top of page

­čÄČ Rzecz niesamowita (1977)

Zaktualizowano: 11 cze 2021


Przyznam, ┼╝e lubi─Ö horrory, w kt├│rych zwierz─Öta mszcz─ů si─Ö za swoj─ů krzywd─Ö? Dlaczego? Mo┼╝e dlatego, ┼╝e ci─ůgle czytamy i s┼éyszymy o okrucie┼ästwie wobec nich, i niestety nie w ka┼╝dym przypadku ich oprawc├│w spotyka zas┼éu┼╝ona kara. Dobrze wi─Öc czasem pu┼Ťci─ç wodze fantazji i wyobrazi─ç sobie, co by by┼éo, gdyby zwierz─Öta mog┼éy dochodzi─ç swoich praw i przywo┼éywa─ç ludzi do porz─ůdku.

Bardzo lubi─Ö ÔÇ×Rzecz niesamowit─ůÔÇŁ (ang. The Uncanny) w re┼╝yserii Denisa H├ęroux, kt├│ra jest horrorem w┼éa┼Ťnie nale┼╝─ůcym do tego nurtu opowie┼Ťci o ÔÇ×┼Ťmierciono┼ŤnychÔÇŁ zwierz─Ötach.


Niespe┼éna p├│┼étoragodzinny film mie┼Ťci w sobie a┼╝ cztery plany czasowe i trzy nowele, dla kt├│rych klamr─Ö spinaj─ůc─ů ca┼éo┼Ť─ç stanowi spotkanie wydawcy Franka Richardsa (w tej roli Ray Milland, chyba najbardziej znany z roli demonicznego s─ůsiada z ÔÇ×Dziecka RosemaryÔÇŁ) i pisarza Wilbura Graya (Peter Cushing). Towarzyszy im uroczy bia┼éy pers o imieniu Sugar. Literat najwyra┼║niej cierpi na ailurofobi─Ö bo na ka┼╝de poruszenie zwierz─Öcia reaguje strachem i du┼╝─ů nieufno┼Ťci─ů. Rzecz dzieje si─Ö wsp├│┼écze┼Ťnie (czyli w 1977 r.).


Wilbur jest przekonany, ┼╝e koty to z┼éo wcielone, skrycie knuj─ůce przej─Öcie w┼éadzy nad ┼Ťwiatem i wyeliminowanie ludzko┼Ťci. Jego zdaniem ÔÇ×koty eksploatuj─ů ludzk─ů ras─Ö od wiek├│wÔÇŁ. Na potwierdzenie swojej tezy przynosi stos dokument├│w (raport├│w policyjnych i zezna┼ä naocznych ┼Ťwiadk├│w). Aby przekona─ç wydawc─Ö o warto┼Ťci swojej ksi─ů┼╝ki, snuje przed sceptycznie nastawionym m─Ö┼╝czyzn─ů (w ko┼äcu jest mi┼éo┼Ťnikiem kot├│w) trzy ÔÇ×opowie┼Ťci dziwnej tre┼ŤciÔÇŁ, z kt├│rych najbardziej lubi─Ö pierwsz─ů z nich.


Dzieje si─Ö ona w Londynie w 1912 r. Zamo┼╝na starsza kobieta sporz─ůdza sw├│j testament, w kt├│rym pragnie przekaza─ç maj─ůtek swoim licznym kotom, i tym sposobem wydziedziczy─ç siostrze┼äca (kt├│ry ma romans z jej s┼éu┼╝─ůc─ů, z kt├│r─ů knuje intryg─Ö, jak pozby─ç si─Ö staruszki). Kiedy pokoj├│wka morduje pracodawczyni─Ö na oczach jej kot├│w, te przejmuj─ů testament (pilnuj─ů go na zmian─Ö lub k┼éad─ů na nim ┼éapy) i przypuszczaj─ů atak na morderczyni─Ö. Ta ukrywa si─Ö w spi┼╝arni, w kt├│rej jednak o dziwo nie za bardzo jest co je┼Ť─ç. Tym samym znajduje si─Ö w pu┼éapce. Koty jednak nie odpuszcz─ů, dop├│ki rachunki nie zostan─ů wyr├│wnaneÔÇŽ


