­čÄČ Zwierz─Öta na frontach I wojny ┼Ťwiatowej (2015)


W ramach bogatej oferty kina w┼éoskiego obecnej od niedawna na Netfliksie pojawi┼é si─Ö bardzo ciekawy dokument dotycz─ůcy rzadko podejmowanego tematu, mianowicie udzia┼éu zwierz─ůt w I wojnie ┼Ťwiatowej. Tematyk─ů t─ů zajmuje si─Ö od wielu lat francuski historyk ├ëric Baratay, autor mi─Ödzy innymi przet┼éumaczonych na j─Özyk polski ÔÇ×Zwierz─Öcego punktu widzenia. Innej wersji historiiÔÇŁ oraz ÔÇ×Zwierz─ůt w okopach. Zapomnianych historiiÔÇŁ. Napisa┼é r├│wnie┼╝ ksi─ů┼╝k─Ö po┼Ťwi─Öcon─ů historii zwierz─ůt w ogrodach zoologicznych, a wcze┼Ťniej tzw. mena┼╝eriach od XVI do XX wieku, p├│ki co nie wydan─ů po polsku. Dwukrotnie mia┼éam mo┼╝liwo┼Ť─ç pos┼éucha─ç jego opowie┼Ťci w ramach wydarze┼ä organizowanych w Warszawie i rzeczywi┼Ťcie, opowiada zajmuj─ůco o zupe┼énie nieznanych aspektach historii zwierz─ůt w dziejach ┼Ťwiata.


W┼éoski film dokumentalny jest bardzo zbie┼╝ny z punktem widzenia badacza na kwesti─Ö znaczenia zwierz─ůt podczas konflikt├│w zbrojnych i ogromu cierpienia oraz skali poleg┼éych zwierz─ůt. Zar├│wno ┼║r├│d┼éa ksi─ů┼╝kowe, jak i film po┼Ťwi─Öcaj─ů r├│wnie┼╝ uwag─Ö kwestii zwierz─Öco-ludzkich przyja┼║ni, kt├│rym paradoksalnie sprzyja┼éy wojenne warunki. Kto bowiem pocieszy r├│wnie skutecznie jak pies, kot czy inny zwierzak?


Film dzieli si─Ö na delikatnie zaznaczone cz─Ö┼Ťci w zale┼╝no┼Ťci od tego, jaki gatunek omawia. A mamy tutaj konie, psy, os┼éy i mu┼éy, go┼é─Öbie, szczury. Opisane zostaj─ů nawet pch┼éy, nieod┼é─ůczny towarzysz wojska. Zaskakuje nieobecno┼Ť─ç kota, w ko┼äcu zwierz─Öta te by┼éy lubianymi maskotkami marynarki, pomaga┼éy tak┼╝e upora─ç si─Ö z plag─ů myszy i szczur├│w na pok┼éadach statk├│w i by┼éy na nie ch─Ötnie zabierane. Dopiero w trakcie napis├│w ko┼äcowych kot pojawi si─Ö na jednym ze zdj─Ö─ç. W ÔÇ×Zwierz─Ötach na frontach I wojny ┼ŤwiatowejÔÇŁ zobaczymy te┼╝ wo┼éy i kozy, a tak┼╝e du┼╝e ilo┼Ťci mi─Ösa.


Dokument zawiera wiele interesuj─ůcych opowie┼Ťci, np. t─Ö, jaka jest geneza znaku firmowego auta Alfa Romeo, czyli czarnego rumaka. Kilkukrotnie cytowane s─ů listy czy dzienniki uczestnik├│w walk, niejednokrotnie odnosz─ůce si─Ö do zwierz─Öcych towarzyszy, np. owczarka niemieckiego. Wspomina si─Ö tak┼╝e szczeg├│lnie zas┼éu┼╝one i odznaczone zwierz─Öta, takie jak pitbull Stubby kt├│ry umia┼é wyw─ůcha─ç gaz i alarmowa┼é o nadlatuj─ůcych pociskach i go┼é─Öbica pocztowa o imieniu Cher Ami, kt├│ra mimo postrzelenia przez wroga dzielnie kontynuowa┼éa lot, przenosz─ůc wa┼╝ne rozkazy. Po wojnie zyska┼éy one status zwierz─Öcych gwiazd, podobnie jak s┼éynny owczarek niemiecki Rin Tin Tin, p├│┼║niejszy aktor filmowy. Na marginesie warto napomkn─ů─ç, ┼╝e do polskiego t┼éumaczenia filmu wkrad┼é si─Ö b┼é─ůd ÔÇô pojawia si─Ö stwierdzenie, ┼╝e by┼é on wilczarzem. Wilczur (czyli potoczne okre┼Ťlenie owczarka niemieckiego), wilczarz i wilczak to jednak trzy odr─Öbne rasy i ich mylenie jest b┼é─Ödem.


