­čÄČ Cz┼éowiek-lampart (1943)

Zaktualizowano: cze 11


Jacques Tourneur, tw├│rca opisywanych ju┼╝ przeze mnie ÔÇ×Ludzi-kot├│wÔÇŁ(1942) w filmie ÔÇ×Cz┼éowiek-lampartÔÇŁ (ang. The Leopard Man), b─Öd─ůcym po┼é─ůczeniem horroru i thrillera (przy czym powiedzia┼éabym, ┼╝e tego drugiego jest wi─Öcej) to niew─ůtpliwie specjalista od pi─Öknych, klimatycznych zdj─Ö─ç noir. Gra cieni, p├│┼écieni i ┼Ťwiat┼éa to chyba najwi─Öksze zalety jego film├│w. W jednej z recenzji czytamy: ÔÇ×B┼éyskotliwo┼Ť─ç techniczna pokazana przez Jacquesa Tourneura polega na tym, ┼╝e te sceny zapieraj─ů dech w piersiach, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o jego opanowaniu opowiadania samej historii: powolne narastanie strachu, wyd┼éu┼╝aj─ůce si─Ö cienie przera┼╝enia rozci─ůgaj─ůce si─Ö jak palce nad sam─ů sceneri─ů. Postacie wyskakuj─ů z ekranu: przebieg┼éa Clo-Clo, tragiczna TeresaÔÇŁ.


Re┼╝yser uzyskuje niesamowicie pi─Ökne rezultaty wizualne, gorzej jest jednak w moim odczuciu z fabu┼é─ů. Sama akcja w spos├│b niewystarczaj─ůcy przyku┼éa moj─ů uwag─Ö: czarnej pantery by┼éo za ma┼éo (w┼éa┼Ťciwie pojawia si─Ö tylko w trzech scenach na pocz─ůtku filmu), w ko┼äcu nie wiemy dok┼éadnie, co si─Ö z ni─ů sta┼éo po tym, jak celowo sp┼éoszona kastanietami pogna┼éa w sin─ů dal (zemsta tancerki na Kiki, kt├│ra skrad┼éa jej show, wchodz─ůc z wielkim czarnym kotem na smyczy do kawiarni). Swoj─ů drog─ů, niepokoj─ůcy d┼║wi─Ök kastaniet├│w (przypominaj─ůcy mi ulubion─ů Hiszpani─Ö i to, ┼╝e gdzie┼Ť w domu je posiadamÔÇŽ mo┼╝e pora na nauk─Ö ich obs┼éugi ;-) jest oryginalnym zabiegiem, i w moim odczuciu idealnie buduje nastr├│j grozy, a beztroska femme-fatale wybijaj─ůca sobie nimi rytm nawet podczas chodzenia ulic─ů Clo-Clo, to z pewno┼Ťci─ů jedna z ciekawszych postaci tego filmu. Zreszt─ů postaci kobiece bardziej mi si─Ö spodoba┼éy: s─ů wyraziste, a kolejne ofiary psychopatycznego, seryjnego mordercy (film jest opisywany jako pierwszy obraz, kt├│rego bohaterem jest ten typ przest─Öpcy) i ich niepok├│j odczuwany tu┼╝ przed ┼Ťmierci─ů udziela si─Ö r├│wnie┼╝ widzowi. Moj─ů uwag─Ö najbardziej przyku┼éa poruszaj─ůca scena, w kt├│rej matka wygania c├│rk─Ö o imieniu Teresa po m─ůk─Ö. Jest noc, kobieta wie, ┼╝e dziewczyna boi si─Ö ciemno┼Ťci, mimo to pozostaje nieub┼éagana i dos┼éownie zatrzaskuje jej drzwi przed nosem. Przera┼╝ona Teresa powoli przedziera si─Ö przez opustosza┼ée przestrzenie Nowego Meksyku. W pierwszym sklepie odmawia si─Ö jej obs┼éu┼╝enia, w drugim wyszydza si─Ö jej gr─Ö na zw┼éok─Ö, aby tylko odwlec moment wyj┼Ťcia w noc, poza pr├│g sklepu. Chyba zreszt─ů moment, w kt├│rym matka i brat dziewczyny pr├│buj─ů j─ů wpu┼Ťci─ç do domu (a tu, jak na zawo┼éanie, drzwi si─Ö zacinaj─ů), po czym widz─ů wyp┼éywaj─ůc─ů spod nich jej krew, potrafi zmrozi─ç ┼╝y┼éy.


