top of page

­čÄČ Co jest grane, Davis? (2013)

Zaktualizowano: 11 cze 2021


ÔÇ×Co jest grane, Davis?ÔÇŁ (ang. Inside Llewyn Davis) braci Coen to film okre┼Ťlany jako dramat muzyczny. Opowiada on histori─Ö muzyka folkowego, tytu┼éowego Llewyna Davisa, kt├│ry nie mo┼╝e ÔÇ×ogarn─ů─çÔÇŁ ani swojej kariery zawodowej, ani ┼╝ycia prywatnego. Trudno mu zab┼éysn─ů─ç na folkowej scenie, gdy┼╝ wykonuje niszow─ů muzyk─Ö, a r├│wnocze┼Ťnie z nim (jeste┼Ťmy w roku 1961) swoje pierwsze kroki stawia Bob Dylan. Prywatnie bohater zmaga si─Ö ze strat─ů swojego kolegi po fachu, MikeÔÇÖa, z kt├│rym wyst─Öpowa┼é. Musi r├│wnie┼╝ stawi─ç czo┼éa niechcianej ci─ů┼╝y swojej przyjaci├│┼éki i wzi─ů─ç za ni─ů odpowiedzialno┼Ť─ç.


Jak na film muzyczny przysta┼éo, s┼éyszymy wiele folkowych utwor├│w. Mnie zachwyci┼éo (i jednocze┼Ťnie rozbawi┼éo) wykonanie utworu pt. ÔÇ×Please, Please Mr KennedyÔÇŁ w wykonaniu tercetu w sk┼éadzie: Llewyn (Oscar Isaac), oraz dw├│ch zaskakuj─ůcych postaci: Jima (w tej roli Justin Timberlake, kt├│ry zreszt─ů wypada w filmie bardzo naturalnie) orazÔÇŽAdam Driver jako Al. W filmie zosta┼éa r├│wnie┼╝ wykorzystana piosenka pt. ÔÇ×Leaving the CatÔÇŁ.


Od strony wizualnej ca┼éy film utrzymany jest w kolorach ziemi. Dominuj─ů wi─Öc ciemne barwy: br─ůzy, ziele┼ä, orazÔÇŽrude futerko kota. Cz─Östo widzimy te┼╝ niebiesk─ů po┼Ťwiat─Ö, a wn─Ötrza bar├│w s─ů mroczne, roz┼Ťwietlane tylko przez sceniczne o┼Ťwietlenie.


Tradycyjnie skoncentruj─Ö si─Ö na kocie, kt├│ry w filmie ma na imi─Ö Ulysses. Od razu przywodzi ono na my┼Ťl podw├│jny rodow├│d: Ulisses to ┼éaci┼äski odpowiednik Odyseusza, kr├│la Itaki, s┼éynnego mitycznego ┼╝eglarza, kt├│ry wyruszy┼é z domu na 10 lat w celu wzi─Öcia udzia┼éu w wyprawie na Troj─Ö. Po drodze prze┼╝y┼é wiele niesamowitych przyg├│d, a tak┼╝e spotka┼é niebezpieczne stwory. Finalnie dotar┼é do swojej ┼╝ony, Penelopy. Opowiada o tym ÔÇ×OdysejaÔÇŁ Homera. Wersj─Ö dla m┼éodszych czytelnik├│w, zatytu┼éowan─ů ÔÇ×Przygody OdyseuszaÔÇŁ przygotowa┼é za┼Ť Jan Parandowski. ÔÇ×UlyssesÔÇŁ to tak┼╝e tytu┼é najs┼éynniejszej powie┼Ťci Jamesa JoyceÔÇÖa, wydanej w roku 1922 (w latach 1918-1920 ukazywa┼éa si─Ö ona w gazecie w odcinkach). Ksi─ů┼╝ka uwa┼╝ana jest za jedn─ů z najtrudniejszych lektur wszechczas├│w (rzeczywi┼Ťcie, wymaga od Czytelnika du┼╝ej koncentracji i stopniowego ÔÇ×wgryzania si─ÖÔÇŁ w jej tre┼Ť─ç). W du┼╝ym skr├│cie mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e opisuje ona w─Ödr├│wk─Ö g┼é├│wnego bohatera, Leopolda Blooma przez Dublin. Warto zauwa┼╝y─ç, ┼╝e ma on kotk─Ö o imieniu Mimi. ÔÇ×UlyssesÔÇŁ to tak┼╝e tytu┼é utworu zespo┼éu Franz Ferdinand. Jak wi─Öc widzimy, motyw w─Ödrowca jest obecny a┼╝ po czasy nam wsp├│┼éczesne. Tropem wskazuj─ůcym na w─Ödr├│wk─Ö jest r├│wnie┼╝ plakat filmowy, kt├│ry widzimy w witrynie kina. Chodzi o film ÔÇ×Niezwyk┼éa podr├│┼╝ÔÇŁ (ang. The Incredible JourneyÔÇŁ), wyprodukowany przez Walta Disneya, kt├│ry jednak swoj─ů premier─Ö mia┼é w 1963 r. Jednym z jego bohater├│w jest kot syjamski o imieniu Tao.


