top of page

­čÄČ Pok├│j (2010)

Zaktualizowano: 11 cze 2021


W tym roku moim odkryciem numer 1 s─ů filmy dokumentalne japo┼äskiego re┼╝ysera Kazuhiro Sody, kt├│re mia┼éam mo┼╝liwo┼Ť─ç obejrze─ç na Watch Docs. Festiwal prezentowa┼é cztery jego obrazy: ÔÇ×Kampani─ÖÔÇŁ(2007), ÔÇ×MentalÔÇŁ(2008), ÔÇ×Pok├│jÔÇŁ(2010) i ÔÇ×ZeroÔÇŁ(2020). Zanim zyska┼é s┼éaw─Ö jako tw├│rca dokument├│w, pracowa┼é nad fabu┼éami (jest r├│wnie┼╝ pisarzem i dziennikarzem), jednak od 2007 r. konsekwentnie realizuje filmy dokumentalne.


Soda wypracowa┼é w┼éasne ÔÇ×dziesi─Ö─ç przykaza┼äÔÇŁ tworzenia dokument├│w:

1. ┼╗adnych bada┼ä (przed pocz─ůtkiem realizacji).

2. Brak spotka┼ä z ÔÇ×tematamiÔÇŁ.

3. Brak skrypt├│w.

4. Obr├│─ç aparat samodzielnie.

5. Kręć tak długo, jak to możliwe.

6. Głęboko zakryć małe obszary.

7. Nie konfiguruj motywu ani celu przed edycj─ů.

8. Brak narracji, narzuconych tytułów lub muzyki.

9. Używaj długich ujęć.

10. Sam zapłać za produkcję.


Re┼╝yser w interesuj─ůcy spos├│b definiuje swoj─ů metod─Ö pracy i charakterystyczny styl swoich film├│w: ÔÇ×Kiedy m├│wi─Ö o obserwacji, nie oznacza to bycia odleg┼é─ů osob─ů trzeci─ů. Oznacza ona patrzenie i s┼éuchanie. Powodem, dla kt├│rego u┼╝ywam s┼éowa <obserwacja>, jest nie tylko to, ┼╝e wiele zawdzi─Öczam tradycjom kina obserwacyjnego, ale tak┼╝e uwa┼╝am, ┼╝e patrzenie i s┼éuchanie jest bardzo wa┼╝ne dla tworzenia film├│w dokumentalnych. A kiedy m├│wisz <patrz─ůc i s┼éuchaj─ůc>, s─ů dwa poziomy. Jeden to ja ÔÇô jako filmowiec, uwa┼╝nie patrz─Ö i s┼éucham, a potem robi─Ö film na podstawie moich odkry─ç. To jest jeden poziom. Kolejnym poziomem jest to, ┼╝e chc─Ö, aby widzowie uwa┼╝nie przygl─ůdali si─Ö i s┼éuchali tego, co dzieje si─Ö w filmie, i dokonywali w┼éasnej interpretacjiÔÇŁ.


Dzie┼éa tego tw├│rcy urzekaj─ů wypracowan─ů przez niego metod─ů ÔÇô przenikliw─ů obserwacj─ů ludzi, do kt├│rych tw├│rcy udaje si─Ö zbli┼╝y─ç, i to zar├│wno dzi─Öki swojej kamerze, jak i prowadzonym zza kadru rozmowom. Kiedy ju┼╝ zdob─Ödzie ich zaufanie, jego bohaterowie ch─Ötnie si─Ö przed nim otwieraj─ů, dziel─ůc si─Ö najcz─Ö┼Ťciej historiami ze swojego ┼╝ycia lub og├│lnymi przemy┼Ťleniami dotycz─ůcymi ludzkiej kondycji. Trudno ich zreszt─ů nie lubi─ç: cz─Östo s─ů to pe┼éni uroku staruszkowie lub po prostu dobrzy ludzie, zmagaj─ůcy si─Ö z nu┼╝─ůc─ů codzienno┼Ťci─ů lub z nieludzk─ů biurokracj─ů.


Soda pochyla si─Ö r├│wnie┼╝ nad cierpi─ůcymi, po┼Ťwi─Öcaj─ůc im dokument zatytu┼éowany ÔÇ×MentalÔÇŁ, po┼Ťwi─Öcony ludziom chorym psychicznie, leczonym przez pioniera japo┼äskiej psychologii, doktora Yamamoto Masatomo. ÔÇ×ZeroÔÇŁ jest zreszt─ů kontynuacj─ů los├│w doktora, kt├│ry jest rozdarty pomi─Ödzy konieczno┼Ťci─ů pomocy ┼╝onie i przej┼Ťcia na emerytur─Ö, a pacjentami, zaniepokojonymi wizj─ů zmiany lekarza.


