­čÄČ Jallikattu (2019)

Zaktualizowano: cze 12


ÔÇ×JallikattuÔÇŁ w re┼╝yserii Lijo Jose Pellissery to si├│dmy film tego re┼╝ysera, o kt├│rym m├│wi si─Ö, ┼╝e s┼éynie z estetyzacji przemocy. Jest to film akcji o du┼╝ym ┼éadunku komediowym, zrealizowany w j─Özyku malajalam, kt├│rym w Indiach pos┼éuguje si─Ö oko┼éo 30 milion├│w os├│b. Zaliczany jest wi─Öc do tzw. Mollywood (w opozycji do s┼éynnego Bollywood), czyli kina operuj─ůcego tym j─Özykiem. Film powsta┼é na podstawie opowiadania Maoist Hareesh. Spotka┼é si─Ö z przychyln─ů ocen─ů krytyk├│w i zosta┼é indyjskim kandydatem do Oscara dla najlepszego mi─Ödzynarodowego filmu fabularnego na 93. ceremonii rozdania tych nagr├│d.


Film obejrza┼éam w ramach zako┼äczonego w┼éa┼Ťnie Festiwal Filmowy Pi─Ö─ç Smak├│w.

Fabu┼éa koncentruje si─Ö wok├│┼é jednego wydarzenia: z rze┼║ni (przy czym s┼éowo ÔÇ×rze┼║niaÔÇŁ traktowa─ç nale┼╝y bardzo umownie) ÔÇô oto spod rze┼║nickiego no┼╝a ucieka byk bawo┼éu. Ca┼éa fabu┼éa koncentruje si─Ö wok├│┼é szale┼äczej pogoni za nim, poniewa┼╝ rzecz dzieje si─Ö na wsi po┼Ťr├│d d┼╝ungli, w dodatku w┼Ťr├│d biednej ludno┼Ťci, dla kt├│rej zwierz─Ö, a raczej jego mi─Öso, stanowi wa┼╝n─ů cz─Ö┼Ť─ç dochodu i ┼║r├│d┼éa pokarmu.


Przez ca┼éy film obserwujemy wi─Öc stopniowo rosn─ůcy t┼éum m─Ö┼╝czyzn, kt├│rzy z dzikimi okrzykami i pochodniami w r─Öku miotaj─ů si─Ö bez ┼éadu i sk┼éadu po lesie. Pod koniec jest ich ju┼╝ absurdalnie du┼╝o, jak na jednego przeciwnika ÔÇô mowa o setkach ludzi.


Oczywi┼Ťcie w filmie jest mowa o tym, ┼╝e zwierz─Ö jest rozjuszone i tratuje wszystko na swojej drodze, po czym ucieka do lasu. Prawda jest jednak taka, ┼╝e zwyk┼éo si─Ö demonizowa─ç agresj─Ö byk├│w, a je┼Ťli nawet ona wyst─Öpuje, to cz─Östo jest prowokowana celowo przez cz┼éowieka, tak, jak ma to miejsce podczas korridy.

W jednej ze scen plantator, cz┼éowiek religijny, rozmawia z kilkoma m─Ö┼╝czyznami bior─ůcymi udzia┼é w po┼Ťcigu, i m├│wi: ÔÇ×Zostawcie t─Ö delikatn─ů dusz─Ö. ┼Üwiat to dom dla wszystkich stworze┼ä, nie tylko dla ludzi. Dajcie mu ┼╝y─ç w┼éasnym ┼╝yciem.ÔÇŁ Jak ko┼äczy si─Ö film, nietrudno przewidzie─ç.


Ucieczka zwierz─Öcia nie jest jednak jedynym problemem m─Ö┼╝czyzn, kt├│rych jego zachowanie urazi┼éo i po┼éechta┼éo ich ambicj─Ö znalezienia zbiega ÔÇô k┼é├│c─ů si─Ö oni bowiem bez przerwy i bij─ů, a zadawnione animozje dochodz─ů do g┼éosu w najmniej odpowiednim momencie. W zwi─ůzku z tym chaos si─Ö pog┼é─Öbia, a korzysta na tym sprytne zwierz─Ö.