Druga historia toczy si─Ö w Kanadzie w prowincji Quebec w 1975 r. Ma┼éa, osierocona dziewczynka trafia ze swoim czarnym (to wa┼╝ne) kotem Wellingtonem pod opiek─Ö wujostwa. Ich c├│rka Angela dr─Öczy dziewczynk─Ö, kt├│ra twierdzi, ┼╝e rozumie mow─Ö swojego pupila. Na skutek dzia┼éa┼ä ma┼éej intrygantki kot ma zosta─ç poddany eutanazji, jakim┼Ť sposobem udaje mu si─Ö jednak wr├│ci─ç do ma┼éej Lucy. Wsp├│lnie dokonuj─ů zemsty na swoim wrogu, w czym pomaga im narysowany kred─ů zakl─Öty kr─ůg i ksi─Öga czarnej magii, odziedziczona po matce dziewczynki. W tej cz─Ö┼Ťci zostaje wykorzystany motyw znany nam ju┼╝ z filmu ÔÇ×Cz┼éowiek, kt├│ry si─Ö niesamowicie zmniejszaÔÇŁ: znowu mamy du┼╝ego kota, a w┼éa┼Ťciwie kota normalnej wielko┼Ťci, za to pomniejszon─ů kuzynk─Ö Lucy, kt├│r─ů czeka niemi┼éa niespodziankaÔÇŽ

Trzecia i ostatnia opowie┼Ť─ç, moim zdaniem najs┼éabsza, rozgrywa si─Ö w Hollywood w 1935 r. S┼éynne aktorskie ma┼é┼╝e┼ästwo bierze udzia┼é w realizacji horroru. Na planie ma miejsce wypadek, w wyniku kt├│rego kobieta ginie. Okazuje si─Ö, ┼╝e by┼éo to morderstwo zaplanowane przez m─Ö┼╝a wraz z kochank─ů, kt├│ra dzi─Öki temu przejmuje rol─Ö rywalki. Nie bior─ů jednak pod uwag─Ö, ┼╝e bia┼éo-rudy kot zmar┼éej nazywany Scat pods┼éucha┼é ich rozmow─Ö po zab├│jstwie i ma w┼éasne plany co do wyrafinowanej zemstyÔÇŽW dodatku ma podw├│jne powody, gdy┼╝ tak naprawd─Ö jest kotk─ů (zadziwiaj─ůce, ┼╝e mieszkaj─ůcy z kotem si─Ö nie zorientowa┼é), a aktor zamordowa┼é jej dzieci.


Teza, ┼╝e koty we wszystkich trzech przypadkach atakuj─ů w imi─Ö swojej lojalno┼Ťci wobec opiekun├│w ma jednak pewn─ů rys─Ö w postaciÔÇŽnadjedzonych zw┼éok starszej pani. Wydawca na ten zarzut autora odpowiada, ┼╝e przecie┼╝ zwierz─Öta nie mia┼éy co je┼Ť─ç.


Faktem jest, ┼╝e jak zauwa┼╝a jeden z recenzent├│w, znaj─ů si─Ö one na kwestiach dziedziczenia i wiedz─ů, ┼╝e musz─ů strzec korzystnego dla siebie testamentu, dzia┼éaj─ů w grupie (kiedy siedz─ů niedaleko siebie sprawiaj─ů wra┼╝enie zgranego zespo┼éu), znaj─ů si─Ö na zasadach in┼╝ynierii i fizyki, a tak┼╝e potrafi─ů czyta─ç etykiety na butelkach z truciznami.


Recenzent nie mo┼╝e przej┼Ť─ç oboj─Ötnie wobec ÔÇ×nu┼╝─ůcego braku wyobra┼║ni, z jakim kino radzi sobie z kotami, utrzymuj─ůc monotonn─ů postaw─Ö >>koty to z┼éoooo<<, co prowadzi do najbardziej nienawistnego nast─Öpstwa ÔÇôÔÇô ┼╝e przemoc wobec nich jest zabawna. Przykro mi to m├│wi─ç, obie te pozycje pojawiaj─ů si─Ö w >>The Uncanny<<ÔÇŁ. A jednak w ka┼╝dym przypadku to koty s─ů g├│r─ů.