ÔÇ×KampaniaÔÇŁ jest z kolei przezabawn─ů opowie┼Ťci─ů o stawiaj─ůcym swoje pierwsze kroki w polityce m─Ö┼╝czy┼║nie, kt├│ry niczym kr├│lik z kapelusza zostaje zaprezentowany swoim wyborcom. Trudno mu zorientowa─ç si─Ö w politycznej rzeczywisto┼Ťci, ma jednak wielkie ambicje i mimo nieustannie pope┼énianych gaf, dzielnie biega (dos┼éownie) za potencjalnymi wyborcami ze swoimi ulotkami, co jest niezwykle zabawne.


Dzisiaj opowiem jednak o innym obrazie Sody, w kt├│rym du┼╝─ů rol─Ö odgrywaj─ů koty ÔÇô o ÔÇ×PokojuÔÇŁ. Zwierz─Öta te pojawiaj─ů si─Ö r├│wnie┼╝ w innych filmach re┼╝ysera, np. w ÔÇ×MentalÔÇŁ (gdzie bohaterem jest przepi─Ökny bia┼éy kot) oraz w ÔÇ×Fabryce ostrygÔÇŁ z 2015 r., jako ┼╝e uchodzi on za ich mi┼éo┼Ťnika i potrafi je odpowiednio kadrowa─ç, wydobywaj─ůc ich pi─Ökno.


ÔÇ×Pok├│jÔÇŁ (ang. Peace) to odpowied┼║ re┼╝ysera na zlecenie, kt├│re mia┼éo dotyczy─ç tego, w jaki spos├│b mo┼╝liwe jest osi─ůgni─Öcie pokoju. O filmie pisze si─Ö jako o obrazie z pogranicza wizualnego eseju i cin├ęma v├ęrit├ę. Zdoby┼é on nagrody m.in. na festiwalu w Tokio i Hongkongu.


Miejscem akcji jest miasto Okayama, w kt├│rym powsta┼é r├│wnie┼╝ ÔÇ×MentalÔÇŁ. Film zosta┼é nakr─Öcony w ci─ůgu zaledwie dw├│ch miesi─Öcy we wrze┼Ťniu i pa┼║dzierniku 2009 r. Uzyskano oko┼éo 32 godzin materia┼éu filmowego, a monta┼╝ trwa┼é tylko 2 miesi─ůce, sam Soda by┼é za┼Ť zaskoczony tym, ┼╝e proces ten by┼é tak ┼éatwy.

Re┼╝yser pocz─ůtkowo by┼é sceptycznie nastawiony do projektu, kt├│rego celem mia┼éo by─ç uzyskanie odpowiedzi na nast─Öpuj─ůce pytania: co to jest pok├│j? Co to jest wsp├│┼éistnienie? Jakie s─ů ich podstawy?, ale podczas realizowania materia┼éu o ma┼é┼╝e┼ästwie w ┼Ťrednim wieku (i tu niespodzianka: s─ů to prawdziwi te┼Ťciowie Sody) stwierdzi┼é, ┼╝e warto nakr─Öci─ç pe┼énometra┼╝owy dokument. Praca pary zawsze go interesowa┼éa, podobnie jak dokarmianie kot├│w przez te┼Ťcia. Warto w tym miejscu podkre┼Ťli─ç, ┼╝e ogl─ůdaj─ůc film nie zorientujemy si─Ö, ┼╝e t─Ö tr├│jk─Ö ┼é─ůcz─ů relacje prywatne. ┼Üwiadczy to o kunszcie re┼╝ysera i umiej─Ötno┼Ťci obiektywnego rejestrowania rzeczywisto┼Ťci.


Soda zdecydowa┼é si─Ö na dwutorow─ů opowie┼Ť─ç: w ┼Ťwiecie ludzkim jego przewodnikiem jest sympatyczny Toshio Kashiwagi, kt├│ry pracuje jako kierowca os├│b starszych i niepe┼énosprawnych (ÔÇ×Przewozy opieki spo┼éecznejÔÇŁ). Jego ┼╝ona Hiroki pracuje w organizacji charytatywnej, koordynuj─ůc wysy┼éanie opiekunek do chorych i staruszk├│w. Jedn─ů z os├│b b─Öd─ůcych pod opiek─ů fundacji jest niepokorny staruszek, Shiro Hashimoto. Pomimo nowotworu p┼éuc pierwsz─ů rzecz─ů, jak─ů robi po wyj┼Ťciu ze szpitala, jest zapalenie papierosa markiÔÇŽ ÔÇ×PeaceÔÇŁ. Starszy pan snuje ciekawe opowie┼Ťci z czas├│w swojej m┼éodo┼Ťci, a jego samotno┼Ť─ç naprawd─Ö porusza. Soda w pi─Ökny spos├│b o nim opowiada: ÔÇ×Otoczenie pana Hashimoto jest bardzo trudne. Jest sam. Jest stary. Ma ┼Ťmierteln─ů chorob─Ö. [ÔÇŽ] Jest na zasi┼éku. Mieszka w bardzo ma┼éym mieszkaniu z du┼╝─ů ilo┼Ťci─ů myszy. Bardzo trudna sytuacja, je┼Ťli opisa─ç j─ů s┼éowami, ale w pewnym sensie czu┼éem, ┼╝e jego umys┼é by┼é bardzo spokojny. Akceptuje w┼éasne ┼╝ycie, jego w┼éasne przeznaczenie lub los. Ca┼éy czas si─Ö u┼Ťmiecha. Wsp├│┼édzia┼éa z lud┼║mi. Czu┼éem, ┼╝e pomimo tego rodzaju trudnej sytuacji, znalaz┼éem w jego g┼éowie troch─Ö spokoju. Nie wiem, mog─Ö si─Ö myli─ç, ale takie w┼éa┼Ťnie odnios┼éem wra┼╝enieÔÇŁ.