To, co jest w filmie ciekawie zarysowane, to pytanie, kt├│re mo┼╝na sobie zada─ç przy innych tego typu produkcjach: kto tak naprawd─Ö jest tu besti─ů? Czy zwierz─Ö, walcz─ůce tylko o swoje ┼╝ycie, czy te┼╝ banda w┼Ťciek┼éych, uzbrojonych, dzikich m─Ö┼╝czyzn? Dzikich, poniewa┼╝ pogo┼ä budzi w nich najbardziej pierwotne instynkty, co w do┼Ť─ç ┼éopatologiczny spos├│b ukazuje jedna z ko┼äcowych scen, odwo┼éuj─ůca si─Ö do czas├│w malowide┼é naskalnych. Rytualne okrzyki i walka z natur─ů, a tak┼╝e m─Öska agresja rzeczywi┼Ťcie zdaj─ů si─Ö cofa─ç ludzi do czas├│w prehistorycznych. A mo┼╝e wcale nie? Mo┼╝e s─ů one w cz┼éowieku przez ca┼éy czas, tylko dobrze ukryte, i niczym kr├│lik z kapelusza tudzie┼╝ diabe┼é z pude┼éka, wyskakuj─ů w najmniej spodziewanych momentach? Gdzie przebiega granica mi─Ödzy tym, co ludzkie, a tym, co okre┼Ťlamy jako zwierz─Öce?


Dla mnie film by┼é zdecydowanie za g┼éo┼Ťny z uwagi na panuj─ůcy zam─Öt i nieustanne krzyki, za to muzyka i bardzo pierwotne rytmy dobrze wsp├│┼égra┼éy z obrazem, zw┼éaszcza w scenie otwarcia, gdy szybko zmieniaj─ůce si─Ö obrazy zosta┼éy ┼Ťwietnie zgrane z rytmem.


Z ÔÇ×JallikattuÔÇŁ wi─ů┼╝e si─Ö r├│wnie┼╝ zabawna historia. Ogl─ůdaj─ůc go, zauwa┼╝y┼éam oczywi┼Ťcie, ┼╝e w niekt├│rych uj─Öciach zwierz─Ö nie jest prawdziwe, jednak niekt├│re sceny wygl─ůda┼éy tak realistycznie (np. zabicie kury), czy rany na byku, ┼╝e bardzo mnie one zaniepokoi┼éy, a tak┼╝e zniech─Öci┼éy do tego filmu. Oczywi┼Ťcie po jego obejrzeniu musia┼éam zbada─ç temat. I tu okaza┼éo si─Ö, ┼╝e podczas produkcji nie ucierpia┼éo ┼╝adne zwierz─Ö, a animatroniczne zwierz─Ö (animatronika polega na tworzeniu efekt├│w specjalnych, w oparciu o sterowanie kukie┼ékami i innymi obiektami za pomoc─ů urz─ůdze┼ä elektromechanicznych) zosta┼éo tak doskonale wykonane, ┼╝e nie tylko ja da┼éam si─Ö oszuka─ç, ale i ca┼ée grono cenzor├│w, kt├│re napad┼éo na tw├│rc├│w filmu. Przyznam, ┼╝e po odkryciu tego faktu kamie┼ä spad┼é mi z serca i znacznie przychylniej spojrza┼éam na t─Ö produkcj─Ö.


Gokul Das, dyrektor artystyczny filmu, uchyli┼é r─ůbka tajemnicy i wyja┼Ťni┼é, jak tw├│rcom uda┼éo si─Ö zmyli─ç cenzor├│w oraz publiczno┼Ť─ç.


Aby osi─ůgn─ů─ç przypominaj─ůcy do z┼éudzenia efekt, godzinami studiowano animatroniczne zwierz─Öta ze ÔÇ×Szcz─ÖkÔÇŁ (1975) i ÔÇ×Parku JurajskiegoÔÇŁ(1993) Stevena Spielberga. Stworzenie byka zaj─Ö┼éo 25 osobom 40 dni intensywnej pracy, obejmuj─ůcych spawanie, formowanie i rze┼║bienie.