Oczywi┼Ťcie du┼╝o tutaj dramatycznych rozsta┼ä (jak rekwirowanie zwierz─ůt opiekunom i wcielanie zwierz─ůt do s┼éu┼╝by wojskowej), ale r├│wnie┼╝ wzrusze┼ä jak to, kiedy ┼╝o┼énierze zdecydowali si─Ö wykupi─ç ulubione mu┼éy, kt├│re po sko┼äczonej wojnie czeka┼éa ┼Ťmier─ç w rze┼║ni.


Mu┼éom rzadko po┼Ťwi─Öca si─Ö wi─Öcej uwagi, traktuj─ůc je jako nieciekawe zwierz─Öta juczne. Dokument zwraca jednak na nie uwag─Ö: ÔÇ×Mu┼éy obarczano wszelkiego typu ┼éadunkami, od skrzynek dla kuchni polowych oraz oddzia┼é├│w medycznych, a┼╝ po siano i beczki z wod─ů. Transportowa┼éy nawet same kuchnieÔÇŁ. Nie jest powszechnie znanym fakt, ┼╝e zwierz─Öta te dzielono na trzy kategorie: ÔÇ×Mu┼éom pierwszej kategorii, najtwardszym, powierzano bro┼ä i amunicj─Ö, szczeg├│lnie fragmenty dzia┼é. Mniejsze i s┼éabsze zwierz─Öta drugiej i trzeciej klasy, towarzyszy┼éy zwykle strzelcom alpejskim , transportuj─ůc namioty oraz zapasy. W ┼Ťwiecie, gdzie ┼╝ycie i ┼Ťmier─ç dzieli tylko przypadek, relacje s─ů g┼é─Öbsze. Ludzie i zwierz─Öta polegaj─ů na sobie. To g┼é─Öboka wi─Ö┼║, kt├│r─ů nale┼╝y chroni─ç za wszelk─ů cen─ÖÔÇŁ. Jeden z wypowiadaj─ůcych si─Ö w filmie bohater├│w, syn weterana tej wojny, prezentuje rzymski pomnik po┼Ťwi─Öcony mu┼éom oraz ich ludzkim towarzyszom.


Precyzyjne liczby zwierz─ůt, kt├│re zgin─Ö┼éy w wyniku w ko┼äcu nie przez siebie wywo┼éanego konfliktu, nie s─ů znane. Baratay pisze wprawdzie w swojej ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Zwierz─Öcy punkt widzenia. Inna wersja historiiÔÇŁ w rozdziale czwartym ÔÇ×Brzemi─Ö cierpie┼äÔÇŁ: ÔÇ×┼ü─ůcznie na wojnie umiera 758 507 koniowatych, czyli ┼Ťrednio 487 dziennie (ÔÇŽ) Umiera zatem 40 procent z 1 880 000zmoblilizowanych , a je┼Ťli dodamy zaginione i wybrakowane, okazuje si─Ö, ┼╝e wyeliminowanych zostaje 61 procent zwierz─ůt.ÔÇŁ(s. 188-189). Tw├│rcy filmu s─ů podobnego zdania: ÔÇ×Prawie 11 milion├│w koni, mu┼é├│w, os┼é├│w, 200 tysi─Öcy go┼é─Öbi, 100 tysi─Öcy ps├│w ÔÇô tyle walczy┼éo po stronie Aliant├│w i Pa┼ästw Centralnych ┼é─ůcznie. Ile pad┼éo wraz z ┼╝o┼énierzami? Tego nie wie nikt. Szacuje si─Ö jednak,, ┼╝e poleg┼éa ponad po┼éowaÔÇŁ.



W zako┼äczeniu filmu pojawia si─Ö wstrz─ůsaj─ůca i ma┼éo znana konkluzja. Jaka? Bardzo go polecam, gdy┼╝ kieruje ┼Ťwiat┼éa reflektor├│w na cz─Östo zapomnianych i niedocenionych, czworono┼╝nych i pierzastych uczestnik├│w ludzkiego konfliktu zbrojnego.