­čÄČ Podniebna poczta Kiki (1989)

Zaktualizowano: cze 11


Gdyby┼Ťmy organizowali konkurs na najbardziej uroczego, a zarazem zabawnego kociego bohatera, Jiji z ÔÇ×Podniebnej poczty KikiÔÇŁ mia┼éby spore szanse znale┼║─ç si─Ö w ┼Ťcis┼éej czo┼é├│wce. Ale od pocz─ůtku.


Pi─ůty film, kt├│ry wyszed┼é ze Studia Ghibli, jest adaptacj─ů powie┼Ťci Eiko Kadono, chocia┼╝ nie jest ona wiernym jej odzwierciedleniem (ksi─ů┼╝ka obejmuje wi─Ökszy przedzia┼é czasu), co pocz─ůtkowo spotka┼éo si─Ö z protestem autorki. Po wizycie w siedzibie wytw├│rni zmieni┼éa jednak zdanie.


Producentem, scenarzyst─ů i re┼╝yserem jest Hayao Miyazaki, jeden z filar├│w Studia. Wed┼éug jego s┼é├│w, miejscem akcji jest fikcyjne miasto na p├│┼énocy Europy (inspiracje zaczerpni─Öto z r├│┼╝nych kraj├│w), a toczy si─Ö ona w latach 50. w ┼Ťwiecie alternatywnym, w kt├│rym II wojna ┼Ťwiatowa nie mia┼éa miejsca.


Film sta┼é si─Ö najbardziej dochodowym obrazem w Japonii w 1989 r., zdoby┼é te┼╝ nagrody. I nic dziwnego ÔÇô jest to naprawd─Ö solidnie zrobiona animacja, z dba┼éo┼Ťci─ů o szczeg├│┼éy, t┼éa, elementy architektoniczne. Mniej najbardziej uj─ů┼é za serce oczywi┼Ťcie Jiji.


Katarzyna Kulpi┼äska w swoim tek┼Ťcie zatytu┼éowanym ÔÇ×Podniebna poczta Kiki Hayao Miyazakiego jak autorska koncepcja Rite de pasageÔÇŁ cytuje wypowiedzi re┼╝ysera na temat filmu: ÔÇ×Kiedy pierwszy raz natkn─ů┼éem si─Ö na Kiki, obraz, jaki si─Ö od razu pojawi┼é w mojej g┼éowie, to ma┼éa dziewczynka lec─ůca w nocy ponad miastem. W dole morze ┼Ťwiate┼é ÔÇô ale ┼╝adne z nich nie oferuje jej ciep┼éego powitania. To taka g┼é─Öboka samotno┼Ť─ç wysoko ponad miastemÔÇŁ. Kiki ma w ko┼äcu tylko 13 lat, a decyduje si─Ö wyruszy─ç w podr├│┼╝ ku doros┼éo┼Ťci i niezale┼╝no┼Ťci, by pod─ů┼╝y─ç drog─ů przodk├│w i wype┼éni─ç los czarownicy. Podobnie jak swoja nast─Öpczyni, opisywana ju┼╝ Sabrina, jest nastolatk─ů i ma te┼╝ cechy cz┼éowiecze, Jiji jednak jest znacznie spokojniejszy ni┼╝ Salem i nie posiada te┼╝ r├│wnie ci─Ötego j─Özyka. To, co ┼é─ůczy obydwa koty poza kolorem sier┼Ťci, to rola g┼éosu rozs─ůdku i doradcy m┼éodych czarownic, a tak┼╝e komentatora bie┼╝─ůcych wydarze┼ä z ich ┼╝ycia.

Kulpi┼äska dalej pisze: ÔÇ×Wizja Miyazakiego (obejmuj─ůca og├│ln─ů koncepcj─Ö i detale filmu), tak sugestywnie zapocz─ůtkowana i interesuj─ůco rozwini─Öta, wpisuje etapy dojrzewania dziewczynki w proces zdobywania statusu wyszkolonej, samodzielnej >>czarownicy-rezydentki<<, ale przede wszystkim odnosi jej dzia┼éania i perypetie do duchowego wymiaru rytua┼éu przej┼Ťcia. Uniwersalizm tej historii tkwi w tym, ┼╝e moment przej┼Ťcia z krainy dzieci┼ästwa w doros┼éo┼Ť─ç jest nieunikniony, dotyczy ka┼╝dego z nas, a cz─Östo uobecnia si─Ö w dramatyczny spos├│b (ÔÇŽ). W przypadku Kiki kulminacja zjawisk zwi─ůzanych z dorastaniem i usamodzielnianiem si─Ö obejmuje te┼╝ dotkliw─ů utrat─Ö umiej─Ötno┼Ťci latania, mocy bez kt├│rej m┼éodociana czarownica traci racj─Ö bytu. Ta dramatyczna niemoc objawia si─Ö w najmniej spodziewanym momencie, dotyka bole┼Ťnie najg┼é─Öbszych pok┼éad├│w jestestwa dziewczynki, bo jak okre┼Ťla to Miyazaki: >>Kiki definiuje siebie sam─ů poprzez latanie<<.ÔÇŁ Na szcz─Ö┼Ťcie utrata mocy latania okazuje si─Ö przej┼Ťciowa.