Das opowiada: ÔÇ×Zrobili┼Ťmy cztery modele przy u┼╝yciu r├│┼╝nych mechanizm├│w, poniewa┼╝ jeden model by┼éby trudny do strzelania, zawsze wi─Öc mieli┼Ťmy gotowy zapasowy. Mieli┼Ťmy taki, kt├│ry mo┼╝na by┼éo obs┼éugiwa─ç na odleg┼éo┼Ť─ç, kolejny, kt├│ry m├│g┼éby pracowa─ç z osob─ů w ┼Ťrodku. Zrobili┼Ťmy model z g┼éow─ů byka do tego uj─Öcia w POV, jeden z samymi nogami i pi─ůtego byka, ┼╝eby by─ç bezpiecznym. Wszystkie modele by┼éy naturalnej wielko┼Ťci. Na pocz─ůtku pope┼énili┼Ťmy wiele b┼é─Öd├│w, ale trzymali┼Ťmy si─Ö tego, dop├│ki nie zacz─ů┼é wygl─ůda─ç prawdziwieÔÇŁ.

Byka ci─ůgle trzeba by┼éo naprawia─ç, poszczeg├│lne modele pracowa┼éy wi─Öc w systemie zmianowym. Dbano przy tym, by wygl─ůd byka zachowa┼é pewn─ů ci─ůg┼éo┼Ť─ç.

Zewn─Ötrzna cz─Ö┼Ť─ç byka zosta┼éa wykonana z po┼é─ůczenia w┼é├│kien i silikonu. Krzem pozwoli┼é uzyska─ç elastyczn─ů sk├│r─Ö. Nie u┼╝ywano prawdziwej sk├│ry byka, ale sier┼Ť─ç na nim by┼éa prawdziw─ů sier┼Ťci─ů tego zwierz─Öcia.


Wn─Ötrza byk├│w by┼éy zbudowane z silnik├│w i innych mechanizm├│w, kt├│re pozwoli┼éy im si─Ö porusza─ç. Jeden z modeli mia┼é nawet miejsce dla osoby obs┼éuguj─ůcej go od wewn─ůtrz, ale trudno mu by┼éo zobaczy─ç, dok─ůd zmierza byk. Dlatego umieszczono monitor pod jego g┼éow─ů, ale nie obesz┼éo si─Ö bez wypadk├│w ÔÇô osoba, kt├│ra obs┼éugiwa┼éa byka od wewn─ůtrz, naprawd─Ö zosta┼éa pobita i musia┼éa i┼Ť─ç na badania lekarskie.


Byk by┼é bardzo ci─Ö┼╝ki, mimo tego, ┼╝e pr├│bowano zmniejszy─ç jego wag─Ö. Wewn─ůtrz znajdowa┼é si─Ö metalowy szkielet, co zapewnia┼éo stabilno┼Ť─ç i trwa┼éo┼Ť─ç konstrukcji podczas scen wskakiwania na niego i atakowania go. W┼é├│kno dodatkowo zwi─Ökszy┼éo jego wag─Ö, ale dzi─Öki niemu by┼é bardziej wytrzyma┼éy. Model bior─ůcy udzia┼é w ostatniej scenie by┼é trzykrotnie wi─Ökszy od swojego pierwowzoru, co mia┼éo na celu: ÔÇ×odda─ç prehistoryczny klimat wi─Ökszej bestiiÔÇŁ.

Kolejnym utrudnieniem by┼é nier├│wny, pag├│rkowaty teren, w kt├│rym kr─Öcono zdj─Öcia. Nieustannie trzeba by┼éo wi─Öc uwa┼╝a─ç, ┼╝eby byk si─Ö nie przewr├│ci┼é, czy z czego┼Ť nie spad┼é.


To, co mnie zachwyci┼éo, to z pewno┼Ťci─ů scena, w kt├│rej ludzie tworz─ů ze swoich cia┼é ┼╝yw─ů piramid─Ö (nie zosta┼éa ona wygenerowana komputerowo!), a tak┼╝e uj─Öcia z g├│ry pod koniec filmu, w kt├│rych pochodnie i noc w lesie tworz─ů magiczn─ů atmosfer─Ö. Autorem zdj─Ö─ç do filmu jest Girish Gangadharan i z pewno┼Ťci─ů dobrze si─Ö spisa┼é.


Polecam film, tym bardziej, ┼╝e zosta┼é nakr─Öcony w przyjazny dla zwierz─ůt spos├│b.