­čÄČ Wyspa g┼éodnych duch├│w (2018)

Zaktualizowano: cze 12


ÔÇ×Wyspa g┼éodnych duch├│wÔÇŁ (ang. Island of the Hungry Ghosts) to p├│┼étoragodzinny dokument w re┼╝yserii i wed┼éug scenariusza Gabrielle Brady. Brady to australijska re┼╝yserka film├│w dokumentalnych. Du┼╝o podr├│┼╝uje, a ÔÇ×Wyspa g┼éodnych duch├│wÔÇŁ jest jej pierwszym filmem pe┼énometra┼╝owym. Jest to kooprodukcja australijsko-niemiecko-angielska. W filmie s┼éyszymy a┼╝ cztery j─Özyki: angielski, mandary┼äski, farsi (perski) i francuski. Film zdoby┼é wiele nagr├│d i wyr├│┼╝nie┼ä. Obejrza┼éam go w ramach festiwalu online HER Docs Film Festival po┼Ťwi─Öconego kinu o kobietach i stworzonego przez kobiety. To, co mnie do niego przyci─ůgn─Ö┼éo, to pojawiaj─ůce si─Ö w nim zwierz─Öta. W tym przypadku s─ů to kraby czerwone.


Czerwony krab z Wyspy Bo┼╝ego Narodzenia (┼éac. Gecarcoidea natalis) to gatunek kraba l─ůdowego, kt├│ry jest endemiczny (czyli unikatowy, charakterystyczny tylko dla danego regionu) dla Wyspy Bo┼╝ego Narodzenia i Wysp Kokosowych (Keelinga) na Oceanie Indyjskim. S─ů to du┼╝e kraby z pancerzem o szeroko┼Ťci do 116 milimetr├│w. Samce s─ů na og├│┼é wi─Öksze ni┼╝ samice. Najcz─Ö┼Ťciej s─ů jasnoczerwone, ale niekt├│re mog─ů by─ç pomara┼äczowe lub fioletowe.


Kraby czerwone prowadz─ů dzienny tryb ┼╝ycia, ale zwykle unikaj─ů bezpo┼Ťredniego ┼Ťwiat┼éa s┼éonecznego, aby nie wysycha─ç. Pomimo ni┼╝szych temperatur i wy┼╝szej wilgotno┼Ťci s─ů prawie ca┼ékowicie nieaktywne w nocy. Kopi─ů nory, aby schroni─ç si─Ö przed s┼éo┼äcem i zwykle pozostaj─ů w tej samej norze przez ca┼éy rok. W porze suchej zas┼éaniaj─ů wej┼Ťcie, aby utrzyma─ç w niej wy┼╝sz─ů wilgotno┼Ť─ç i pozostaj─ů tam do rozpocz─Öcia si─Ö pory deszczowej.


Przez wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç roku czerwone kraby mo┼╝na spotka─ç w lasach Wysp Bo┼╝ego Narodzenia, jednak ka┼╝dego roku migruj─ů na wybrze┼╝e w celu rozmna┼╝ania. Pocz─ůtek pory deszczowej (zwykle prze┼éom pa┼║dziernika i listopada) pozwala im na zwi─Ökszenie aktywno┼Ťci i stymuluje ich coroczn─ů migracj─Ö. Czas migracji jest r├│wnie┼╝ powi─ůzany z fazami ksi─Ö┼╝yca. Podczas migracji czerwone kraby porzucaj─ů swoje nory i podr├│┼╝uj─ů na wybrze┼╝e, aby si─Ö rozmna┼╝a─ç. Zwykle zajmuje im to co najmniej tydzie┼ä, a samce krab├│w zwykle pojawiaj─ů si─Ö przed samicami. Na brzegu samce krab├│w wykopuj─ů nory, kt├│rych musz─ů broni─ç przed innymi samcami. Wkr├│tce po kryciu samce wracaj─ů do lasu, podczas gdy samice pozostaj─ů w norze przez kolejne dwa tygodnie. W tym okresie sk┼éadaj─ů jaja i inkubuj─ů je w worku brzusznym. Pod koniec inkubacji samice opuszczaj─ů nory i wypuszczaj─ů swoje jaja do oceanu, dok┼éadnie na prze┼éomie przyp┼éywu w ostatniej kwadrze ksi─Ö┼╝yca. Nast─Öpnie wracaj─ů do lasu, podczas gdy larwy krab├│w sp─Ödzaj─ů kolejne 3-4 tygodnie na morzu, a nast─Önie wracaj─ů na l─ůd jako m┼éode kraby. Przez pierwsze trzy lata ┼╝ycia pozostaj─ů ukryte w szczelinach skalnych, zwalonych ga┼é─Öziach drzew i szcz─ůtkach na dnie lasu. Rosn─ů powoli, osi─ůgaj─ůc dojrza┼éo┼Ť─ç p┼éciow─ů w wieku oko┼éo 4-5 lat, i dopiero wtedy zaczynaj─ů uczestniczy─ç w corocznej migracji.