Z pewno┼Ťci─ů obiecywa┼éam sobie wi─Öcej po tym ledwie ponadgodzinnym filmie (mo┼╝ecie go obejrze─ç w oryginale na stronie Internet Archive).

O filmowym kocie wiemy tylko tyle, ┼╝e mia┼é na imi─Ö Dynamite i wyst─ůpi┼é r├│wnie┼╝ w o rok wcze┼Ťniejszych ÔÇ×Ludziach-kotachÔÇŁ. W tamtym filmie zreszt─ů opiekun w zoo por├│wnuje dynamit do lamparta, co stanowi aluzj─Ö do jego imienia. Jego trenerem by┼é Mel Koontz, kt├│ry tresowa┼é r├│wnie┼╝ s┼éynne lwy z czo┼é├│wki wytw├│rni MGM, o kt├│rych ju┼╝ kiedy┼Ť szerzej pisa┼éam.




Dynamite to czarna pantera u┼╝ywana w produkcjach Val Lewton Cat People i The Leopard Man, obydwu wyre┼╝yserowanych przez Jacquesa Tourneura.

Dynamit to czarna pantera, a nie lampart, mimo że pojawia się w The Leopard Man. A w Cat People, złowieszczy opiekun zoo porównuje dynamit do lamparta.

Trenowany dla Cat People i The Leopard Man przez Mela Koontza, tego samego trenera Jackie, MGM Lion.


Czarny lampart Dynamite pojawił się także w Ludzie-koty Val Lewtona (1942).

Horror, w kt├│rym lampart u┼╝ywany jako chwyt reklamowy klubu nocnego w Nowym Meksyku jest oskar┼╝any o seri─Ö makabrycznych morderstw.


Przed tym filmem nie by┼éo zab├│jcy, kt├│ry zabi┼é z powodu my┼Ťli o skazaniu kogo┼Ť na ┼Ťmier─ç podekscytowany na niemal seksualnym, pod┼Ťwiadomym poziomie.

Zaczyna si─Ö wystarczaj─ůco niewinnie. W sennym miasteczku granicznym w Nowym Meksyku, promotor klubu nocnego, Jerry Manning, wynajmuje lamparta, by nag┼éo┼Ťni┼é i towarzyszy┼é jego piosenkarzowi, Kiki. Kiedy lampart si─Ö uwalnia, ca┼ée miasto wpada w panik─Ö. M┼éoda dziewczyna zostaje poturbowana na ┼Ťmier─ç, a w┼éadze przysi─Ögaj─ů wytropi─ç zwierz─Ö, ale potem zostaje zabita druga dziewczyna. Jerry wkr├│tce zaczyna podejrzewa─ç, ┼╝e w mie┼Ťcie mo┼╝e by─ç znacznie bardziej mro┼╝─ůca krew w ┼╝y┼éach obecno┼Ť─ç, poluj─ůca na kobiety w ┼Ťrodku nocy.

Pierwsze morderstwo jest przera┼╝aj─ůce. M┼éoda dziewczyna, Teresa, nieustannie karana przez matk─Ö za lenistwo, zostaje wys┼éana po m─ůk─Ö kukurydzian─ů. Nie chce tego robi─ç, bo boi si─Ö spotkania z uciekaj─ůcym lampartem, ale jej matka fizycznie wyrzuca j─ů z domu, rygluj─ůc za sob─ů drzwi i przysi─Ögaj─ůc, ┼╝e nie wpu┼Ťci jej, dop├│ki nie wr├│ci z m─ůk─ů kukurydzian─ů.


