馃幀 Hiroszima, moja mi艂o艣膰 (1959)


Klasyk, b臋d膮cy pe艂nometra偶owym i jak偶e udanym debiutem Alaina Resnais, to pi臋kna opowie艣膰 o zapominaniu: o tym, jak zapomnie膰, jak nie zapomnie膰, dlaczego zapominamy to, co chcieliby艣my zachowa膰 w pami臋ci, a nie mo偶emy zapomnie膰 traumy, reprezentowanej w filmie przez najbardziej przera偶aj膮ce do艣wiadczenie, jakim by艂o zrzucenie bomby atomowej na Hiroszim臋 6 sierpnia 1945 r.


To jednocze艣nie opowie艣膰 o mi艂o艣ci, kt贸ra nie mo偶e mie膰 happy endu, i to zar贸wno wtedy, gdy ukochany (w dodatku 偶o艂nierz wrogiej armii) ginie na wojnie (kolejna trauma), jak i gdy jest 偶onaty.


Przesz艂o艣膰 splata si臋 tu z tera藕niejszo艣ci膮, wspomnienia s膮 r贸wnie 偶ywe jak dzie艅 dzisiejszy, a dw贸jka bohater贸w snuje d艂ugie, typowe dla francuskiej Nowej Fali rozmowy o wszystkim i o niczym. R贸wnolegle zag艂臋biamy si臋 w umys艂 g艂贸wnej bohaterki, kt贸ra prowadzi monolog wewn臋trzny.


Sztuczny, wystylizowany j臋zyk, jakim pos艂uguje si臋 zw艂aszcza kobieta, mo偶e niekt贸rych widz贸w dra偶ni膰. Wiele zwrot贸w w toku filmu zostaje powt贸rzonych, jak gdyby historia zatacza艂a ko艂o.


W ksi膮偶ce Alicji Helman i Andrzeja Pitrusa zatytu艂owanej 鈥濸odstawy wiedzy o filmie鈥 w rozdziale po艣wi臋conym 鈥濰iroszimie鈥︹ mo偶emy przeczyta膰: 鈥濸odstawowe rozwi膮zanie konstrukcyjne zastosowane przez Alaina Resnais to rozproszenie narracji. Znajduje ono wyraz nie tylko w napi臋ciu mi臋dzy wydarzeniami wsp贸艂czesnymi a retrospekcj膮, ale tak偶e w oddzieleniu warstwy wizualnej i audialnej oraz w mieszaniu rozwi膮za艅 kina fabularnego z tymi, kt贸re sugeruj膮 formu艂臋 dokumentu鈥. Rzeczywi艣cie, 艣cie偶ka d藕wi臋kowa niejednokrotnie wydaje si臋 niedopasowana do obraz贸w, kt贸re ilustruje (poparzeni ludzie i do艣膰 weso艂a melodia). Takie zderzenie przeciwie艅stw ma stworzy膰 now膮 jako艣膰 i poprzez sw贸j nietypowy charakter jest 艂atwe do zauwa偶enia.


W filmie pojawiaj膮 si臋 w sumie trzy koty. Pierwszy to bia艂o-rudy zwierzak przechodz膮cy dziarskim krokiem na pierwszym planie z prawej strony kadru na lew膮. Jego ogon jest kr贸tszy i charakterystycznie zgi臋ty, co jest typowe dla japo艅skiej rasy bobtail, kt贸rych przedstawiciele maj膮 ogony o r贸偶nej d艂ugo艣ci. Kot co prawda nie jest tr贸jkolorowy, jednak mo偶e si臋 kojarzy膰 z japo艅sk膮 figurk膮 maneki neko z charakterystycznie uniesion膮 艂apk膮, przynosz膮cym szcz臋艣cie i bogactwo.


Kolejny kot pojawia si臋 na planie filmowym kr臋conego w Hiroszimie filmu, w kt贸rym gra g艂贸wna bohaterka. Przebrana w kostium sanitariuszki, 艣pi z bia艂ym m艂odym kotem w obj臋ciach. Kolorystycznie niemal偶e zlewaj膮 si臋 ze sob膮. Kiedy bohaterka po zako艅czeniu uj臋cia zaczyna rozmawia膰 z japo艅skim kochankiem, nadal g艂aszcze kota, kt贸ry przez d艂u偶sz膮 chwil臋 jej towarzyszy (dok艂adnie od 29. do 31. minuty filmu). Pami臋tajmy, 偶e kolor bia艂y to w kulturze japo艅skiej barwa 偶a艂obna, a powod贸w to tej偶e w filmie nie brakuje.


Trzeci kot pojawia si臋 w 49. minucie filmu w retrospekcji, kiedy kobieta opowiada o swojej 偶a艂obie po stracie pierwszej mi艂o艣ci. Zamkni臋ta w piwnicy przez rodzic贸w (powody s膮 dwa: uwa偶ana jest przez lokaln膮 spo艂eczno艣膰 za zdrajczyni臋 i na dow贸d tego ogolono jej g艂ow臋, poza tym jej krzyki rozpaczy mog膮 艂atwo 艣ci膮gn膮膰 do domu wroga), za jedyne towarzystwo ma w艂a艣nie koty. O piwnicach w rodzinnym Nevers m贸wi: 鈥濩zasem zagl膮da do nich jaki艣 kot, ale to mi nie przeszkadza鈥. Zrozpaczona bohaterka napotyka wzrok czarnego kota, kt贸ry kolorystycznie, jak i z uwagi na sw贸j stereotypowo rzutowany na niego mroczny charakter pasuje do ciemnych, przygn臋biaj膮cych wn臋trz. Jego m膮dre, pe艂ne powagi spojrzenie zdaje si臋 艣wiadczy膰 o tym, 偶e wie, co spotka艂o dziewczyn臋. Jego czarna barwa symbolizuje z kolei elegancj臋, dojrza艂o艣膰 i m臋sko艣膰. Wed艂ug mnie mo偶na go zatem zinterpretowa膰 jako zapowied藕 nadej艣cia Japo艅czyka z przysz艂o艣ci, kt贸ry podobnie jak kot jest uosobieniem klasy i wdzi臋ku.


Poza kotami w filmie zobaczymy kur臋 stoj膮c膮 bezradnie na gruzach domu, d偶d偶ownic臋, mr贸wk臋 (ukazane jako kolejne ofiary wojny), psa, martwe tu艅czyki, go艂臋bie, konie.


Kobieta relacjonuje kochankowi to, czego o tragedii w Hiroszimie dowiedzia艂a si臋 z przekaz贸w medialnych: 鈥濿idzia艂am wiadomo艣ci. Drugiego dnia, jak podaje historia (nie wymy艣li艂am tego); w drugim dniu r贸偶ne gatunki stworze艅 wychodzi艂y z g艂臋bi ziemi i z popio艂贸w. Sfotografowano psy. Widzia艂am je.鈥 Ilustracj膮 ostatnich s艂贸w jest uj臋cie czarnego psa kulej膮cego na tyln膮 艂ap臋, rozgl膮daj膮cego si臋 w艣r贸d gruz贸w. Mo偶e szuka艂 swojego cz艂owieka?


Poni偶szy kola偶 przedstawia wszystkie koty 鈥濰iroszimy鈥︹