­čÄČ The Square (2017)


Kampanie reklamowe maj─ů to do siebie, ┼╝e cz─Östo po to by przyku─ç nasz─ů uwag─Ö korzystaj─ů z zagra┼ä poni┼╝ej pasa: szokuj─ů, oburzaj─ů, stosuj─ů w─ůtpliwe etycznie przekazy wizualne, aby tylko zaistnie─ç w naszej ┼Ťwiadomo┼Ťci.


Doskona┼éym tego przyk┼éadem jest film Rubena ├ľstlunda ÔÇ×The SquareÔÇŁ, w kt├│rym do tego typu kampanii wykorzystuje si─Ö dwie najbardziej bezbronne (i zarazem s┼éodkie) istoty: ma┼é─ů dziewczynk─Ö i kociaka. Jest to jednocze┼Ťnie jeden z tych film├│w, w kt├│rych kot pojawia si─Ö tylko raz, za to w tak mocnej scenie, ┼╝e trudno o niej zapomnie─ç. Ale od pocz─ůtku.


Oto sztokholmskie muzeum chce wypromowa─ç najnowsz─ů wystaw─Ö zatytu┼éowan─ů ÔÇ×The SquareÔÇŁ. W tym celu zatrudnia zewn─Ötrzn─ů firm─Ö marketingow─ů, w kt├│rej pracuj─ů typowe ÔÇ×m┼éode wilkiÔÇŁ: bezwzgl─Ödne, skupione tylko na korporacyjnych celach i sprzedaniu klientowi swojego produktu. Po trupach. Dos┼éownie i w przeno┼Ťni.


Kontrowersyjny projekt z wykorzystaniem bezbronnego dziecka i r├│wnie bezbronnego kociaka ma zarazem za zadanie przetestowa─ç lokaln─ů spo┼éeczno┼Ť─ç: czy te dwie postaci, ustawione w narysowanym wok├│┼é nich tytu┼éowym kwadracie, przykuj─ů uwag─Ö przechodni├│w? Czy ko┼Ť si─Ö zainteresuje tym, co robi─ů na ┼Ťrodku placu? Czy kto┼Ť im pomo┼╝e? A mo┼╝e przechodnie wyjm─ů telefony i b─Öd─ů tylko biernymi widzami sceny, w kt├│rej mieszka┼äcy kwadratu zostan─ů wysadzeni w powietrze? Czy naprawd─Ö zgin─Öli? Czy kampania posun─Ö┼éaby si─Ö a┼╝ do morderstwa celem zdobycia rozg┼éosu? Na te pytania pr├│buje odpowiedzie─ç film, znakiem czasu jest jednak to, ┼╝e spot reklamowy kampanii wrzucony do medi├│w spo┼éeczno┼Ťciowych ma tak szokuj─ůco wysok─ů ogl─ůdalno┼Ť─ç, ┼╝e dziwi to nawet jej tw├│rc├│w, kt├│rzy na naszych oczach wcielaj─ů w ┼╝ycie sen szale┼äca.


Wspomniana wystawa jest wi─Öc w du┼╝ej mierze eksperymentem socjologicznym, badaj─ůcym moralno┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa, jednocze┼Ťnie plasuj─ůc si─Ö w kategoriach sztuki nowoczesnej. Czy jednak wszystko mo┼╝na sztuk─ů nazwa─ç? Gdzie przebiega granica? Czy tam, gdzie zaczyna si─Ö cierpienie ┼╝ywych istot, mo┼╝na jeszcze m├│wi─ç o sztuce? Moim zdaniem nie. Performance artystyczny, podobnie jak kampanie reklamowe, cz─Östo pos┼éuguje si─Ö bezwzgl─Ödnymi, amoralnymi metodami. Od nas zale┼╝y, czy zach┼éy┼Ťniemy si─Ö pomys┼éem i mu przykla┼Ťniemy, czy spojrzymy na niego krytycznym okiem i ocenimy go z etycznego punktu widzenia.



Poza przywołanym malutkim pręgowano-białym kociakiem trzymanym przez dziewczynkę, w filmie zobaczymy też pięknego charcika włoskiego (piesek szefowej), a także szympansa.


Kolejnym, kontrowersyjnym elementem otwarcia wystawy, jest m─Ö┼╝czyzna udaj─ůcy szympansa, kt├│ry, podobnie jak dzikie zwierz─Ö, wymyka si─Ö spod kontroli, by zmusi─ç widz├│w do reakcji. Czy pozwol─ů mu oni na nieakceptowalne w cywilizowanym spo┼éecze┼ästwie zachowania? Czy te┼╝ strach sparali┼╝uje ich do tego stopnia, ┼╝e nie zrobi─ů nic? Jak widzicie, film ka┼╝e nam zadawa─ç sobie te wszystkie pytania i z pewno┼Ťci─ů jest to zapadaj─ůcy w pami─Ö─ç seans. Trzeba si─Ö z nim zapozna─ç, gdy┼╝ sk┼éania do refleksji na temat wsp├│┼éczesnych spo┼éecze┼ästw, zachowania grupy i jednostki. Scena z dzieckiem i koci─Öciem jest doskona┼éym punktem wyj┼Ťcia do tego typu rozwa┼╝a┼ä.