Drugi ┼Ťwiat przestawiony dotyczy stadka kot├│w karmionych pod domem przez poczciwego Toshio, na co krzywym okiem patrzy jego zrz─Ödliwa ┼╝ona, a tak┼╝e s─ůsiedzi. On jednak wszelkie uwagi puszcza mimo uszu, z po┼Ťwi─Öceniem i mi┼éo┼Ťci─ů dbaj─ůc o swoich podopiecznych. ÔÇ×Pok├│jÔÇŁ prezentuje kocie indywidualno┼Ťci w spos├│b wzorowy; poznajemy imiona niekt├│rych z nich (np. Chiro, Chibi) oraz historie ich ┼╝ycia.


Zwierz─Öta pojawiaj─ů si─Ö ju┼╝ w scenie otwarcia, kiedy nadchodzi pora ich kolacji. Jedno z nich ma niezwyk┼éy i rzadki wz├│r na boku cia┼éa w kszta┼écie serca (co mo┼╝ecie zobaczy─ç na trailerze do┼é─ůczonym w komentarzu pod tekstem), kr├│tszy ogon i podwini─Öt─ů przedni─ů ┼éapk─Ö i (by─ç mo┼╝e taki si─Ö urodzi┼é lub ┼║le si─Ö ona zros┼éa po wypadku).


Widzimy r├│wnie┼╝ bia┼éo-czarnego, niewykastrowanego kocura o pseudonimie Z┼éodziejaszek, poniewa┼╝ pojawi┼é si─Ö znik─ůd, a jedzenie dostaje osobno w krzakach, gdy┼╝ zdarza mu si─Ö kra┼Ť─ç jedzenie innym kotom i je terroryzowa─ç. Toshio z jednej strony nie ma serca go przep─Ödza─ç, z drugiej nie chce, ┼╝eby wkracza┼é na teren jego stadka. Zdaje sobie spraw─Ö, ┼╝e koty si─Ö go boj─ů, bo jest nieustraszonym samcem. W zwi─ůzku z tym, koty nie chc─ů je┼Ť─ç w swoim starym miejscu. Finalnie po okresie nieodzownych kocich utarczek, prychania i syczenia, Z┼éodziejaszek zostaje zaakceptowany.


Re┼╝yser pokazuje r├│wnie┼╝ pr─Ögowanego buraska, o kt├│rym Toshio m├│wi: ÔÇ×Na przyk┼éad ten dotar┼é tu jako ma┼ée, bezpa┼äskie koci─ůtko. Inne mu dokucza┼éy, przez co ucieka┼é, ale ┼╝e by┼é uparty, ostatecznie go zaakceptowa┼éy. Dzi┼Ť nale┼╝y do paczki.ÔÇŁ

Inne mruczki to kot bia┼éo-bury, bia┼éo-rudy (podejrzany podczas wizyty w toalecie ÔÇ×pod chmurk─ůÔÇŁ) i bia┼éo-rudo-bury.