Opr├│cz kot├│w (wyst─Öpuje te┼╝ tutaj dumna rasowa kotka i koci─Öta) w filmie pojawia si─Ö sporo innych zwierz─ůt: psy (w tym spokojny, stary bernardyn Jeff, kt├│ry pomaga w pewnym momencie Jiji), mewy, dzikie g─Ösi (bernikle), kanarek, trzmiel, elementy architektoniczne ze zwierz─Ötami (lwy), wrony. Z tymi ostatnimi i t┼éumacze filmu, i autorka ciekawego artyku┼éu o nim mieli ewidentne problemy: w dubbingu mowa jest o wronach, w napisach do filmu ÔÇô o krukach. Ja sk┼éaniam si─Ö ku wersji z wronami, poniewa┼╝ w filmie mamy ich ca┼ée chmary, kruki za┼Ť widujemy zwykle w znacznie mniejszych skupiskach (ja zawsze natrafia┼éam co najwy┼╝ej na par─Ö tych ptak├│w). Kruk bia┼éoszyi (┼éac. Corvus cryptoleucus), o kt├│rym jest mowa w tek┼Ťcie, zasiedla z kolei nie Azj─Ö, a Ameryk─Ö P├│┼énocn─ů. W filmach kruki s─ů co prawda czasem pokazywane w wi─Ökszej ilo┼Ťci, ale ma to miejsce zawsze na polach bitwy, czyli w specyficznych okoliczno┼Ťciach. Zreszt─ů opisywany jest jako gatunek rzadko tworz─ůcy zgrupowania i to tylko w okoliczno┼Ťciach du┼╝ego ┼║r├│d┼éa pokarmuÔÇŽjak po bitwach. Wszystko to zdaje si─Ö przemawia─ç za moj─ů tez─ů, ┼╝e w tym przypadku mamy do czynienia z wronami.


W ÔÇ×Podniebnej poczcie KikiÔÇŁ pojawia si─Ö tak┼╝e bardzo oryginalny, odstaj─ůcy stylistyk─ů od reszty filmu obraz Ursuli, na kt├│rym widzimy pegaza, krow─Ö, dwa skorpiony i kruki, a tak┼╝e g┼éow─Ö Kiki z cechami zwierz─Öcymi. Kulpi┼äska pisze o nim w nast─Öpuj─ůcy spos├│b: ÔÇ×Analizuj─ůc symbolik─Ö poszczeg├│lnych zwierz─ůt i ich liczebno┼Ť─ç, mo┼╝na stwierdzi─ç, ┼╝e kompozycja jest zr├│wnowa┼╝ona je┼Ťli chodzi o obecno┼Ť─ç pierwiastk├│w m─Öskich i ┼╝e┼äskich, solarnych i lunarnych, pozytywnych i negatywnych (ko┼ä-krowa, kruki ÔÇô skorpiony, dwie chaty: jedna z postaci─ů kobiety na dachu, druga z wysokim dymi─ůcym kominem ÔÇô symbolem fallicznym), a jej symboliczna harmonia przek┼éada si─Ö na harmoni─Ö wizualn─ů. Warto prze┼Ťledzi─ç te┼╝ symbolik─Ö kruka, kt├│remu przypisuje si─Ö rol─Ö stra┼╝nika progu tajemnic. W mitach Europy Zachodniej uto┼╝samiany na og├│┼é z pierwiastkiem solarnym, moc─ů wr├│┼╝ebn─ů i prorocz─ů. W mitologii celtyckiej niepozbawiony jest te┼╝ negatywnych (obok pozytywnych) konotacji (ÔÇŽ) Natomiast w shintoizmie kruk (Yatagarasu) wyst─Öpuje jako wys┼éannik, ptak bogini Amaterasu, przewodnik pierwszego cesarza Japonii, JimmuÔÇŁ.


