­čÄČ Lis i pies (1981)

Zaktualizowano: cze 12


ÔÇ×Lis i piesÔÇŁ (ang. The Fox and the Hound) jest lu┼║n─ů adaptacj─ů nagrodzonej powie┼Ťci Daniela P. Mannixa z 1967 r. pod tym samym tytu┼éem. Jest to 24. animowany film Disneya. Zosta┼é wyre┼╝yserowany przez trio w sk┼éadzie: Ted Berman, Richard Rich i Art Stevens. W oryginalnej ┼Ťcie┼╝ce d┼║wi─Ökowej mo┼╝na by┼éo us┼éysze─ç mi─Ödzy innymi Mickeya Rooneya i Kurta Russella.


Praca nad nim trwa┼éa cztery lata, g┼é├│wnie z uwagi na niezgodno┼Ť─ç stanowisk starych i m┼éodych animator├│w, chocia┼╝ ci pierwsi odchodzili na emerytur─Ö i ostatecznie ust─ůpili pola kolegom. Kontrowersje budzi┼éa np. scena przypominaj─ůca t─Ö w ÔÇ×Zakochanym kundluÔÇŁ, kiedy to nie zaryzykowano i nie u┼Ťmiercono Wiarusa. Tutaj analogiczna sytuacja mia┼éa miejsce w przypadku psa Maksa, chocia┼╝ ginie on w powie┼Ťci. Sprzeciwi┼é si─Ö temu Stevens, kt├│ry powiedzia┼é, ┼╝e w wytw├│rni nigdy nie zabito jednego z g┼é├│wnych bohater├│w i nie nast─ůpi to r├│wnie┼╝ i w tym przypadku.


Og├│┼éem do filmu powsta┼éo oko┼éo 360 000 rysunk├│w, 110 000 pomalowanych przezroczy i 1100 malowanych te┼é. Nad filmem pracowa┼éo ┼é─ůcznie 180 os├│b, w tym 24 animator├│w.


Jednak pocz─ůtkowo otrzyma┼é on mieszane recenzje od krytyk├│w, kt├│rzy chwalili animacj─Ö i dubbing, ale uwa┼╝ali, ┼╝e film nie by┼é wystarczaj─ůco prze┼éomowy, chocia┼╝ uznano, ┼╝e animacja jest lepsza od przeci─Ötnej. Intuicyjnie jednak czujemy, ┼╝e nie dor├│wnuje ona najlepszym filmom Disneya, chocia┼╝ w swojej ksi─ů┼╝ce po┼Ťwi─Öconej filmom tej wytw├│rni, czyli w ÔÇ×The Disney FilmsÔÇŁ Leonard Maltin stwierdzi┼é, ┼╝e czasami zbli┼╝a si─Ö ona do starej magii Disneya. Z pewno┼Ťci─ů jest to prawda je┼Ťli chodzi o osnute mg┼é─ů sceny rozgrywaj─ůce si─Ö w lesie, a t┼éa s─ů naprawd─Ö bardzo dobre (zreszt─ů s─ůdz─ůc po nazwisku, pracowa┼éa nad nimi mi─Ödzy innymi nasza rodaczka). Maltin wspomina te┼╝, ┼╝e scena walki pomi─Ödzy nied┼║wiedziem, a psem i lisem zosta┼éa doceniona w bran┼╝y.


Richard Corliss z ÔÇ×TimeÔÇÖaÔÇŁ pochwali┼é film za inteligentn─ů opowie┼Ť─ç o uprzedzeniach. Jego zdaniem film pokazuje, ┼╝e tendencyjne postawy mog─ů zatru─ç nawet najg┼é─Öbsze relacje, a s┼éodko-gorzkie zako┼äczenie filmu dostarcza widzom pot─Ö┼╝nego i wa┼╝kiego przes┼éania moralnego.


Roger Ebert, wyrocznia krytyki filmowej Stan├│w Zjednoczonych, og├│lnie pochwali┼é film, zwracaj─ůc uwag─Ö na to, ┼╝e mimo tego, ┼╝e tworzyli go m┼éodzi animatorzy, to stylem nawi─ůzuje do animacji Disneya z lat 70. W swojej recenzji napisa┼é: ÔÇ×>>Lis i pies<< to jeden z tych stosunkowo rzadkich film├│w animowanych Disneya, kt├│ry zawiera przydatn─ů lekcj─Ö dla m┼éodszej widowni. To nie tylko urocze zwierzaki, przera┼╝aj─ůce przygody i szcz─Ö┼Ťliwe zako┼äczenie; jest to r├│wnie┼╝ raczej przemy┼Ťlana medytacja nad tym, jak spo┼éecze┼ästwo okre┼Ťla nasze zachowanie. (ÔÇŽ) Po tym, jak zostaj─ů prawie zabici przez nied┼║wiedzia, nast─Öpuje swego rodzaju pojednanie. Zdaj─ů sobie spraw─Ö (i by─ç mo┼╝e dzieci na widowni te┼╝ zdadz─ů sobie spraw─Ö), jak szybko nasze lepsze impulsy mog─ů zosta─ç zag┼éuszone przez szum spo┼éecze┼ästwa. Przes┼éanie nie jest uci─ů┼╝liwe i nie musi by─ç, poniewa┼╝ lekcje w filmie s─ů tak mocno zilustrowane ┼╝yciem zwierz─ůtÔÇŁ.