Uwa┼╝a si─Ö jednak, ┼╝e eksploduj─ůca populacja ┼╝├│┼étej szalonej mr├│wki zabi┼éa 10-15 milion├│w czerwonych krab├│w (jedn─ů czwart─ů do jednej trzeciej ca┼éej populacji) w ostatnich latach. Badania wykaza┼éy zag─Öszczenie 0,09ÔÇô0,57 doros┼éych krab├│w czerwonych na metr kwadratowy, co odpowiada szacowanej ca┼ékowitej populacji 43,7 miliona na Wyspie Bo┼╝ego Narodzenia. W okresie larwalnym miliony larw krab├│w czerwonych s─ů zjadane przez ryby (manty i rekiny wielorybie).

Czerwone kraby z Wyspy Bo┼╝ego Narodzenia s─ů oportunistycznymi wszystko┼╝ernymi padlino┼╝ercami. ┼╗ywi─ů si─Ö g┼é├│wnie opad┼éymi li┼Ť─çmi, owocami, kwiatami i sadzonkami, ale te┼╝ martwymi zwierz─Ötami (w tym innymi krabami czerwonymi) i ludzkimi ┼Ťmieciami.


Podczas swojej corocznej migracji l─Ögowej cz─Östo musz─ů przekroczy─ç kilka dr├│g, aby dosta─ç si─Ö do swoich teren├│w l─Ögowych, a nast─Öpnie z powrotem do lasu. W rezultacie s─ů cz─Östo mia┼╝d┼╝one przez pojazdy i czasami powoduj─ů wypadki ze wzgl─Ödu na swoje twarde egzoszkielety, kt├│re s─ů w stanie przebi─ç opony. Aby zapewni─ç bezpiecze┼ästwo zar├│wno populacji krab├│w, jak i ludziom, lokalni stra┼╝nicy parku pracuj─ů nad tym, aby kraby mog┼éy bezpiecznie podr├│┼╝owa─ç z centrum wyspy do morza. W tym celu na mocno ucz─Öszczanych drogach ustawia si─Ö aluminiowe bariery, kt├│rych celem jest skierowanie krab├│w w kierunku ma┼éych przej┼Ť─ç podziemnych, aby mog┼éy bezpiecznie przemierza─ç drogi. Inna infrastruktura wspomagaj─ůca migracj─Ö krab├│w obejmuje pi─Öciometrowy ÔÇ×most krabowyÔÇŁ. Kraby s─ů te┼╝ ostro┼╝nie przesuwane miot┼éami, kt├│re mieszka┼äcy ze sob─ů wo┼╝─ů.


Mieszka┼äcy Wyspy Bo┼╝ego Narodzenia z czasem zacz─Öli szanowa─ç cz─Ö┼Ť─ç lokalnej fauny, czyli kraby podczas ich corocznej migracji, a teraz s─ů bardziej ostro┼╝ni podczas jazdy, co pomaga zminimalizowa─ç ofiary krab├│w. Widzimy to w omawianym dokumencie, kiedy ruch jest okresowo wstrzymywany, a specjalny samoch├│d, jad─ůc powoli slalomem, przeprowadza inne pojazdy pomi─Ödzy podr├│┼╝uj─ůcymi krabami.