Wr├│─çmy jednak do kota. Katarzyna Kulpi┼äska tak oto definiuje ow─ů posta─ç: ÔÇ×Osobny akapit nale┼╝a┼éoby po┼Ťwi─Öci─ç kreacji kota ÔÇô inteligentnego, zabawnego towarzysza Kiki, reprezentuj─ůcego te┼╝ najlepsze cechy swego gatunku. Posta─ç Jijiego i jego funkcja w tym filmie doskonale wpisuje si─Ö w system wierze┼ä, przes─ůd├│w i legend dotycz─ůcych kot├│w (szczeg├│lnie czarnych) w r├│┼╝nych kr─Ögach kulturowych ÔÇô i wschodnich, i zachodnich, z du┼╝─ů cz─Östotliwo┼Ťci─ů wykorzystywanych w filmach nie tylko dla dzieci. (ÔÇŽ) Jak si─Ö okazuje, zwierzak o wielu intryguj─ůcych cechach jest dowcipnym komentatorem poczyna┼ä przyjaci├│┼éki; obdarzony ci─Ötym j─Özykiem, wyg┼éasza z min─ů mentora ┼╝artobliwe, a czasem zabarwione sarkazmem kwestie. Z drugiej strony Jiji reprezentuje tak┼╝e g┼éos rozs─ůdku wobec spontaniczno┼Ťci i naiwno┼Ťci Kiki oraz jej czasem niefrasobliwego zachowania; w pewnym sensie staje si─Ö g┼éosem sumienia m┼éodej adeptki nauk tajemnychÔÇŁ.


Z powy┼╝szych powod├│w jest ona mocno skonsternowana gdy odkrywa, ┼╝e kot straci┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç porozumiewania si─Ö z ni─ů w ludzkim j─Özyku. Zamiast tego miauczy jak ÔÇ×zwyk┼éy kotÔÇŁ. Trudno mi jednak zgodzi─ç si─Ö z autork─ů powy┼╝szych s┼é├│w, ┼╝e kot opuszcza Kiki wtedy, kiedy najbardziej go potrzebuje. Owszem, pod─ů┼╝a za kotk─ů-s─ůsiadk─ů i sp─Ödza z ni─ů coraz wi─Öcej czasu (w ko┼äcu straci┼é ludzk─ů mow─Ö i jest teraz bardziej koci ni┼╝ dotychczas), ale nadal jest blisko domu i jest z dziewczynk─ů w sta┼éym kontakcie. Po powrocie mocy latania razem z Kiki i podobnym do siebie jak dwie krople wody synkiem wsp├│lnie lataj─ů na miotle (kociak trzyma si─Ö sznurka i w ten spos├│b uczy si─Ö zachowywania r├│wnowagi podczas lotu).


Je┼Ťli chodzi o wygl─ůd zewn─Ötrzny Jiji, Kulpi┼äska zauwa┼╝a, ┼╝e ÔÇ×Pokazanie j─Özykiem tradycyjnej animacji spr─Ö┼╝ysto┼Ťci i gibko┼Ťci kot├│w, faktury ich futra, czasem nastroszonego, naelektryzowanego; bardzo bogata mimika zwierz─Öcych pyszczk├│w, sposoby okazywania przez nie emocji, wszystko to, co okre┼Ťlamy poj─Öciem >>mowa cia┼éa<<, wykonane jest perfekcyjnie.(ÔÇŽ) Tzw. >>wielkie oczy<<, k┼éadzenie uszu po sobie, komiczne usztywnianie cia┼éa i umowne krople potu b┼éyskawicznie sp┼éywaj─ůce po futrze jako reakcja na stres (ÔÇŽ)ÔÇŁ Odpowiadaj─ů za to Katsuya Kond╚▒, projektant postaci i kierownik artystyczny, a tak┼╝e Shinji Otsuka oraz Yoshifumi Kond╚▒. Mnie najbardziej podobaj─ů si─Ö wielkie, spiczaste uszy kota i jego tr├│jk─ůtna sylwetka. Jego sto┼╝kowato┼Ť─ç jest dobrze widoczna zw┼éaszcza w tych scenach, kiedy udaje maskotk─Ö.


Jego du┼╝e, zdumione oczy, szelmowski u┼Ťmiech (kiedy w sklepie znajduje kubeczek z kotem ┼éudz─ůco do siebie podobnym) i szybki ch├│d drobnymi kroczkami oraz male┼äka posta─ç od razu zjednuj─ů mu sympati─Ö widza. Nic wi─Öc dziwnego, ┼╝e zadzieraj─ůca pocz─ůtkowo nosa rasowa d┼éugow┼éosa kotka w ko┼äcu zosta┼éa matk─ů jego dzieci (trzech swoich kopii i wspomnianego czarnego kocurka, sobowt├│ra Jiji, tylko w mniejszej skali).


Jest to jedna z moich ulubionych animacji Studia Ghibli i z pewno┼Ťci─ů b─Öd─Ö do niej wraca─ç.