Ulisses braci Coen objawia si─Ö pod postaci─ů kota. Krytycy nie s─ů zgodni co do interpretacji jego obecno┼Ťci i znaczenia w filmie. Anna Silman z ÔÇ×VultureÔÇŁ nazywa go ÔÇ×tajemniczym, uroczym urz─ůdzeniem narracyjnymÔÇŁ, podczas gdy Eric Kohn z ÔÇ×IndiewireÔÇŁ okre┼Ťla wi─Ö┼║ mi─Ödzy Llewynem, a kotem jako ÔÇ×tajemniczo niewyt┼éumaczaln─ůÔÇŁ. Zapewne o tak─ů w┼éa┼Ťnie niejednoznaczno┼Ť─ç tej postaci chodzi┼éo tw├│rcom, ka┼╝dy widz mo┼╝e bowiem odczyta─ç j─ů inaczej. Krytycy zgadzaj─ů si─Ö za to co do jednego: kocia posta─ç przydaje zarysowanej opowie┼Ťci dodatkowej aury tajemniczo┼Ťci.


W podstawowym i oczywistym znaczeniu obserwujemy po prostu kota, kt├│ry ucieka z apartamentu swoich zamo┼╝nych opiekun├│w na Upper West Side na Manhattanie. Jego losy kilkukrotnie splataj─ů si─Ö z losami Llewyna. Swoj─ů drog─ů Llewyn to walijskie imi─Ö m─Öskie, kt├│re nosi┼é mi─Ödzy innymi kr├│l Walii, ┼╝yj─ůcy na prze┼éomie XII i XII wieku. Podobno by┼éo ono powi─ůzane znaczeniowo z lwem i oznacza kogo┼Ť do niego podobnego (na herbie wspomnianego Llywelyna Wielkiego widzimy cztery lwy).


Na to, i┼╝ Llewyn zawiera w sobie (chocia┼╝by poprzez imi─Ö) pierwiastek koci, wskazuje si─Ö na podstawie poni┼╝szego fragmentu rozmowy telefonicznej pomi─Ödzy g┼é├│wnym bohaterem, a sekretark─ů w pracy opiekuna kota, kt├│ry t┼éumacz─Ö za scenariuszem, do kt├│rego uda┼éo mi si─Ö dotrze─ç:


ÔÇ×- Czy mo┼╝esz mu po prostu powiedzie─ç: Nie martw si─Ö, Llewyn ma kota?

- Llewyn jest kotem.