W ko┼äcu w miar─Ö dorastania psa i lisa, coraz wyra┼║niej na plan pierwszy wy┼éaniaj─ů si─Ö instynkty, a na psie dodatkowo spoczywa presja i oczekiwania pana, aby zosta┼é najlepszym psem my┼Ťliwskim i zdetronizowa┼é w ten spos├│b starzej─ůcego si─Ö Maksa.


G┼é├│wni bohaterowie filmu pojawili si─Ö raz jeszcze w sequelu zatytu┼éowanym ÔÇ×Lis i pies 2ÔÇŁ z 2006 r., film jednak w niczym nie dor├│wna┼é ju┼╝ swemu pierwowzorowi (zosta┼é nazwany ÔÇ×blad─ů imitacj─ů swojego poprzednikaÔÇŁ). Ponadto, g┼é├│wne postacie sta┼éy si─Ö bohaterami komiks├│w.


Nie jest to pierwszy film, w kt├│rym Disney umieszcza lisiego bohatera (tutaj ma on na imi─Ö Tod). Wcze┼Ťniej przedstawiciel tego gatunku pojawi┼é si─Ö ju┼╝ w ÔÇ×PinokiuÔÇŁ z 1940 r. (o kt├│rym wi─Öcej pisa┼éam dzisiaj na drugim, kocim blogu), a tak┼╝e w lisiej wersji przyg├│d ÔÇ×Robin HoodaÔÇŁ z roku 1973.


Miedziak, czyli pies my┼Ťliwski, to m┼éody bloodhound (prawdopodobnie skrzy┼╝owany z coonhoundem), kt├│rych jest pe┼éno u Disneya, powiedzia┼éabym nawet, ┼╝e za du┼╝o, bo staje si─Ö to ju┼╝ zbyt monotonne. W ko┼äcu wcze┼Ťniej pies tej rasy pojawi┼é si─Ö w ÔÇ×Zakochanym kundluÔÇŁ z 1955 r. i w ÔÇ×101 dalmaty┼äczyk├│wÔÇŁ z 1961 r. Animatorzy zdaj─ů si─Ö wi─Öc i┼Ť─ç na ┼éatwizn─Ö i powiela─ç szablon, zamiast wzi─ů─ç na tapet inne rasy ps├│w, kt├│rych mamy przecie┼╝ multum. Maks z kolei jest wilczarzem irlandzkim.


W filmie wyst─Öpuj─ů ponadto dwie lisice (matka Toda, kt├│ra ginie tak jak rodzicielka Bambi) oraz samiczka Vixey, kt├│ra podbije jego serce (nie brakuje tu klasycznego, disneyowskiego romansu zwierz─Öcego: przechadzki przy ksi─Ö┼╝ycu jak w ÔÇ×Zakochanym kundluÔÇŁ i ÔÇ×Kr├│lu lwieÔÇŁ czy sceny na dachu w ÔÇ×AryskotratachÔÇŁ).

Poza tym mamy tutaj siln─ů reprezentacj─Ö ptak├│w pod wodz─ů matrony-sowy, a tak┼╝e szalon─ů par─Ö: wr├│bla i dzi─Öcio┼éa (kt├│ry jest moim zdaniem najgorzej narysowan─ů postaci─ů, i przypomina raczej ptaka brodz─ůcego ni┼╝ gatunek, kt├│ry ma przedstawia─ç). Wspomniany duet zawzi─Öcie, ale i bardzo nieudolnie poluje na g─ůsienic─Ö relaksuj─ůc─ů si─Ö w swojej dziupli (w ko┼äcu ku zaskoczeniu ptak├│w uda jej si─Ö przekszta┼éci─ç w pi─Öknego motyla).


Ponadto, u s─ůsiadki wrednego my┼Ťliwego (kt├│ry nie przebieraj─ůc w s┼éowach j─ů zreszt─ů obra┼╝a) znajduje si─Ö kwoka z kurcz─Ötami, a tak┼╝e krowa Adela. Scena, w kt├│rej Tod pije mleko bezpo┼Ťrednio ze strumienia skierowanego na niego, przypomina analogiczn─ů scen─Ö z ÔÇ×Charliego, samotnego kuguaraÔÇŁ Disneya, o kt├│rym pisa┼éam w zesz┼éym roku.


W lesie widzimy motyla, kaczk─Ö z kacz─Ötami, pardy podrywaj─ůce si─Ö do lotu na d┼║wi─Ök wystrza┼éu ze strzelby, samic─Ö tego samego gatunku z m┼éodymi, wiewi├│rk─Ö, rodzin─Ö szop├│w praczy, gderliwego borsuka, a tak┼╝e moj─ů ulubion─ů posta─ç w tym filmie ÔÇô rozczochranego ursona-hipisa, kt├│ry m├│wi do Toda: ÔÇ×Tak na pana patrz─Ö, prosz─Ö pana i my┼Ťl─Ö, ┼╝e mog─Ö pana przenocowa─çÔÇŁ.