Nast─Öpuje mistrzowska lekcja w napi─Öciu, gdy Teresa skrada si─Ö przez cienie miasta, przera┼╝ona spotkaniem z kotem, i zastaje sklep zamkni─Öty. Musi teraz wyruszy─ç na drug─ů stron─Ö miasta, aby kupi─ç m─ůk─Ö kukurydzian─ů. Powiedzenie wi─Öcej zepsu┼éoby niespodzianki tego, co nast─ůpi p├│┼║niej, ale mog─Ö szczerze powiedzie─ç, ┼╝e jest to jedna z najbardziej niepokoj─ůcych scen w klasycznym horrorze.


A co z postanowieniem, tocz─ůcym si─Ö przeciwko upiornej procesji szemrania, zakapturzonych postaci dryfuj─ůcych powoli po ja┼éowym, zniszczonym przez natur─Ö krajobrazie, z pochylonymi g┼éowami, ┼Ťwiecami migocz─ůcymi delikatnie, gdy zapada noc. To tutaj sprawca ujawnia sw├│j ohydny motyw , ┼╝e powodem zab├│jstw by┼éo to, ┼╝e nie by┼éo powodu. Czy m├│g┼é istnie─ç bardziej przera┼╝aj─ůcy pow├│d? A jednak postacie powoli id─ů naprz├│d. Obraz m├│g┼é zosta─ç wyrwany z Ksi─Ögi Umar┼éych.


Horror trwa d┼éugo po zako┼äczeniu filmu, przenikaj─ůcy, ci─Ö┼╝ki, koszmar filmu; tragiczne losy jego ofiar a┼╝ nazbyt rezonuj─ů. Z ┼éatwo┼Ťci─ů m├│g┼é to by─ç zwyk┼éy szybki horror, ale materia┼é ┼║r├│d┼éowy, znakomity ÔÇ×Czarny AlibiÔÇŁ Cornella Woolricha i znakomita re┼╝yseria Jacquesa Tourneura, naprawd─Ö jednej z ikon horroru, podnosz─ů poziom ÔÇ×Cz┼éowieka-lampartaÔÇŁ , moim zdaniem, jednemu z najlepszych chiller├│w wszech czas├│w.


Leopard Man to ameryka┼äski horror z 1943 roku w re┼╝yserii Jacquesa Tourneura, z udzia┼éem Dennisa O'Keefe, Jean Brooks i Margo. Oparta na ksi─ů┼╝ce Black Alibi Cornella Woolricha, opowiada o serii brutalnych morderstw w ma┼éym miasteczku w Nowym Meksyku, kt├│re zbiegaj─ů si─Ö z ucieczk─ů lamparta z nocnego klubu.

Jest to jeden z pierwszych amerykańskich filmów, w których próbowano nawet w najmniejszym stopniu realistycznie przedstawić seryjnego mordercę (chociaż tego terminu nie używano jeszcze).


Ed Gonzalez ze Slant Magazine przyzna┼é filmowi cztery z czterech gwiazdek, chwal─ůc wykorzystanie d┼║wi─Öku i cieni przez Tourneur do tworzenia napi─Öcia. [4] Dennis Schwartz z Ozus's World Movie Reviews przyzna┼é filmowi ocen─Ö A, pisz─ůc: ÔÇ×Szybki film Tourneura jest uzbrojony w napi─Öty i inteligentny scenariusz i jest jednym z tych niezapomnianych film├│w, kt├│re z wiekiem staj─ů si─Ö jeszcze lepsze jak dobre wino. ÔÇ×[5] Leopard Man stopniowo zyska┼é kult, kt├│ry nast─Öpowa┼é przez lata i jest obecnie uwa┼╝any za kultowego klasyka. [6] Zosta┼é umieszczony na wielu listach w r├│┼╝nych publikacjach medialnych jako jeden z najwi─Ökszych horror├│w, jakie kiedykolwiek powsta┼éy. Indiewire umie┼Ťci┼éo go na 90 miejscu w swoim ÔÇ×100 najwi─Ökszych horrorach wszechczas├│wÔÇŁ. [7] Slant Magazine umie┼Ťci┼é go na 31 miejscu w rankingu ÔÇ×100 najlepszych horror├│w wszechczas├│wÔÇŁ.