G┼é├│wn─ů bohaterk─ů dokumentu jest terapeutka Poh Lin Lee, kt├│ra pracuje z uchod┼║cami, kt├│rzy uciekli ze swojego kraju z powodu wojny. Cz─Östo opowiadaj─ů oni o swoich traumatycznych wydarzeniach. Kamera jest blisko nich gdy widzimy ich profile, jednocze┼Ťnie s┼éuchaj─ůc o ich prze┼╝yciach. By pom├│c w otworzeniu si─Ö i przepracowaniu z┼éych do┼Ťwiadcze┼ä, w gabinecie terapeutka proponuje interesuj─ůce ─çwiczenie: do du┼╝ej kuwety wype┼énionej piaskiem z pla┼╝y poszczeg├│lne osoby wstawiaj─ů plastikowe figurki, rekwizyty, elementy budynk├│w i pojazd├│w, odtwarzaj─ůc swoj─ů histori─Ö. Po chwili musz─ů jednak wr├│ci─ç do zamkni─Ötego o┼Ťrodka dla uchod┼║c├│w, w kt├│rym niejednokrotnie s─ů przetrzymywani przez lata, z dala od rodzin.


W filmie obserwujemy te┼╝ kobiet─Ö prywatnie, kiedy sp─Ödza czas z m─Ö┼╝em i dwoma ma┼éymi c├│reczkami. Mo┼╝emy jednak wyczu─ç jej nieustanny smutek i napi─Öcie. Nie mo┼╝e si─Ö odpr─Ö┼╝y─ç, gdy┼╝ po pracy prze┼Ťladuj─ů j─ů obrazy, kt├│rych bohaterami s─ů jej rozm├│wcy, np. scena, w kt├│rej po zatoni─Öciu ┼éodzi uchod┼║cy s─ů po┼╝erani przez rekiny, czego naocznym ┼Ťwiadkiem by┼é jeden z pacjent├│w.

Sytuacj─Ö dodatkowo utrudnia narastaj─ůca biurokracja i maj─ůca wkr├│tce nast─ůpi─ç zmiana przepis├│w, kt├│ra ograniczy┼éaby mo┼╝liwo┼Ťci pomocy terapeutom, co bardzo martwi Poh Lin.


W pewnym momencie dramat osi─ůga punkt kulminacyjny i terapeutka staje przed wyborem: albo si─Ö zdystansuje i uratuje w ten spos├│b siebie i martwi─ůc─ů si─Ö o ni─ů rodzin─Ö, albo wybierze prac─Ö i ca┼ékowicie si─Ö jej po┼Ťwi─Öci, chocia┼╝ b─Ödzie to ÔÇ×walka z wiatrakamiÔÇŁ.


Jak─ů rol─Ö pe┼éni─ů w filmie kraby, poza tym, ┼╝e s─ů mieszka┼äcami wyspy? Zostaj─ů skontrastowane z lud┼║mi, kt├│rzy ugrz─Özli na niej, poniewa┼╝ s┼éu┼╝y w┼éadzom Australii do przetrzymywania os├│b szukaj─ůcych azylu. W przeciwie┼ästwie do skorupiak├│w, imigranci nie mog─ů swobodnie si─Ö przemieszcza─ç, ani o sobie decydowa─ç. Rozdzieleni z rodzin─ů, cz─Östo nie wiedz─ů, co si─Ö dzieje z bliskimi. Raj w ich przypadku okazuje si─Ö Piek┼éem.


Tytu┼é filmu nawi─ůzuje z kolei do wierze┼ä, dotycz─ůcych zmar┼éych i potrzeby okazywania im pami─Öci, a tak┼╝e modlitwy za spok├│j ich dusz, by nie by┼éy one g┼éodne uwagi.


Chocia┼╝ w dokumencie pojawia si─Ö kilka scen-ÔÇ×d┼éu┼╝yznÔÇŁ, zach─Öcam do jego obejrzenia nie tylko z uwagi na wyd┼║wi─Ök humanitarny, lecz r├│wnie┼╝ z powodu pi─Öknych zdj─Ö─ç krab├│w, kt├│re widzimy na ska┼éach, w lesie, na drodze podczas migracji, a tak┼╝e w czasie rodzinnych przechadzek Poh Lin.