wyg┼éosi┼é prezentacj─Ö oraz pokaza┼é zdj─Öcia z pierwotnego pola i czasu urbanizacji. To by┼é jego impuls do opowiedzenia tej historii.


Tak jak wspomnia┼éam powy┼╝ej, mini-serial sk┼éada si─Ö z czterech odcink├│w po oko┼éo 50 minut ka┼╝dy. Jest to idealna d┼éugo┼Ť─ç dla os├│b, kt├│re tak jak ja nie przepadaj─ů za serialami. Za jednym posiedzeniem mo┼╝na obejrze─ç ca┼éo┼Ť─ç i nie ma si─Ö poczucia, ┼╝e gubimy w─ůtki i nie pami─Ötamy, na czym poprzednio sko┼äczyli┼Ťmy ogl─ůdanie.


Format zyska┼é wi─Öc moj─ů aprobat─Ö, pora przej┼Ť─ç do bohater├│w. Do postaci kr├│lik├│w mam jedno zastrze┼╝enie ÔÇô troch─Ö za bardzo przypominaj─ů zaj─ůce z uwagi na wyd┼éu┼╝one cia┼éo i d┼éugie nogi. Powinny by─ç bardziej kr─Öpe. Poza tym s─ů to najlepiej wykonane postaci: dobrze oddano mi─Ökko┼Ť─ç futerka i kolorystyczne zr├│┼╝nicowanie (obok dzikich pojawiaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ kr├│liki hodowlane, w tym pi─Ökna Koniczynka), s─ů dobrze zaanimowane. Niestety, nie mog─Ö tego powiedzie─ç o innych zwierz─Öcych postaciach. W prawdziwe zdumienie wprawi┼é mnie nieporadnie przedstawiony rottweiler i kot. C├│┼╝ÔÇŽs─ů po prostu koszmarnie brzydkie (nie przypominam sobie, ┼╝ebym kiedykolwiek widzia┼éa r├│wnie ohydnego kota) i poruszaj─ů si─Ö sztucznie, ich ruchy s─ů sztywne, a o kociej mi─Ökko┼Ťci ruch├│w i elegancji mo┼╝na zapomnie─ç. Wprawia to widza w os┼éupienie, poniewa┼╝ kontrast mi─Ödzy dopracowanymi kr├│likami, a tymi postaciami jest tak du┼╝y, ┼╝e to nawet r├│┼╝nica klas. Na obron─Ö tw├│rc├│w mo┼╝na by powiedzie─ç, ┼╝e animacja w technologii CGI w tym przypadku nie by┼éa kosztowna, a bud┼╝et ograniczony. Niekt├│rzy krytycy pisali nawet, ┼╝e film przypomina im gr─Ö wideo z minionych lat i oczekiwali, ┼╝e kr├│liki zaczn─ů si─Ö ostrzeliwa─çÔÇŽ


Opr├│cz psa i kota widzimy r├│wnie┼╝ w kilku scenach lisa. Wygl─ůda lepiej ni┼╝ wspomniane czworonogi, jednak daleko mu jeszcze do prawdziwej urody tego zwierz─Öcia.


Reprezentantami ptak├│w s─ů kruki, wrony, a tak┼╝e niezbyt sympatyczna mewa czarnog┼éowa, kt├│ra jest ranna i wykorzystuje to, by zmusi─ç kr├│liki do przynoszenia jej jedzenia. W decyduj─ůcym momencie jednak im si─Ö odwdzi─Öczy.

Inne gatunki zwierz─ůt pojawiaj─ůce si─Ö w ÔÇ×Wodnikowym Wzg├│rzuÔÇŁ to liczne owady (najcz─Ö┼Ťciej bia┼ée i niebieskie motyle, ┼╝uczki, biedronka, trzmiel, paj─Öczyna sugeruj─ůca obecno┼Ť─ç paj─ůka, wa┼╝ki oraz motyl ÔÇô pa┼║ kr├│lowej).


G┼é├│wnymi postaciami s─ů dwaj bracia: starszy Leszczynek i m┼éodszy i mniejszy od niego Pi─ůtek. Ten drugi ma zreszt─ů dar: w swoich snach widzi przysz┼ée zdarzenia, dzi─Öki czemu mo┼╝e w por─Ö ostrzec mieszka┼äc├│w kr├│liczej osady. Niestety, jego sny s─ů zawsze mroczne i brutalne, zapowiadaj─ů wi─Öc wy┼é─ůcznie nieszcz─Ö┼Ťcia. W ka┼╝dym odcinku uczestniczymy w jednym z nich. I tak w pierwszym Pi─ůtkowi ┼Ťni si─Ö zag┼éada kr├│liczego domu dokonana przez cz┼éowieka, w drugim pojawiaj─ů si─Ö strzelba, krew i zasieki, w trzecim Pi─ůtek szuka zaginionego Leszczynka, a w czwartym pojawia si─Ö kr├│lik podr├│┼╝uj─ůcy czerwonym autem, czyli m├│wi─ůc j─Özykiem kr├│lik├│w ÔÇô ÔÇ×hrududuÔÇŁ, co jest wyrazem d┼║wi─Ökona┼Ťladowczym obrazuj─ůcym samoch├│d. Poza tym wyeksponowan─ů postaci─ů jest Czubak (kr├│lik z grzywk─ů), kt├│ry jest porywczy i impulsywny, przez co cz─Östo pakuje si─Ö w tarapaty. Nale┼╝─ů oni do ÔÇ×skrajniak├│wÔÇŁ, czyli kr├│lik├│w stoj─ůcych ni┼╝ej w kr├│liczej hierarchii. Z tego te┼╝ powodu pocz─ůtkowo ostrze┼╝enia Pi─ůtka nie zostaj─ů przez kr├│licze w┼éadze potraktowane powa┼╝nie. Poza tym mamy mi─Ödzy innymi Mlecza, Ostr─Ö┼╝nika, Jastrz─Öbca i Truskawka.