W sennym miasteczku w Nowym Meksyku w┼éa┼Ťciciel klubu nocnego Jerry Manning wynajmuje czarnego lamparta jako chwyt reklamowy dla swojej dziewczyny, Kiki Walker, wyst─Öpuj─ůcej tam artystki. Kiki wykorzystuje okazj─Ö, by przerwa─ç akt swojej rywalki, Clo-Clo, wpadaj─ůc do restauracji z lampartem na smyczy. Rozgniewany Clo-Clo straszy lamparta swoimi kastanietami, a ten ucieka, uciekaj─ůc w noc. Charlie, rdzenny Amerykanin w┼éa┼Ťciciel lamparta, kt├│ry wydzier┼╝awi┼é go Jerry'emu, zaczyna domaga─ç si─Ö od niego pieni─Ödzy na zast─ůpienie kota.


Tej nocy m┼éoda miejscowa Teresa idzie kupi─ç m─ůk─Ö kukurydzian─ů na rodzinny obiad. Pod mostem w arroyo spotyka lamparta i ucieka do swojego domu. Zostaje zabita w drzwiach, zanim jej rodzina jest w stanie wpu┼Ťci─ç j─ů z powrotem do domu. Lekarz s─ůdowy orzeka o ┼Ťmierci Teresy jako wypadku, przypuszczaj─ůc, ┼╝e zosta┼éa poturbowana przez lamparta. Wkr├│tce potem Consuela, inna miejscowa, udaje si─Ö w dniu urodzin odwiedzi─ç gr├│b swojego ojca na cmentarzu. Zagubiona w zamy┼Ťleniu Consuela nie wychodzi, zanim stra┼╝nik zamknie bram─Ö i zostaje uwi─Öziona przez kamienne ┼Ťciany cmentarza. Kiedy przybywa pomoc, zostaje znaleziona Consuela, kolejna pozorna ofiara lamparta.


Dowiedziawszy si─Ö o drugim morderstwie, Jerry pyta policj─Ö, dlaczego lampart pozosta┼é w mie┼Ťcie, poniewa┼╝ zosta┼é poinformowany, ┼╝e w naturalny spos├│b ucieknie na pustyni─Ö. Charlie zastanawia si─Ö r├│wnie┼╝, czy lampart zabi┼é Consuel─Ö, ale jest oszo┼éomiony przez lokalnego historyka i kustosza muzeum Galbraitha, wierz─ůc, ┼╝e mo┼╝e by─ç odpowiedzialny, pope┼éniaj─ůc morderstwa podczas swoich nocnych upoj├│w alkoholowych, podczas kt├│rych traci przytomno┼Ť─ç. Na jego pro┼Ťb─Ö Charlie zostaje przez noc przetrzymywany w celi wi─Öziennej. Clo-Clo sp─Ödza noc w nocnym klubie z bogatym starszym m─Ö┼╝czyzn─ů, kt├│ry wr─Öcza jej stu dolarowy banknot. Nast─Öpnie odwiedza wr├│┼╝k─Ö Mari─Ö, kt├│ra ostrzega j─ů, ┼╝e zbli┼╝a si─Ö ÔÇ×co┼Ť czarnegoÔÇŁ, by j─ů zabra─ç. W drodze do domu Maria traci banknot stu dolarowy. Kiedy wraca, by go znale┼║─ç, zostaje zaatakowana na zamordowan─ů.