- Nie, Llewyn ma kota. Ja jestem Llewyn. Mam jego kota.ÔÇŁ


Kot mo┼╝e zatem odzwierciedla─ç Llewyna, by─ç jego alter ego. Wskazywa┼éaby na to np. zabawna scena (widoczna poni┼╝ej), kiedy to obaj Llewyn i Ulysses patrz─ů r├│wnocze┼Ťnie z zaskoczeniem na zblazowanego kierowc─Ö muzyka jazzowego, kt├│ry oznajmia, ┼╝e pr├│bowa┼é swoich si┼é w aktorstwie. Kiedy Johnny Five ko┼äczy swoj─ů niezwyk┼é─ů jak na tego ma┼éom├│wnego cz┼éowieka wypowied┼║, kot i cz┼éowiek r├│wnocze┼Ťnie odwracaj─ů g┼éowy. ┼Üwietna scena.


Moim zdaniem kot mo┼╝e te┼╝ by─ç duchowym przewodnikiem bohatera, kt├│ry zarazem okr─Ö┼╝n─ů drog─ů kieruje go do punku wyj┼Ťcia (mam tu na my┼Ťli scen─Ö otwarcia i zamkni─Öcia, gdy widzimy mieszkanie bogatych przyjaci├│┼é Llewyna, kt├│re jest jednocze┼Ťnie domem Ulyssesa).


Ulyssesa zagra┼éy trzy koty. Ich trenerk─ů by┼éa Dawn Barkan. Krytyczka Anne Billson pisze, ┼╝e ich umaszczenie to ÔÇ×mackerel tabbbyÔÇŁ. Jest to jeden z pi─Öciu mo┼╝liwych wzor├│w na ciele kot├│w pr─Ögowanych (chodzi o rozmieszczenie pr─Ög i ewentualnie c─Ötek). Umaszczenie to charakteryzuje si─Ö w─ůskimi paskami biegn─ůcymi pionowo, r├│wnolegle po bokach cia┼éa kota (tzw. kot-tygrysek). Paski te rozga┼é─Öziaj─ů si─Ö, wychodz─ůc z jednego paska, biegn─ůcego wzd┼éu┼╝ grzbietu kota w d├│┼é kr─Ögos┼éupa, co przypomina szkielet ryby ÔÇô dlatego do ich opisu u┼╝ywa si─Ö terminu ÔÇ×makrelaÔÇŁ. Wed┼éug Billson, ka┼╝dy kot by┼é wykorzystywany do innego typu zdj─Ö─ç, np. Tigger (kotka) specjalizowa┼éa si─Ö w scenach, podczas kt├│rych kot jest trzymany na r─Ökach, za┼Ť Daryl w lokacjach g┼éo┼Ťnych i zat┼éoczonych. Trzecim kotem odtwarzaj─ůcym rol─Ö Ulyssesa by┼é Jerry, kt├│ry ch─Ötnie pracowa┼é w zamian za nagrody w postaci kurczaka.


Ulysses nie jest jedynym kotem tak┼╝e w fabule filmu: kiedy kot znika, Llewyn przynosi opiekunom innego kota (kt├│ry nawet nie jest kocurem ÔÇô rude kotki zdarzaj─ů si─Ö w naturze, lecz stosunkowo rzadko). Z tym w┼éa┼Ťnie kotem muzyk podr├│┼╝uje do Chicago z ekscentrycznym starym muzykiem jazzowym i jego kierowc─ů. Trzeba jednak zauwa┼╝y─ç, ┼╝e bohater porzuca kota w aucie, i zostawia go ze ┼Ťpi─ůcym muzykiem, uzale┼╝nionym zreszt─ů od heroiny. Nie jest to postawa godna pochwa┼éy: m─Ö┼╝czyzna nie reaguje na wyczekuj─ůce spojrzenie kota i zatrzaskuje drzwi auta.


Istnieje teoria, kt├│ra g┼éosi, ┼╝e w momencie, kiedy muzyk rezygnuje z pomys┼éu udania si─Ö do swojej by┼éej dziewczyny (z kt├│r─ů ma dziecko), to w┼éa┼Ťnie wtedy przeje┼╝d┼╝a tego samego kota (czy na pewno go przejecha┼é, nie wiemy, faktem jest jednak, ┼╝e ma krew na zderzaku samochodu, wi─Öc los kota jest raczej przes─ůdzony).