Toshio ch─Ötnie dzieli si─Ö z re┼╝yserem (kt├│ry r├│wnocze┼Ťnie jest operatorem oraz monta┼╝yst─ů) swoimi refleksjami na temat kociego ┼Ťwiata oraz wieloletnimi obserwacjami: ÔÇ×Najpierw mia┼éem tylko kocic─Ö, ale ona rodzi┼éa wiele m┼éodychÔÇŽZawsze gdy kot├│w przybywa, cz─Ö┼Ť─ç z nich gdzie┼Ť si─Ö wynosi. W ten spos├│b zawsze mam 4 albo 5 kot├│w. Czasem do grupy do┼é─ůczy jaki┼Ť obcy.ÔÇŁ Jeste┼Ťmy ┼Ťwiadkami codziennych rytua┼é├│w, rannego i wieczornego karmienia, kt├│re odbywa si─Ö pod domem m─Ö┼╝czyzny. W jednej ze scen widzimy, jak zabiera ÔÇ×kota z serduszkiemÔÇŁ do lekarza weterynarii na kontrol─Ö. Jedyne, co mo┼╝na mu zarzuci─ç to to, ┼╝e koty najwyra┼║niej nie s─ů kastrowane, a wi─Öc nic dziwnego, ┼╝e ich liczba okresowo si─Ö zwi─Öksza. To, co nie wybrzmiewa do ko┼äca to pojawiaj─ůce si─Ö podejrzenie, ┼╝e kto┼Ť mo┼╝e przyczynia─ç si─Ö do znikni─Öcia kot├│w. Prawd─ů jest, ┼╝e koty mog─ů przenosi─ç si─Ö ze zbyt licznych spo┼éeczno┼Ťci w inne miejsce (wed┼éug Toshiego kocury odchodz─ů w wieku oko┼éo trzech lat, a stare zwierz─Öta ust─Öpuj─ů miejsca m┼éodym), ale praktycznie sta┼éa liczba kot├│w daje widzowi do my┼Ťlenia. Toshio jako cz┼éowiek prostoduszny wydaje si─Ö nie zdawa─ç sobie z tego sprawy. Bardzo dba o koty, rozmawia z nimi, podaje im krople do oczu, g┼éaszcze, bawi si─Ö z nimi.

Zar├│wno w biurze, jak i w domu widzimy zdj─Öcia kot├│w w ramkach: w tym pierwszym buraska, w drugim burasa z d┼éu┼╝sz─ů sier┼Ťci─ů.


W filmie wyst─Öpuj─ů te┼╝ elementy komediowe, jak np. wtedy, kiedy te┼Ťciowa Sody pyta go, czy kamera si─Ö zepsuje, je┼Ťli spryska j─ů preparatem przeciw kleszczom lub te┼╝ nast─Öpuj─ůcy dialog, kiedy ta sama kobieta w domu staruszka m├│wi: ÔÇ×- Ojej, myszy zjadaj─ů panu myd┼éo!ÔÇŁ (tu pojawia si─Ö zbli┼╝enie na nie, widzimy tak┼╝e pu┼éapk─Ö na myszy w formie klatki). Na co wspomniany pan Hashimoto z niedowierzaniem odpowiada; ÔÇ×Co┼Ť podobnego!ÔÇŁ. Inna komiczna sytuacja to ta, w kt├│rej obserwujemy staruszka podczas wizyty kontrolnej w szpitalu. Zar├│wno piel─Ögniarka, jak i lekarz zauwa┼╝aj─ů wz├│r na krawacie seniora przedstawiaj─ůcy kota. W zwi─ůzku z tym jedno z nich zagaduje: ÔÇ×Podoba mi si─Ö kot na pana krawacieÔÇŁ. Na co pan Hashimoto odpowiada: ÔÇ×Kto┼Ť mi go da┼éÔÇŁ. I nic wi─Öcej nie musi ju┼╝ m├│wi─ç, domy┼Ťlamy si─Ö bowiem, ┼╝e krawat m├│g┼é otrzyma─ç jedynie od pana Toshio. Ca┼éy personel wylewnie go ┼╝egna, wyra┼║nie jest jego ulubie┼äcem.

Dokumenty Sody s─ů warte obejrzenia r├│wnie┼╝ z uwagi na poetyckie obrazy przyrody. Poza kotami w filmie wyst─Öpuj─ů te┼╝ inne gatunki zwierz─ůt: kaczki id─ůce g─Ösiego, ┼╝├│┼éwie wygrzewaj─ůce si─Ö na wysepce na wodzie, czapla, ibis, jask├│┼éki, paj─ůk, i mops na smyczy.


Ronnie Scheib z ÔÇ×VarietyÔÇŁ napisa┼é o tym filmie, ┼╝e dokument wydaje si─Ö by─ç stworzony bez wysi┼éku, przechodz─ůc od osoby do osoby i od kota do kota, za┼Ť Soda sam sobie radzi ze wszystkimi aspektami filmowania. W przypadku tego re┼╝ysera tak┼╝e ten fakt jest godny podziwu.


Okayama i jej wybrani ludzko-koci mieszka┼äcy ilustruj─ů relacje oparte na akceptacji i odrzuceniu, pokoju i koegzystencji. Re┼╝yser nie boi si─Ö r├│wnie┼╝ dotkn─ů─ç tematu ┼Ťmierci i czekania na ni─ů. Warto zanurzy─ç si─Ö w ┼Ťwiat jego opowie┼Ťci.




Comments


bottom of page