Wed┼éug niego ÔÇ×jest drugi, r├│wnoleg┼éy problem z oparciem horroru na kotach, chocia┼╝ by─ç mo┼╝e tylko prawdziwi mi┼éo┼Ťnicy kot├│w byliby tego ┼Ťwiadomi. Koty, bardziej ni┼╝ wi─Ökszo┼Ť─ç zwierz─ůt, komunikuj─ů si─Ö za pomoc─ů j─Özyka cia┼éa; w wi─Ökszo┼Ťci sytuacji mo┼╝na doskonale okre┼Ťli─ç nastr├│j kota na podstawie jego postawy i ruch├│w, a nawet tylko spojrzenia w oczy. (Z drugiej strony, wi─Ökszo┼Ť─ç kot├│w nie wokalizuje ani tak cz─Östo, ani tak g┼éo┼Ťno, jak jest to zwykle przedstawiane). Bardzo rzadko widzimy w >>The Uncanny<< co┼Ť, co sugeruje >>w┼Ťciek┼éego kota<<, a jeszcze mniej >>agresywnego kota<<ÔÇŁ. Jak s┼éusznie zauwa┼╝a, koty ochoczo biegn─ůce razem w jednym kierunku z uniesionymi ogonami nie przypuszczaj─ů ataku, lecz raczej ekscytuj─ů si─Ö zbli┼╝aj─ůcym si─Ö posi┼ékiem.


Autor wspomnianej recenzji rozpracowuje te┼╝ tricki stosowane przez tw├│rc├│w horror├│w. Po pierwsze, g┼éosy kot├│w standardowo s─ů dubbingowane poprzez wycie, w┼Ťciek┼ée wrzaski i odg┼éosy syczenia, z rzadka pr├│buj─ůc sprawia─ç wra┼╝enie, jakby pochodzi┼éy od danych zwierz─ůt (poniewa┼╝ najcz─Ö┼Ťciej maj─ů zamkni─Öte pyszczki, chyba ┼╝e akurat sycz─ů). Po drugie, sceny ataku polegaj─ů na rzucaniu kotami w kaskader├│wÔÇŽ Po trzecie, cz─Östo widzimy spokojne koty po prostu patrz─ůce na ludzi (a nawet mru┼╝─ůce w przyjacielskim ge┼Ťcie oczy), ale widzowi wmawia si─Ö, ┼╝e zwierz─Öta gro┼╝─ů i knuj─ů w tym momencie niesamowicie skomplikowane intrygi.


Trzeba przyzna─ç, ┼╝e fabu┼éa jest ciekawa g┼é├│wnie z powodu wplecenia w ni─ů kot├│w, a mi┼éo┼Ťnik tych zwierz─ůt mo┼╝e tutaj nacieszy─ç oczy wieloma pi─Öknymi w─ůsaczami.

Trudno znale┼║─ç jakiekolwiek informacje na temat ÔÇ×making ofÔÇŁ i przygotowania zwierz─ůt do pracy na planie filmowym, wiadomo jedynie, ┼╝e operator Harry Waxman zagrozi┼é, ┼╝e zrezygnuje z pracy, gdy odkry┼é, ┼╝e produkcja ┼║le traktowa┼éa koty. Co to jednak dok┼éadnie oznacza┼éo ÔÇô nie wiadomo. Chyba jednak potem sytuacja si─Ö poprawi┼éa, gdy┼╝ w wielu sytuacjach koty wygl─ůdaj─ů na wyluzowane. Faktem jest, ┼╝e sceny atak├│w s─ů niez┼ée.


Czy film jest za, czy przeciw kotom? Znajdujemy tutaj sceny uzasadniaj─ůce koci─ů przemoc i dwie mniej zasadne, mi┼éo┼Ťnik kot├│w jednak z pewno┼Ťci─ů b─Ödzie im kibicowa┼é w pokonaniu z┼éych ludzi.




Comments


bottom of page