Llewyn, niczym Odyseusz podr├│┼╝uje pomi─Ödzy kolejnymi mieszkaniami przyjaci├│┼é, u kt├│rych nocuje, odwiedza tak┼╝e swoj─ů przyrodni─ů siostr─Ö. Ulysses z kolei kilkukrotnie ucieka.


Poznajemy go na pocz─ůtku filmu, kiedy widzimy go z kociej perspektywy, gdy idzie, a nast─Öpnie truchta do sypialni, w kt├│rej nocuje Llewyn. Kot chce go sk┼éoni─ç do tego, aby go nakarmi┼é. Scena ta od razu przypomnia┼éa mi analogiczne obrazy ze ÔÇ×┼Üniadania u TiffanyÔÇÖegoÔÇŁ BlakeÔÇÖa Edwardsa oraz ÔÇ×D┼éugiego po┼╝egnaniaÔÇŁ Roberta Altmana. Co ciekawe, w tamtych filmach koci bohaterowie r├│wnie┼╝ s─ů rudzielcami. Kot patrzy na le┼╝─ůcego z g├│ry. Kiedy opuszcza on mieszkanie, Ulysses sprintem wy┼Ťlizguje si─Ö za nim na korytarz, a poniewa┼╝ drzwi w mi─Ödzyczasie zd─ů┼╝y┼éy si─Ö zatrzasn─ů─ç, muzyk bierze kota pod pach─Ö i rusza z nim w podr├│┼╝ po Nowym Jorku.


Ulysses jest bardzo zaciekawiony stacjami metra migaj─ůcymi w oknie podczas jazdy tym┼╝e ┼Ťrodkiem lokomocji. Z mieszkania Jean, przyjaci├│┼éki muzyka, kot ucieka przez okno po schodach przeciwpo┼╝arowych, tak charakterystycznych dla tego miasta. Kolejny kot (znaleziony przez Llewyna na ulicy) jest ju┼╝ tym drugim kotem, o kt├│rym wspomnia┼éam powy┼╝ej.


Kiedy pod koniec filmu muzyk wraca do domu opiekun├│w Ulyssesa, ze zdziwieniem odkrywa, ┼╝e w mi─Ödzyczasie wr├│ci┼é on sam do domu, niczym bohater, po kt├│rym otrzyma┼é imi─Ö. I dopiero wtedy muzyk poznaje imi─Ö zwierz─Öcia. Tym samym odkrywa niejako w ko┼äcu swoj─ů to┼╝samo┼Ť─ç, jest spokojniejszy, bardziej pogodzony ze sob─ů i ze swoj─ů rol─ů w ┼Ťwiecie. Nast─Öpnego ranka sytuacja si─Ö powtarza: kot znowu le┼╝y na Llewynie, on zgania go z siebie i obaj id─ů w g┼é─ůb mieszkania (kot z ogonem wyprostowanym pionowo w ge┼Ťcie powitania). Tym razem pami─Öta o tym, by kota zamkn─ů─ç w domu.


Musz─Ö skrytykowa─ç w filmie jedn─ů rzecz (a w zasadzie dwie): chodzi mi o sceny, w kt├│rych kot jest gwa┼étownie ┼éapany za tylne nogi i ogon (raz w metrze, a drugi raz na ulicy). Z pewno┼Ťci─ů nie by┼éy to dla kota przyjemne doznania. Na szcz─Ö┼Ťcie w napisach ko┼äcowych pojawia si─Ö adnotacja, ┼╝e sceny z udzia┼éem zwierz─ůt by┼éy monitorowane przez American Humane Association i ┼╝e ┼╝adnemu zwierzakowi nie sta┼éa si─Ö krzywda.




Comments


bottom of page