Kiki i Jerry przygotowuj─ů si─Ö do wyjazdu na wycieczk─Ö do Chicago, kt├│ra zbiega si─Ö z coroczn─ů procesj─ů, kt├│ra odbywa si─Ö w mie┼Ťcie, upami─Ötniaj─ůc masowe mordowanie tubylc├│w przez konkwistador├│w. Wychodz─ůc do poci─ůgu, Kiki i Jerry otrzymuj─ů bukiet kwiat├│w z Galbraith, kt├│ry Kiki chce z┼éo┼╝y─ç na grobie Consueli przed opuszczeniem miasta. Na cmentarzu spotykaj─ů Charliego, kt├│ry powiadamia ich, ┼╝e jego lampart zosta┼é zastrzelony w arroyo i zabrano mu futro; przypuszcza, ┼╝e ÔÇőÔÇőkot nie ┼╝yje od co najmniej tygodnia, co sugeruje, ┼╝e za morderstwa mo┼╝e odpowiada─ç cz┼éowiek. Charlie wspomina, ┼╝e ÔÇőÔÇőwidzia┼é Galbraitha w okolicy i podejrzewa, ┼╝e ÔÇőÔÇőzabi┼é lamparta. Jerry pr├│buje zmieni─ç Galbraitha w policj─Ö, ale mu nie wierz─ů.


Podczas procesji tej nocy Galbraith s┼éyszy krzyk kobiety na cmentarzu. Nast─Öpnie wchodzi do muzeum, gdzie s┼éyszy echo odg┼éos├│w kastaniet├│w. Wkr├│tce potem Kiki przybywa do muzeum, gdzie oferuje Galbraithowi towarzyszenie w obejrzeniu procesji. Przekonuje Galbraitha, by zgasi┼é ┼Ťwiat┼éa, zauwa┼╝aj─ůc, ┼╝e b─Öd─ů mogli lepiej obserwowa─ç procesj─Ö. Galbraith zgadza si─Ö, a gdy ┼Ťwiat┼éa s─ů wy┼é─ůczone, Kiki opuszcza par─Ö kastaniet├│w. Galbraith atakuje j─ů, ale zostaje uratowana przez Jerry'ego. Galbraith ucieka na ulic─Ö, gdzie ostatecznie zostaje zatrzymany w┼Ťr├│d marsz├│w procesji. W obliczu Jerry'ego i Raoula, narzeczonego Consueli, Galbraith przyznaje si─Ö do zamordowania zar├│wno Consuelo, jak i Clo-Clo. Przyznaje, ┼╝e zosta┼é do tego zainspirowany po tym, jak by┼é ┼Ťwiadkiem ┼Ťmierci leoparda Teresy. Szukaj─ůc zemsty, Raoul zabija Galbraitha.


P├│┼║niej, w domu pogrzebowym, Jerry i Kiki potwierdzaj─ů swoj─ů mi┼éo┼Ť─ç do siebie.

Wszyscy w mie┼Ťcie s─ů w pewnym stopniu winni ┼Ťmierci, od Jerry'ego, kt├│ry sprowadzi┼é lamparta do cywilizowanego spo┼éecze┼ästwa, przez Clo-Clo, kt├│ry straszy┼é lamparta, i od rodzic├│w, kt├│rzy ignorowali swoje dzieci, po przypadkowych przechodni├│w. "My┼Ťl─Ö, ┼╝e to by┼é pomys┼é Lewtona, ┼╝e ÔÇőÔÇőistnieje zbiorowa wina w spo┼éecze┼ästwie, ┼╝e samo spo┼éecze┼ästwo w swoich niedoci─ůgni─Öciach, w braku prawdziwego wsp├│┼éczucia dla naszych bli┼║nich, jest cz─Östo odpowiedzialne za ich tragiczne cele." - doda┼é Friedkin.