Opr├│cz tego w filmie s┼éyszymy d┼║wi─Öki wydawane przez ptaki, ┼Ťwierszcze oraz szczekanie ps├│w my┼Ťliwskich. Film nie ucieka od trudnych temat├│w i dwukrotnie zostaj─ů pokazane sk├│ry martwych zwierz─ůt (w szopie my┼Ťliwego i na jego wozie).

Pojawia si─Ö tak┼╝e kolosalny nied┼║wied┼║, kt├│ry jest ewidentnie demonizowany (czerwone oczy, monstrum ┼╝─ůdne zabicia wszystkich, kt├│rzy stan─ů mu na drodze). Symbolizuje on groz─Ö Natury ale i jej zemst─Ö na tym, kto na ni─ů zas┼éu┼╝y┼é, czyli na wyj─ůtkowo antypatycznym my┼Ťliwym (kt├│rego psy mieszkaj─ů w beczkach przywi─ůzane sznurkami i kt├│re prawdopodobnie bije, s─ůdz─ůc po czo┼éganiu si─Ö przed nim Miedziaka).


Scena, kt├│ra mnie najbardziej chwyta za serce, zwi─ůzana jest z wypuszczeniem Toda przez starsz─ů pani─ů do rezerwatu, by w ten spos├│b ocali─ç mu ┼╝ycie przed ┼╝─ůdnym jego krwi my┼Ťliwym. Wioz─ůc niczego niepodejrzewaj─ůcego lisa w aucie, kobieta rozmy┼Ťla:


ÔÇ×Dopiero by┼ée┼Ť taki malutki,

pami─Ötam twoje oczy i nos.

Przy tobie wszystkie znikały smutki,

nie czu┼éam si─Ö sama, bo by┼é przy mnie kto┼Ť.


Ach, te twoje psoty!

Śmiałam się do łez.

Jesienne słoty, gdy za oknem deszcz.

Nam było ciepło nawet w ostry mróz.


Teraz ci─Ö ┼╝egnam

na zawsze ju┼╝.


┼╗egnaj i b─ůd┼║ szcz─Ö┼Ťliwy,

ju┼╝ wiatr zatrzasn─ů┼é drzwi.

Cho─ç wielki ┼Ťwiat ci─Ö wzywa,

to ┼╝al tych pi─Öknych dni.


Ze s┼éowami tymi mo┼╝e si─Ö chyba uto┼╝sami─ç ka┼╝dy, kto cho─ç raz straci┼é zwierz─Öcego przyjaciela. Symbolicznym znakiem zerwania lisa ze ┼Ťwiatem cywilizacji jest zdj─Öcie mu obro┼╝y. Widok smutnego i porzuconego zwierz─Öcia patrz─ůcego na drog─Ö na odje┼╝d┼╝aj─ůce auto mo┼╝e z┼éama─ç serce.


Film porusza te┼╝ temat przynale┼╝no┼Ťci do w┼éasnego gatunku ÔÇô Tod nigdy nie widzia┼é lisa (nie pami─Öta mamy), dlatego odkrycie, ┼╝e istniej─ů inne zwierz─Öta wygl─ůdaj─ůce jak on wprawia go w zdumienie.


W ÔÇ×Lisie i psieÔÇŁ pojawia si─Ö tak┼╝e uj─Öcie z punktu widzenia Toda na ┼Ťcigaj─ůcego go Miedziaka (lis jest w norze a pies zagl─ůda do ┼Ťrodka).


W kluczowej scenie walki dawnych przyjaci├│┼é z dzieci┼ästwa, kt├│ra jest pe┼éna dynamiki i dramatyzmu (podobnie jak otwieraj─ůca film sekwencja pogoni za lisic─ů oraz walka z nied┼║wiedziem) du┼╝─ů moc ma si┼éa ich spojrzenia ÔÇô pies, wcze┼Ťniej powodowany raczej lojalno┼Ťci─ů wobec pana, b─Öd─ůcy mniej lojaln─ů stron─ů w tym nietypowym uk┼éadzie, teraz broni lisa przed my┼Ťliwym. Obydwa psowate nic do siebie nie m├│wi─ů i ka┼╝dy z nich idzie w swoj─ů stron─Ö. By─ç mo┼╝e utracili zdolno┼Ť─ç porozumiewania si─Ö, a mo┼╝e po prostu nie maj─ů ju┼╝ sobie nic do powiedzenia?


Jak na film Disneya, ÔÇ×Lis i piesÔÇŁ zawiera sporo scen przemocy (r├│wnie┼╝ agresji s┼éownej, objawiaj─ůcej si─Ö w potyczkach na linii kobiety-m─Ö┼╝czy┼║ni, czyli w parach: starsza farmerka-my┼Ťliwy i Vixey oraz Tod).


Nie jest to z pewno┼Ťci─ů najweselszy film tej wytw├│rni, ale nie mo┼╝na mu odm├│wi─ç wywo┼éywania silnych emocji, wzrusze┼ä, a tak┼╝e artystycznego, solidnego rzemios┼éa.