W serialu wyeksponowano g┼é├│wnie postacie samcze, jednak pojawia si─Ö kilka ciekawych kr├│lic: wspomniana Koniczynka, ocalona z klatki przez dzikie kr├│liki (w kt├│rej zakocha si─Ö Leszczynek) oraz reprezentuj─ůca wrogi ob├│z Hyzentlaja (kt├│ra zwi─ů┼╝e si─Ö z Czubakiem), kt├│ra b─Ödzie musia┼éa dokona─ç moralnego wyboru, po kt├│rej stronie si─Ö opowiedzie─ç.


Wyp─Ödzone przez ludzi ÔÇ×dobreÔÇŁ kr├│liki musz─ů bowiem znale┼║─ç sobie nowe siedlisko, a do tego nie chc─ů oczywi┼Ťcie dopu┼Ťci─ç ich przeciwnicy ÔÇô ÔÇ×z┼éeÔÇŁ kr├│liki, na czele z przera┼╝aj─ůcym Genera┼éem Czy┼Ť─çcem i Czer┼äcem. Ich spo┼éeczno┼Ť─ç oparta jest na tyranii i bezwzgl─Ödnym pos┼éusze┼ästwie, a struktura przypomina momentami obozy pracy.


W filmie pada zwrot: ÔÇ×Brakuje wam zwierz─Öco┼Ťci. Nie macie przyzwoito┼ŤciÔÇŁ, a wi─Öc bycie zwierz─Öcym jest tutaj synonimem bycia szlachetnym i dobrym (w odr├│┼╝nieniu od terminologii stosowanej przez ludzi).


Jeden z krytyk├│w por├│wna┼é sekwencj─Ö w deszczu otwieraj─ůc─ů ostatni odcinek do sceny otwarcia w ÔÇ×Szeregowcu RyanieÔÇŁ. Co┼Ť w tym jest, poniewa┼╝ ja z kolei ogl─ůdaj─ůc przygotowania kr├│lik├│w do bitwy i ich gor─ůczkowe kicanie pomi─Ödzy tunelami, przypomnia┼éam sobie sceny z okop├│w ze ┼Ťwietnego filmu pt. ÔÇ×1917ÔÇŁ, opowiadaj─ůcego r├│wnie┼╝ o losach dw├│ch braci podczas I wojny ┼Ťwiatowej. Analogia jest wi─Öc zauwa┼╝alna, cho─ç z pewno┼Ťci─ů przypadkowa.


Emocje zwierz─ůt zosta┼éy dobrze ukazane. Tradycyjnie, m├│wi─ůc otwieraj─ů pyszczki. Widzimy je przy kr├│liczych czynno┼Ťciach takich jak kopanie nory czy zasypywanie tuneli (w zaj─Öciach tych prym wiod─ů samice). Nigdy nie widzimy zwierz─ůt w scenach, z kt├│rych s┼éynie ten gatunek, czyli podczas kopulacji.


Du┼╝─ů zalet─ů filmu jest ukazanie wielu scen z punktu widzenia bohater├│w, co zawsze zyskuje moj─ů aprobat─Ö, gdy┼╝ jak niejednokrotnie pisa┼éam w kinie zwierz─Öcym mamy ich zdecydowanie za ma┼éo.


Cytatami, kt├│re g┼é─Öboko zapad┼éy mi w pami─Ö─ç jest z pewno┼Ťci─ů ten, kt├│rym kr├│liki ┼╝egnaj─ů zmar┼éych towarzyszy: ÔÇ×Serce me do┼é─ůczy┼éo do Tysi─ůca, bo m├│j przyjaciel zatrzyma┼é si─Ö dzi┼Ť w bieguÔÇŁ oraz na poz├│r skomplikowany, a jednak logicznie poprawny: ÔÇ×Mo┼╝e niekt├│rzy ludzie rozumiej─ů, ┼╝e wszystkie ┼╝ywe stworzenia czuj─ů, ┼╝e wszystkie stworzenia zas┼éuguj─ů na szacunekÔÇŁ.


Jeden z komentarzy pod recenzj─ů serialu g┼éosi┼é, ┼╝e ÔÇ×Ju┼╝ nigdy nie b─Ödziesz m├│g┼é patrze─ç na kr├│liki w ten sam spos├│bÔÇŁ, gdy┼╝ film pozwala z nimi empatyzowa─ç, a nawet martwi─ç si─Ö o ich dalsze losy. Ciekawe, czy po obejrzeniu tej produkcji tak rzeczywi┼Ťcie b─Ödzie.